Ռոզիկա Շվիմմեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռոզիկա Շվիմմեր
հունգ.՝ Rosika "Rózsa" Bédy-Schwimmer
Schwimmer, Rosika Bc.1910 (22475434393).jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 11, 1877(1877-09-11)[1][2] կամ 1877[3]
ԾննդավայրԲուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա[4]
Մահացել էօգոստոսի 3, 1948(1948-08-03)[1][2] կամ 1948[3]
Մահվան վայրՆյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]
ՔաղաքացիությունFlag of Hungary.svg Հունգարիա
Կրոնաթեիզմ
Մասնագիտությունլրագրող, ոչ գեղարվեստական գրող, քաղաքական գործիչ, սուֆրաժիստ, հակապատերազմային ակտիվիստ և խմբագիր
Ծնողներմայր՝ Bertha Katscher?
Զբաղեցրած պաշտոններambassador of Hungary to Switzerland?
ԱնդամությունԽաղաղության և ազատության կանանց միջազգային միություն և Հարատև խաղաղության կանանց միջազգային կոմիտե
Rosika Schwimmer Վիքիպահեստում

Ռոզիկա Շվիմմեր (Ռոուժա Բեդի-Շվիմմեր, հունգ.՝ Bédy-Schwimmer Rózsa, սեպտեմբերի 11, 1877(1877-09-11)[1][2] կամ 1877[3], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա[4] - օգոստոսի 3, 1948(1948-08-03)[1][2] կամ 1948[3], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]), հունգարացի պացիֆիստուհի, ֆեմինիստուհի և սուֆրաժիստուհի։ Նա եղել է աշխարհի առաջին ֆեդերալիստներից և աշխարհի առաջին կին դեսպաններից մեկը[5]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռոզիկա Շվիմմերը ծնվել է հրեական ընտանիքում Բուդապեշտում (Ավստրիա-Հունգարիա)։ Սովորել է երաժշտություն և լեզուներ, բայց երբ 1896 թվականին ընտանիքի ֆինանսական վիճակը վատթարացել է, աշխատանքի է անցնել որպես հաշվապահ:

Քաղաքական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1897 թվականին Շվիմմերը կազմակերպել է Հունգարիայի կին գործիչների միությունը[6], իսկ 1904 թվականին այլ հայտնի ֆեմինիստների հետ հիմնադրել է Հունգարական ֆեմինիստական ասոցիացիան (հունգ.՝ Feministák Egyesülete (FE))[7]: Նա օգնել է ստեղծել Հունգարիայի կանանց ազգային խորհուրդը և եղել է Հունգարիայի խաղաղության միության անդամ: 1909 թվականին ներքին գործերի նախարարը նշանակել է նրան երեխանների բարեկեցության հարցերով կառավարման խորհրդում[6]:

1913 թվականին նա դարձել է Կանանց ընտրության իրավունքի միջազգային դաշինքի (IWSA) թղթակից-անդամ: Շվիմմերը Քերրի Չափմեն Քեթթի հետ մեկնել է Եվրոպա և ընդունվել է կանանց ընտրական իրավունքի վերաբերյալ դասընթացների: Նա նաև խմբագրել է «A nő (Կին)» ամսագիրը[8]: 1914 թվականին Շվիմմերը տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ թղթակցել է եվրոպական տարբեր թերթերի և եղել է IWSA-ի մամուլի քարտուղար[9]: Երբ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվել է, նա չի կարողացել վերադառնալ տուն և սկսել է քարոզել ռազմական գործողությունների դադարեցման համար: 1914 թվականին այցելել է Միացյալ Նահանգներ՝ պահանջելով նախագահ Վուդրո Վիլսոնից չեզոք համաժողով անցկացնել պատերազմը դադարեցնելու համար: 1915 թվականին մասնակցել է Աշխարհի կանանց կուսակցության ձևավորմանը:

Կանանց միջազգային կոնգրեսում (ապրիլի 28-ից մայիսի 19-ը, Հաագա, Նիդերլանդներ) Շվիմմերի առաջարկը՝ պատերազմող երկրների կառավարություննների միջև շարունակական միջնորդության համար չեզոք համաժողով անցկացնելու մասին առաջարկն ընդունվել է: Այդ նույն տարում ավելի ուշ նա ստացել է Հենրի Ֆորդի աջակցությունը, որը Ստոկհոլմում վարձել է «Խաղաղության նավը»[10]: 1916 թվականին հունիսին, հիասթափված Ֆորդի ջանքերից, նա կազմակերպել է Անհապաղ միջնորդության միջազգային կոմիտե: Զինադադարից հետո Շվիմմերը դարձել է Խաղաղության և ազատության համար կանանց միջազգային լիգայի փոխնախագահ:

1918 թվականին, երբ Հունգարիան Ավստրո-Հունգարիայից անկախություն է ստացել, նոյեմբերի 19-ին Հունգարիայի վարչապետ Միհայ Կարոյիին նշանակվել է Շվեյցարիայում դեսպան[11]: Նրա առաքելությունը հաջողությամբ չի պսակվել, և 1919 թվականի հունվարին Շվիմմերին հետ են կանչել։ Երբ 1919 թվականին կոմունիստները սկսել են վերահսկել կառավարությանը, նա հանդես է եկել ընդդեմ Հունգարիայի խորհրդային հանրապետության ղեկավարությանը և ընդդեմ իշխող սպիտակ ուժերին՝ կորցնելով քաղաքացիական իրավունքները: Երբ Միկլոշ Հորտիի կառավարությունը տապալել է Հունգարիայի խորհրդային հանրապետությունը, նա 1920 թվականին փախել է Վիեննա, իսկ 1921 թվականին՝ ԱՄՆ: Նա բնակություն է հաստատել Չիկագոյում և այլսև չի վերադարձել Հունգարիա:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 WeChangEd
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11743079X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. Peter Pastor, «The Diplomatic Fiasco of the Modern World’s First Woman Ambassador, Roza Bedy-Schwimmer.» East European Quarterly, Vol. 8, No. 4, 1974: 273—282
  6. 6,0 6,1 Wenger Beth (մարտի 20, 2009)։ «Rosika Schwimmer (1877 – 1948)»։ Jewish Women's Archive։ Brookline, Massachusetts: Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 13, 2016-ին։ Վերցված է ապրիլի 20, 2017 
  7. Papp Claudia։ «Meller, Mrs Artur, Eugénia Miskolczy (1872–1944)»։ Biographical dictionary of women's movements and feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th centuries։ Budapest, Hungary: Central European University Press։ էջեր 331–335։ ISBN 978-963-7326-39-4 
  8. http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Schwimmer_Rozsika
  9. Gerit von Leitner. Wollen wir unsere Hände in Unschuld waschen? Gertrud Woker (1878—1968), Chemikerin & Internationale Frauenliga 1915—1968. Berlin: Weidler, 1998, 3-89693-125-3, p. 99.
  10. Barbara S. Kraft: The Peace Ship: Henry Ford’s Pacifist Adventure in the First World War. Macmillan, New York 1978.
  11. Tibor Grant, «Against All Odds: Vira B. Whitehouse and Rosika Schwimmer in Switzherland, 1918.» American Studies International, Vol. 40, No. 1, 2002: 34-51