Ուայթհորս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դրոշ
Flag of Yukon.svg

Yukon River at Whitehorse -b.jpg
ԵրկիրԿանադա Կանադա
Հիմնադրված է1898 թ.
Մակերես416 540 000 քառակուսի մետր
ԲԾՄ670 մետր, 1700 մետր
Բնակչություն25 085 մարդ (2016)[1]
Հեռախոսային կոդ306
Պաշտոնական կայքcity.whitehorse.yk.ca
##Ուայթհորս (Կանադա)
Red pog.png

Ուայթհորս (անգլ.՝ Whitehorse [ˈwaɪt.hɔrs] — «սպիտակ ձի»), Կանադայի Յուկոն տարածքի մայրաքաղաքն ու ամենամեծ բնակավայրը: Քաղաքի բնակչության թիվը 23 276 է (2011 թվական), ինչը կազմում է ամբողջ տարածքի բնակչության մոտ երկու երրորդը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ հնագիտական ​​պեղումների՝ ներկայիս Ուայթհորսի տարածքը մինչև սպիտակամորթների ժամանումը մշտական ​​բնակչություն չի ունեցել, բացառությամբ տարվա տաք ամիսներին որսորդության և ձկնորսության նպատակով այստեղ եկող հնդիկներին: Ուայթհորսի զարգացման պատմությունը, ինչպես և ամբողջ Յուկոնինը, սերտորեն կապված է «Ալյասկայի ոսկու տենդի» հետ: Բնակավայրը հիմնադրվել է 1898 թվականին: 1900 թվականին ավարտվել է White Pass and Yukon Railway երկաթուղու շինարարությունը, որը կապում է Ուայթհորսը Սկեգուեյ (Ալյասկա) նավահանգստի հետ: Քաղաքի անվանումը գալիս է Յուկոն գետի ափին գտնվող քարվաստների անունից: Ջեկ Լոնդոնն այսպես է նկարագրում այդ քարվաստները[2]:

Aquote1.png Այստեղ քարերի թմբաշարքը դեպի աջ ափ էր շեղում սահանքավոր գետի առանցքը: Ջրի հզոր զանգվածը հոսում էր թմբաշարքի և ափի նեղ արանքով՝ փրփրադեզ ալիքներ առաջացնելով: Սպիտակ ձիու մահաբեր բաշը անցորդներից շատ հարուստ տուրք՝ ննջեցյալներ էր հավաքում: Aquote2.png

Ոսկի որոնողները, որոնք ուսումնասիրել են տեղանքը՝ ոսկի գտնելու համար, քաղաքի մոտակայքում գտել են պղնձի հանքավայրեր, որոնք այժմ էլ մշակվում են: 1942 թվականին՝ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի ժամանակ, ԱՄՆ-ի զինված ուժերի կողմից կառուցվել է Ուայթհորսով անցնող Ալյասկինյան մայրուղին՝ Ալյասկայի մատակարարումը Ճապոնիայի սպառնալիքից պաշտպանելու համար: 1950 թվականին հաստատվել է քաղաքի կանոնադրությունը: 1953 թվականի օգոստոսի 1-ին Յուկոնի մայրաքաղաքը Դոուսոնից տեղափոխվել է Ուայթհորս:

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուայթհորսը գտնվում է Յուկոնի տարածքի հարավային մասում՝ Յուկոն գետի և Ալյասկայի մայրուղու խաչմերուկում: Քաղաքի տարբեր մասերում ծովի մակարդակից բարձրությունը խիստ տարբերվում է` 670 մետրից (գետի մակարդակից) մինչև 1702 մետր (քաղաքում գտնվող լեռների գագաթները): Ժամանակին քաղաքի անունը տվող Յուկոնի սահանքները, այժմ հեղեղված են հիդրոէլեկտրակայանների ջրամբարով:

Քաղաքը գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, սակայն Կորդիլերներից եկող «անձրևային ստվերը» կլիման դարձնում է չոր և բավականին բարենպաստ:

Ուայթհորսի կլիմա
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
բացարձակ առավելագույնը (°C) 9 11.7 11,7 20.6 34.1 34.4 32.8 31.6 26,7 18.9 11.7 9.5 34.4
միջին առավելագույնը (°C) -13.3 -8.6 −0,8 6.4 13.1 18.5 20.5 18.5 12,2 4.3 -5.8 -10.6 4.5
միջին ջերմաստիճանը (°C) -17.7 -13.7 −6,6 0.9 6.9 11.8 14.1 12.5 7.1 0.6 -9.4 -14.9 -0.7
միջին նվազագույնը (°C) -22 -18.7 -12.3 -4.6 0.7 5.1 7.7 6.3 2 -3.1 -13 -19.1 -5.9
բացարձակ նվազագույնը (°C) -52.2 -51.2 -40.6 -29.4 -11.7 -2.8 -0.5 -4.4 -19.4 -31.1 -40.6 -47.8 -52.2
տեղումների քանակը (մմ) 16.7 11.4 10.4 7 15.2 30.3 41.4 39.4 34.1 23.8 19.2 18.5 267.4
Աղբյուր՝ Environment Canada

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Ուայթհորսում բնակվում էր 23 276 մարդ՝ միջին տարիքը 37.1 տարեկան[3]: Քաղաքաբնակներից մոտ 20 հազարը տանը հաղորդակցվում է անգլերենով, հազարից մի փոքր ավելին՝ ֆրանսերենով, 300-ից ավելին՝ գերմաներենով: Բնակիչների ավելի քան 90%-ը Եվրոպայից ներգաղթյալների ժառանգներն են: Քաղաքն ունի ֆիլիպինյան (մոտ 400 մարդ) և չինական (մոտ 200 մարդ) համայնքներ, քաղաքում ապրում է նաև մոտ 40 ռուս: Հանցագործության մակարդակը Ուայթհորսում շատ բարձր է՝ 3 անգամ ավելի, քան երկրի միջին ցուցանիշը:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուայթհորսն իր ծնունդով պարտական է ոսկու տենդին։ Այնուհետև քաղաքի տնտեսական աճին նպաստել է նրա մերձակայքում գտնվող պղնձի հանքավայրերի մշակումը: Այսօր այդ ռեսուրսները գործնականում սպառվել են, և քաղաքացիների մեծ մասն աշխատում է պետական ապարատում (դաշնային, տարածքային և քաղաքային մակարդակներում): Հետագայում քաղաքի տնտեսական զարգացումը կապվում է ծառայությունների ոլորտի, զբոսաշրջության, առևտրի և տրանսպորտային ծառայությունների (Ալյասկայի մայրուղու) զարգացման հետ: Ուայթհորսը ասբեստի և բազմամետաղական հանքաքարերի մատակարարման կենտրոն է, որոնց հանքավայրերը գտնվում են նրանից հյուսիս և արևմուտք ընկած տարածքում: Քաղաքից ոչ հեռու կանադական բանակի մարզական կենտրոնն է:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը սպասարկվում է Էրիկ Նիսլենի անվան միջազգային օդանավակայանի կողմից՝ (IATA: YXY, ICAOICAO: CYXY) տարեկան 230 հազար մարդ ուղևորաշրջանառությամբ (2009 թվական): Կանոնավոր չվերթներ կան դեպի Վանկուվեր, Էդմոնտոն և Կալգարի, սեզոնային թռիչքներ՝ դեպի Մայնի Ֆրանկֆուրտ, իսկ տեղական չվերթներ՝ դեպի Կանադայի հյուսիս և Ալյասկա: Ուայթհորսով անցնող մայրուղին Ալյասկան կապում է Կանադայի և ԱՄՆ-ի ճանապարհային ցանցի հետ: Մայրուղին հատում է Յուկոնը Ռոբերտ Քեմփբելի կամրջի վրայով (Robert Campbell Bridge):

Գնացք դեպի WP&YR

1900-1982 թվականներին քաղաքը WP&YR երկաթուղով կապվում էր Ալյասկայի Սկեգուեյ նավահանգստի հետ, բայց հանքավայրերի ոչնչացումից հետո այն լքվել է: Ներկայումս քննարկվում է ճանապարհի վերականգնման և զբոսաշրջային գնացքները շարժման մեջ դնելու հարցը: Հասարակական տրանսպորտը ներկայացված է 6 ավտոբուսային երթուղով, որոնք գործում են Whitehorse Transit ընկերության ղեկավարության տակ (երկուշաբթի-շաբաթ):

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. (unspecified title)
  2. Джек Лондон. Смок Белью.
  3. «Whitehorse»։ Statistics Canada 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-06-24-ին։ Վերցված է 2020-05-15