Շանդոր Պետեֆի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շանդոր Պետեֆի
հունգ.՝ Petőfi Sándor
Orlai-petofi1.jpg
Ծննդյան անուն սլովակ.՝ Alexander Petrovič
Ծնվել է հունվարի 1, 1823(1823-01-01)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Կիշկյորյոշ, Bács-Kiskun County, Հունգարիա
Վախճանվել է հուլիսի 31, 1849(1849-07-31)[1][2][3][4] (26 տարեկանում)
Վախճանի վայր ենթադր. Albești, Mureș County, Ռումինիա
Գրական անուն Rónai Sándor և Andor deák
Մասնագիտություն բանաստեղծ, թարգմանիչ, դերասան և գրող
Լեզու անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և հունգարերեն[2]
Ազգություն հունգարացիներ
Քաղաքացիություն Հունգարիայի թագավորություն
Կրթություն Fasori Gimnázium, Piarist Gymnasium of Budapest և Q1242378?
Ուշագրավ աշխատանքներ Q466479?, Q784741?, János Vitéz, Q784950? և Nemzeti dal
Անդամակցություն Q1326882?
Կուսակցություն Opposition Party
Ամուսին Júlia Szendrey
Զավակներ Zoltán Petőfi
Petőfi Sándor aláírása.png
Շանդոր Պետեֆի Վիքիքաղվածքում
Շանդոր Պետեֆի Վիքիդարանում
Sándor Petőfi Վիքիպահեստում

Շանդոր Պետեֆի (հունգ. Sándor Petőfi, հունվարի 1, 1823(1823-01-01)[1][2][3][4], Կիշկյորյոշ, Bács-Kiskun County, Հունգարիա - հուլիսի 31, 1849(1849-07-31)[1][2][3][4], ենթադր. Albești, Mureș County, Ռումինիա), հունգարացի բանաստեղծ, հեղափոխական դեմոկրատ։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1842 թվականին լույս է տեսել Պետեֆիի «Հարբեցողը» առաջին բանաստեղծությունը, 1844 թվականին՝ Վյորյոշմարտիի հանձնարարականով, «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որտեղ դրսևորվում է Պետեֆիի ժողովրդական աշխարհընկալումն ու ռեալիզմը։ Բանաստեղծություններից շատերը («Ես խոհանոց մտա մի օր...» 1843, «Առևտուր» 1845, և այլն) դարձել են ժողովրդական երգեր։ Պետեֆիի պոեզիայում խռովարարական բողոքը շուտով ստանում է դեմոկրատական երանգ («Ընդդեմ արքաների» 1844, «Վայրի ծաղիկ» 1844)։ «Գյուղական մուրճ» (1844) և «Դյուցազն Յանոշը» (1844) ստեղծագործություններով Պետեֆին հեռացավ ժամանակի իշխող պահպանողական, կեղծ ռոմանտիկական կանոններից և ընդունեց բուն ժողովրդական ձև ու բովանդակություն։ Սիրային հիասթափությունները, «կոպտության» և «անճաշակության» համար քննադատական հարձակումները, տագնապը իր երկրի նկատմամբ Պետեֆիին հասցրին հոգեկան ճգնաժամի։ «Ամպեր» (1845-1846) շարքը տոգորված է կենցաղի աններդաշնակության զգացումով։ «Պիշտա Սիլայ» (1846), «Շալգո» (1846) պոեմները բովանդակում են ողբերգական մոտիվներ։ Պետեֆիի պոեզիան հետզհետե դառնում է հասարակական պայքարի «օրացույց» («Ինձ մի բան է անհանգստացնում» 1846, «Պալատն ու խրճիթը», «XIX դարի պոետներին», «Ժողովրդի անունից», «Հերոսները քրջերի մեջ» 1847)։

1847 թվականին Պետեֆին գլխավորել է «Երիտասարդ Հունգարիա» կազմակերպությունը, մասնակցել բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության ծրագրի մշակմանը («12 կետ»), Վաշվարի հետ ղեկավարել Պեշտի և Բուդի 1848 թվականի մարտի 15-ի հեղափոխական ապստամբությանը։ Պետեֆին հանդես է եկել ֆեոդալիզմը ամբողջովին վերացնելու օգտին, կոչ արել խորացնելու հեղափոխությունը, ստեղծելու Հունգարիայի անկախ դեմոկրատական հանրապետություն։ Բանաստեղծ-հռետորը պահանջում էր ժողովրդական իրավունքների լրիվ իրականացում («Ազգային երգ» 1848, «Թագավորներին դեպի կախաղան» 1848, և այլն)։ Ազնավականների կողմից ձախողվեով Ազգային ժողովի ընտրություններում՝ Պետեֆին 1848 թվականի սեպտեմբերին ընդունվել է հեզափոխական բանակ, գրել զինվորներին փառաբանող մարտական երգեր։ Նրա քնարերգությունը, ինչպես նախկինում, միաձուլված էր հեղափոխական գաղափարների հետ, բայց նրանում կային նաև ողբերգական նոտաներ («Սարսափելի ժամանակներ», «Կյանք կամ մահ», «Առաքյալ», 1848, լրիվ հրատարակված 1874)։ Պետեֆին զոհվել է ցարական կազակների հետ ընդհարման ժամանակ։

Պետեֆիի գործերը թարգմանվել են հայերեն Վահագն Դավթյանի, Գրիգոր Արեյանի կողմից։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետեֆիի խմբակ

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Հատոր 9»։ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան։ Երևան: Հայկական սովետական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն։ 1983։ էջ էջ 253 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118593226 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 International Music Score Library Project — 2006.
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Շանդոր Պետեֆի հոդվածին
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png