Շանդոր Պետեֆի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Շանդոր Պետեֆի
Orlai-petofi1.jpg
Ծննդյան անուն Alexander Petrovič
Ծնվել է հունվարի 1, 1823({{padleft:1823|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Q646850?
Վախճանվել է հուլիսի 31, 1849({{padleft:1849|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[1][2] (26 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սիգիշոարա
Մասնագիտություն բանաստեղծ և գրող
Լեզու հունգարերեն[3]
Քաղաքացիություն Flag of Hungary.svg Հունգարիա
Ամուսին Q939159?
Շանդոր Պետեֆի Վիքիքաղվածքում
Շանդոր Պետեֆի Վիքիդարանում
Sándor Petőfi Վիքիպահեստում

Շանդոր Պետեֆի (հունգ. Sándor Petőfi, հունվարի 1, 1823[1][2], Q646850? - հուլիսի 31, 1849[1][2], Սիգիշոարա), հունգարացի բանաստեղծ, հեղափոխական դեմոկրատ։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1842 թվականին լույս է տեսել Պետեֆիի «Հարբեցողը» առաջին բանաստեղծությունը, 1844 թվականին՝ Վյորյոշմարտիի հանձնարարականով, «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որտեղ դրսևորվում է Պետեֆիի ժողովրդական աշխարհընկալումն ու ռեալիզմը։ Բանաստեղծություններից շատերը («Ես խոհանոց մտա մի օր...» 1843, «Առևտուր» 1845, և այլն) դարձել են ժողովրդական երգեր։ Պետեֆիի պոեզիայում խռովարարական բողոքը շուտով ստանում է դեմոկրատական երանգ («Ընդդեմ արքաների» 1844, «Վայրի ծաղիկ» 1844)։ «Գյուղական մուրճ» (1844) և «Դյուցազն Յանոշը» (1844) ստեղծագործություններով Պետեֆին հեռացավ ժամանակի իշխող պահպանողական, կեղծ ռոմանտիկական կանոններից և ընդունեց բուն ժողովրդական ձև ու բովանդակություն։ Սիրային հիասթափությունները, «կոպտության» և «անճաշակության» համար քննադատական հարձակումները, տագնապը իր երկրի նկատմամբ Պետեֆիին հասցրին հոգեկան ճգնաժամի։ «Ամպեր» (1845-1846) շարքը տոգորված է կենցաղի աններդաշնակության զգացումով։ «Պիշտա Սիլայ» (1846), «Շալգո» (1846) պոեմները բովանդակում են ողբերգական մոտիվներ։ Պետեֆիի պոեզիան հետզհետե դառնում է հասարակական պայքարի «օրացույց» («Ինձ մի բան է անհանգստացնում» 1846, «Պալատն ու խրճիթը», «XIX դարի պոետներին», «Ժողովրդի անունից», «Հերոսները քրջերի մեջ» 1847)։

1847 թվականին Պետեֆին գլխավորել է «Երիտասարդ Հունգարիա» կազմակերպությունը, մասնակցել բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության ծրագրի մշակմանը («12 կետ»), Վաշվարի հետ ղեկավարել Պեշտի և Բուդի 1848 թվականի մարտի 15-ի հեղափոխական ապստամբությանը։ Պետեֆին հանդես է եկել ֆեոդալիզմը ամբողջովին վերացնելու օգտին, կոչ արել խորացնելու հեղափոխությունը, ստեղծելու Հունգարիայի անկախ դեմոկրատական հանրապետություն։ Բանաստեղծ-հռետորը պահանջում էր ժողովրդական իրավունքների լրիվ իրականացում («Ազգային երգ» 1848, «Թագավորներին դեպի կախաղան» 1848, և այլն)։ Ազնավականների կողմից ձախողվեով Ազգային ժողովի ընտրություններում՝ Պետեֆին 1848 թվականի սեպտեմբերին ընդունվել է հեզափոխական բանակ, գրել զինվորներին փառաբանող մարտական երգեր։ Նրա քնարերգությունը, ինչպես նախկինում, միաձուլված էր հեղափոխական գաղափարների հետ, բայց նրանում կային նաև ողբերգական նոտաներ («Սարսափելի ժամանակներ», «Կյանք կամ մահ», «Առաքյալ», 1848, լրիվ հրատարակված 1874)։ Պետեֆին զոհվել է ցարական կազակների հետ ընդհարման ժամանակ։

Պետեֆիի գործերը թարգմանվել են հայերեն Վահագն Դավթյան, Գրիգոր Արեյանի կողմից։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Հատոր 9». Հայկական Սովետական Հանրագիտարան. Երևան: Հայկական սովետական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն. 1983. էջ էջ 253. 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118593226 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11919432z Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png