Նոր նյութականություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կարլ Գրոսսբերգի տպագրատուն (1925)

Նոր նյութականություն[1], նոր առարկայականություն, նոր իրողություն[2] (գերմ.՝ Neue Sachlichkeit), գեղարվեստական շարժում Գերմանիայում 1920-ականների երկրորդ կեսին (այսպես կոչված, «ոսկե քսանականներ»), որն ընդգրկել է նկարչությունը, գրականությունը, ճարտարապետությունը, լուսանկարչությունը, կինոն, երաժշտությունը: Հակադրվել է ուշ ռոմանտիզմին և էքսպրեսիոնիզմին, և իրեն սպառել է 1933 թվականին՝ նացիզմի իշխանության գալով և արվեստի ոլորտում միասնական պետական քաղաքականություն հաստատելով: Գեղարվեստական նոր շարժումը չի ներկայացրել մեկ գեղարվեստական ուղղություն կամ ոճ: «Նյութականները» «կորած սերնդի» մարդիկ էին, դրանք Էրիխ Մարիա Ռեմարկի, Ստեֆան Ցվայգի, Բերտոլդ Բրեխտի ստեղծագործությունների հերոսներն էին, ովքեր կորցրել էին իրենց հոգևոր կողմնորոշումը երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում: Այդ աշխարհընկալումն արտացոլում էր Գերմանիայի տարբեր շրջանների նկարիչների ձգտումները, որոնք փորձում էին ընդդիմանալ ֆորմալիզմի և վերացական արվեստի հարձակումներին: Դրանց թվում էին «կենցաղագիրներ», նեոկլասիցիստներ, «բիդիերմայիստներ», երգիծաբաններ, հոռետեսներ, ցինիկներ, պոռնոգրաֆիստներ և ծաղրանկարիչներ: Նկարիչները ձգտում էին ընկալել իրերն այնպիսին, ինչպիսին իրականում են՝ առանց իդեալականացման և ոգևորվածության: Չընդունելով աբստրակտիվիզմը՝ «մատերիալիստները» մերժեցին նաև նատուրալիզմը, նրանք ձգտում էին նորացնել գեղարվեստական լեզուն: Այստեղից էլ «նոր» նախածանցը[3]:

Տերմին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր նյութականություն հասկացությունը գործածության մեջ է մտել 1925 թվականին Մանհայմի պատկերասրահի տնօրեն Գուստավ Հարտլաուբի կողմից, որը փորձել է բնորոշել երիտասարդ արվեստագետների ավանգարդից հեռանալը և ռեալիստական ավանդույթների վերանայումը: Հարտլաուբը այս ռեալիզմը բնութագրել է հետևյալ կերպ.

Aquote1.png Դա կապված էր ցինիզմի ընդհանուր տրամադրությունների և ճակատագրի հնազանդեցման հետ, որը համակել էր գերմանացիներին այն բանից հետո, երբ ապագայի հանդեպ նրանց պայծառ հույսերը փոշիացան (ինչը իր արտացոլումը գտավ էքսպրեսիոնիզմի մեջ): Ցինիզմը և ճակատագրին հանձնվելը «նոր նյութականության» բացասական կողմերն էին: Դրական կողմն այն էր, որ անմիջական իրականությանը մեծ հետաքրքրությամբ էին վերաբերվում, քանի որ արվեստագետների մոտ ցանկություն առաջացավ ընկալել իրողությունն այնպիսին, ինչպիսին այն գոյություն ունի՝ առանց իդեալականացնող կամ ռոմանտիկ զտումների: Aquote2.png


Գեղանկարչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինչ-որ չափով փոխառելով գեղանկարիչների «Կամուրջ» խմբի էքսպրեսիոնիստական տեխնիկան` «մատերիալիստները »մտադրվել էին հակադրվել ակադեմիական արվեստի ճնշող միօրինակությանը և տափակաբանությանը, ինչպես նաև քաղքենիական գոյության անհուսալիությանը, նոր գեղարվեստական լեզվի` «էքսպրեսիոնիստական ռեալիզմի» արտահայտչականությանը: Նրանք օգտագործում էին մռայլ ուրվագծեր, տխուր, հիմնականում սառը գույներ, կարծրացած ձևի մեթոդներ: Կոշտ վարքագծի և «ոչ նրբագեղ» լինելու համար նրանց մեղադրում էին նիհիլիզմին հարելու համար: Ավելի շուտ դա պատկերավոր ոչ կոնֆորմիզմ էր: Երբեմն նման արվեստը կոչվում է ոչ օբյեկտիվիստական, իսկ նրանց ներկայացուցիչներին՝ «իրականության նկարիչներ»: Հայտնի են նաև այլ անվունումներ, որոնք արտացոլում են մոտ, բայց ոչ նույնական երևույթները (նեոռեալիզմ, նոր առարկայական գեղանկարչություն, նոր ռեալիզմ)[4]:

Գեղանկարչության ոլորտում շարժումը բաժանվում էր երկու թևի[5]: Աջ թևի նկարիչները (Մյունխեն, Կարլսրուե) փորձեցին վերակենդանացնել նախապատերազմական նեոկլասիցիզմը՝ հիմնվելով Ջորջո դե Կիրիկոյի և Ֆելիքս Վալոթոնի ստեղծագործությունների վրա, երբեմն նրանց փորձերն արտահայտելու համար օգտագործելով «մոգական ռեալիզմ» տերմինը: Երբեմն աջ թևին են դասվում «Կապույտ ձիավորի» նկարիչները` Վասիլի Կանդինսկին, Հ. Կամպենդոնկը, Ա. Գ. Յավլենսկին, (ինչը շատ վիճելի է): Երբեմն, «մատերիալիստներ»-ի շարքին են դասվում աբստրակտիվիստները` Վ. Բաումայստերը և Կ. Շվիտտերսը ինչը նույնպես վիճելի է:

Ձախ, քննադատական և երգիծական թևի նկարիչները (Գեորգ Գրոսը, Օտտո Դիքսը, Մաքս Բեքմանը) հիմնականում աշխատում էին Բեռլինում և Դրեզդենում, սոցիալական քննադատության և ծաղրանկարների բնագավառում: 1930-ականներին ձախ կողմնորոշումը նացիստական քարոզչության կողմից որակվեց որպես մշակույթային բոլշևիզմ և դեգեներատիվ արվեստ, որը ենթակա էր խորհրդանշական պղծման և ոչնչացման: Գեղանկարչության և գծանկարչության բնագավառին, բացի արդեն թվարկվածներից, նոր նյութականությանն էին պատկանում Ժաննա Մամմենը, Քրիստիան Շադը, Հենրիխ Մարիա Դավրինգհաուզենը, Ռուդոլֆ Դեշինգերը, Կարլ Բարտը, գրականության մեջ՝ Հանս Ֆալլադան, Մաքս Հերման-Նայսենը և Ալֆրեդ Դյոբլինը, երաժշտության մեջ՝ Պաուլ Հինդեմիթը, Կուրտ Վայլը, լուսանկարչության մեջ` Ավգուստ Զանդերը, Կառլ Բլոսֆելդտը, Ալբերտ Ռենգեր-Պատչը: Վերջինս, որի ալբոմը կրում էր «Կյանքը գեղեցիկ է» (1926), հատկանշական վերնագիրը, իր մոտեցումը հիմնավորելու համար գրում է.

Aquote1.png Եկեք արվեստը թողնենք նկարիչներին և լուսանկարչական միջոցներով փորձենք ստեղծել պատկերներ, որոնք կարող են պաշտպանել իրենց արժանապատվությունը զուտ լուսանկարչական հատկություններով՝ առանց արվեստից փոխառություններ կատարելու: Aquote2.png


Ռուս նկարիչներից նոր նյութականության ուղղության հետ նմանեցնում են առաջին հոսքի արտագաղթող Նիկոլայ Զագրեկովի աշխատանքները, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Գերմանիայում[6], Էստոնիայում այդ շարժման ներկայացուցիչը եղել է Նատալիա Մեյը:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճարտարապետության մեջ Գերմանիայում (մասամբ Հոլանդիայում) նոր նյութականությունը կոչվում էր Նոր շինարարություն (Neues Bauen): Էրիկ Մենդելսոնը և Թաութ Բրունոը համարվում են այս ուղղության հիմնական ներկայացուցիչները:

Կինեմատոգրաֆիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեորգ Վիլհելմ Պաբստը և «Ոսկե քսանականների» այլ ռեժիսորներ մերժեցին կինոէքսպրեսիոնիզմի չափազանց սուբյեկտիվությունը: Իր «Տխուր նրբանցք» (1925) և «Պանդորայի արկղ» (1929) ֆիլմերում Պաբստը, իրատեսական ֆոնի վրա, շեշտակի և անկողմնակալ բարձրացնում է սոցիալական ամենասուր խնդիրները՝ մարմնավաճառություն, ալկոհոլիզմ, աբորտներ, նույնասեռական հարաբերություններ, աշխատանքային վեճեր: Մեծ բյուջե ունեցող «Մետրոպոլիս» (1927) ներկայացման մեջ Ֆրից Լանգը ստեղծում է էքսպրեսիոնիզմի և նոր նյութականության օրգանական սինթեզը: Այս ուղղության հիմնական հատվածում Բերտոլդ Բրեխտն իր կարիերան սկսեց թատերական ռեժիսուրայում:


Goethe University Frankfurt Poelzig Building Panorama.jpg
1200x1000px


Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Նոր նյութականության» արվեստը իր վրա էր գրավել է քննադատների և արվեստի պատմաբանների ուշադրությունը: Գերմանացի լուսանկարիչ Ալբերտ Ռենգեր-Պատչը (1897-1966) 1928 թվականին հրատարակեց գիրք, որը պարունակում էր հարյուրից ավելի «կոշտ» լուսանկարներ «առանց գունազարդարման», «Աշխարհը գեղեցիկ է» («Die Welt ist schön») սադրիչ խորագրի ներքո: 1925 թվականին գերմանացի արվեստի պատմաբան, քննադատ և լուսանկարիչ Ֆրանց Ռոն հրատարակեց «Էքսպրեսիոնիզմից հետո. Կախարդական ռեալիզմ. Ժամանակակից եվրոպական նկարչության խնդիրներ» («Nach Expressionismus: Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei») մենագրությունը, որում նա ողջունում է «կերպարվեստի վերադարձը», այդ թվում «նոր նյութականության» արվեստում:

1937 թվականի նացիստների կողմից կազմակերպված «Այլասերված արվեստ» (Entartetekunst) կամ «Կեղտաջրերը արվեստում» տխրահռչակ ցուցահանդեսից հետո շատ ստեղծագործություններ այրվեցին: Նախօրեին՝ հուլիսի 18-ին, Մյունխենի «Գերմանական արվեստի տան»-ը, Ադոլֆ Հիտլերը բացեց արվեստի օրինակելի ստեղծագործությունների «Գերմանական մեծ արվեստի ցուցահանդես»-ը: Ֆրանց Ռոյին, որպես «այլասերված արվեստի» քարոզիչ, զրկեցին իր աշխատանքները դասավանդելու և հրատարակելու հնարավորությունից և նա որոշ ժամանակ անցկացրեց բանտում: Հետագայում նա գրեց «Չճանաչված նկարիչը: Մշակութային անըմբռնողության պատմություն և տեսություն» («Der Verkannte Künstler: Geschichte und Theorie des kulturellen Missverstehens»; 1948) գիրքը:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Schmied W. Neue Sachlichkeit and German Realism of the Twenties. London: Arts Council of Great Britain, 1978.
  • Michalski S. New Objectivity. Cologne: Benedikt Taschen, 1994
  • Becker S. Neue Sachlichkeit. Köln: Böhlau, 2000
  • McCormick R.W. Gender and sexuality in Weimar modernity: film, literature, and «new objectivity». New York: Palgrave, 2001
  • Plumb S. Neue Sachlichkeit 1918-33: unity and diversity of an art movement. Amsterdam: Rodopi, 2006

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Крючкова В. А. Новая вещественность // Большая российская энциклопедия. Т. 23. М., 2013, с. 109.
  2. Луначарский А. В ОБ ИСКУССТВЕ. — Directmedia, 2015-02-20. — 374 с. — ISBN 9785447529895
  3. Турчин В. С. «Новая вещественность» — искусство потерянного поколения // Советское искусствознание. — Вып.26. — М.:Советский художник, 1990. — С. 99—100
  4. Власов, Виктор Георгиевич. «Новая вещественность» // Власов В. Г. Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. VI, 2007. — С. 282—283
  5. Sabine Rewald, Ian Buruma, Matthias Eberle, Metropolitan Museum of Art (New York N.Y.) Glitter and Doom: German Portraits from the 1920s. — Metropolitan Museum of Art, 2006. — 306 с. — ISBN 9781588392008
  6. «Новая вещественность» Николая Загрекова и русские художники. К 110-летию со дня рождения Николая Загрекова. СПб: Петроний, 2007

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]