Յան Սոբեսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Յան Սոբեսկի
John III Sobieski of Poland.PNG
Ծնվել է՝ օգոստոսի 17, 1629({{padleft:1629|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Օլեսկո, Lwów Land, Ruthenian Voivodeship, Lesser Poland Province of the Polish Crown, Լեհական թագավորության թաց, Ռեչ Պոսպոլիտա
Մահացել է՝ հունիսի 17, 1696({{padleft:1696|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][3][2] (66 տարեկանում)
Վախճանի վայր Wilanów Palace, Վիլյանուվ, Masovian Voivodeship, Q3500794?, Լեհական թագավորության թաց, Ռեչ Պոսպոլիտա[4]
St. Leonard's Crypt և Q11745762?
Քաղաքացիություն Լիտվական մեծ իշխանություն
Տոհմ Սոբեսկիներ
ռազմական առաջնորդ և քաղաքական գործիչ
Շրջսնավարտ Կրակովի համալսարան
Հայր Յակուբ Սոբեսկի
Մայր Սիֆիա Թեոֆիլա Սոբեսկա
Երեխաներ Յակուբ Լոդվիկ Սոբեսկի, Մարիա Թերեզա Սոբեսկա, Թերեզա Կունեգունդա Սոբեսկա, Ալեքսանդր Բենեդիկտ Սոբեսկի, Կոնստանդին Վլադիսլավ Սոբեսկի, Տերեսա Տեոֆիլա Սոբեսկա, Ադելաիդա Լյուդվիկա Սոսեսկա[5] և Յան Սոբեսկի
Կրոնական հավատքներ կաթոլիկություն
Պարգևներ
Ստորագրություն Signature of John III of Poland.PNG

Յան Սոբեսկի, Յան 3-րդ Սոբեսկի (լեհ.՝ Jan III Sobieski, օգոստոսի 17, 1629 - հունիսի 17, 1696), Լեհաստանի թագավոր 1674 թվականից։ Լինելով թագի մեծ հետման՝ գլխավորել է լեհական զորքը 1672—1676 թվականների լեհ-թուրքական պատերազմում, 1673 թվականի նոյեմբերի 11-ին Խոտինի ճակատամարտում ջարդել է թուրքական բանակը։ Այդ հաղթանակից հետո սեյմը նրան ընտրել է թագավոր։ Թուրքերի դեմ պայքարում դաշնակցել է ավստրիական Հաբսբուրգների հետ և օգնության հասնելով նրանց՝ 1683 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Վիեննայի մոտ գլխովին ջախջախել է թուրքական բանակը (այդ ճակատամարտում Սոբեսկու զորքում կռվել են 5 հզ լեհահայեր)։ Ձգտելով Ռուսաստանին ներգրավել հակաթուրքական դաշինքի մեջ, Սոբեսկին նրա հետ կնքել է (1686) «Հավիտյան խաղաղություն»։ Փորձել է Ռեչ Պոսպոլիտայում հաստատել ժառանգական միապետություն, սակայն հանդիպել է լեհական խոշոր ֆեոդալների դիմադրությանը և Ավստրիայի ու Բրանդենբուրգի հակազդեցությանը։ Սոբեսկին բարձր է գնահատել լեհահայերի դերը Լեհաստանի ռազմաքաղաքական, տնտեսական կյանքում, հովանավորել և արտոնություններ է տվել նրանց, օգտվել հայազգի դիվանագետների ծառայություններից։ Սոբեսկին ձգտել է Թուրքիայի թիկունքում, նրան հակազդելու համար, վերականգնել Հայաստանի անկախությունը, որը լինելու էր ուժեղ պետություն, գտնվելու էր Հռոմի եկեղեցու և լեհական թագավորության հովանավորության ներքո։ Այդ նպատակով բանակցել է Հայոց կաթողիկոսներ Հակոբ Դ Ջուղայեցու (1655-1680) և Նահապետ Ա Եդեսացու (1691 -1705) հետ։ Սակայն Սոբեսկու մահվան պատճառով ծրագիրը չի իրագործվել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 487 CC-BY-SA-icon-80x15.png