Կարել Տեյգե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Կարել Տեյգե
չեխ․՝ Karel Teige
1925 Toyen och Karel Teige.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 13, 1900({{padleft:1900|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[1][2][3][4]
Ծննդավայր Պրահա, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[1]
Վախճանվել է հոկտեմբերի 1, 1951({{padleft:1951|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3][4] (50 տարեկանում)
Վախճանի վայր Պրահա, Չեխոսլովակիա[1]
Մասնագիտություն գրող, լեզվաբան, լուսանկարիչ, լրագրող, գրական քննադատ, ճարտարապետ և թարգմանիչ
Լեզու չեխերեն[2]
Քաղաքացիություն Չեխոսլովակիա
Կուսակցություն Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցություն
Karel Teige Վիքիպահեստում

Կարել Տեյգե (չեխ․՝  Karel Teige, դեկտեմբերի 13, 1900({{padleft:1900|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[1][2][3][4], Պրահա, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[1] - հոկտեմբերի 1, 1951({{padleft:1951|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3][4], Պրահա, Չեխոսլովակիա[1]), չեխ գրող, թարգմանիչ, գրաքննադատ, հրապարակախոս, նկարիչ-գրաֆիկ, գրքերի ձևավորող, արվեստի տեսաբան։ Զբաղվել է ճարտարապետությամբ, լուսանկարչությամբ, կինոյով։ Արևելաեվրոպական ավանգարդի խոշորագույն ներկայացուցիչն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարել Տեյգեն ծնվել է 1900 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Պրահայում։ Պրահայի գլխավոր արխիվարիուսի որդին է։ Սովորել է Կարլի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում, հարել է ձախ ուժերին, սկսել է զբաղվել լրագրությամբ։ 1924 թվականին հանդես է եկել «պոետիզմի» մանիֆեստով։ Ավանգարդիզմի գեղարվեստական Դևետսիլ խմբակի (գործել է 1920-1930 թվականներին) կազմակերպիչներից մեկն է, հրատարակել է խմբակի ամսագիրը (1927-1930 թվականներ)։ Կարել Տեյգեի նախաձեռնությամբ Պրահայում ելույթներով հանդես են եկել Լե Կորբյուզեն, Ման Ռեյը, Պաուլ Կլեեն, Վլադիմիր Մայակովսկի, Անդրե Բրետոնը, Վալտեր Գրոպիուսը։ 1929-1930 թվականներին սովորել է Բաուհաուզում։ 1934-1938 թվականներին անդամակցել է «Չեխական սյուրռեալիստական խմբակին», որ ինքն էր կազմակերպել Վիտեզսլավ Նեզվալի հետ միասին։

Իր տեսական աշխատություններում միավորել է նեոմարքսիստական սոցիոլոգիան հոգեբանական վերլուծության հետ, մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել ուրբանիստիկայի, քաղաքի առօրյա կյանքի, մասսայական մշակույթի։ Ֆրանսերենից թարգմանել է Շառլ Բոդլեր, Լոտրեամոնի, Վերհարնի, Ապոլիների, Մալյերոյի, Իլյա Էրենբուրգի ստեղծագործությունները, Լուի Դելյուկի աշխատությունները, Ն. Բուխարինի հոդվածները գրականության վերաբերյալ։ Հեղինակել է «Ֆիլմ» (1925), «Խորհրդային մշակույթ» (1927) գրքերը, մենագրություններ Արխիպենկոյի (1923), Մայակովսկու, ռուսական ֆուտուրիզմի (1936) և այլնի մասին։

1948 թվականին սոցիալիստական իշխանությունների ճնշման տակ հեռացել է հասարակական կյանքից։ Ենթարկվել է պաշտոնական զրպարտության իբրև «տրոցկիական այլասերված»։ Մահացել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 1-ին սրտի կաթվածից։ Նրա արխիվը ենթարկվել է խուզարկության գաղտնի ոստիկանության կողմից։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուսումնասիրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Stavba a báseň
  • Svět, který se směje
  • Svět, který voní
  • Jarmark umění
  • Surrealismus proti proudu

Գիտական աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Soudobá mezinárodní architektura
  • Moderní architektura v Československu
  • Moderní fotografie v Československu
  • Vývojové proměny v umění
  • Vývoj sovětské architektury
  • Sociologie architektury
  • Jan Zrzavý

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Chvatík K. Teige a báseň։ Karel Teige jako teoretik moderny. Praha։ Český Spisovatel, 1994
  • Karel Teige. Prague։ Torst, 2001
  • Karel Teige. L'Enfant Terrible of the Czech Modernist Avant-Garde, ed. by Eric Dluhosch and Rostislav Svácha, MIT Press, 1999, ISBN 0-262-04170-7 - includes 4 Essays of Teige
  • Esther Levinger։ "A life in nature - Karel Teige's journey from Poetism to Surrealism" In։ Zeitschrift für Kunstgeschichte, vol. 67.2004, 3, pp. 401–420
  • Peter A. Zusi։ "The Style of the Present: Karel Teige on Constructivism and Poetism" in։ Representations, 88. Fall 2004, pp. 102–124
  • Prager Architektur und die europäische Moderne, ed. by Tomáš Valena and Ulrich Winko, Berlin։ Mann, 2006
  • Radu-Alexandra Răuţă։ "Shifting meanings of modernism: parallels and contrasts between Karel Teige and Cezar Lăzărescu" in։ The journal of architecture, Royal Institute of British Architects. - Bd. 14.2009, 1, S. 27-44

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]