Իրեն Կյուրի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իրեն Կյուրի
Joliot-Curie Harcour
Irène Joliot-Curie Harcourt.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 12, 1897({{padleft:1897|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2][3][4]
Ծննդավայր Փարիզ, Ֆրանսիա
Մահացել է մարտի 17, 1956({{padleft:1956|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[5][2][3][4] (58 տարեկանում)
Մահվան վայր Փարիզի 5-րդ շրջան, Ֆրանսիա[1]
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Կրթություն Փարիզի գիտությունների ֆակուլտետ
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, քիմիկոս, գիտնական, համալսարանի պրոֆեսոր և նախարար
Ամուսին Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի
Ծնողներ հայր՝ Պյեռ Կյուրի, մայր՝ Մարի Կյուրի
Զբաղեցրած պաշտոններ Ministry of Higher Education and Research
Պարգևներ և
մրցանակներ
Պատվավոր լեգիոնի շքանշանի սպա Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[6][7] Honorary doctor of the Jagiellonian University of Krakow Մատեուչի մեդալ և Order of the Cross of Grunwald, 3rd class
Անդամություն Բեռլինի գիտությունների ակադեմիա և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա
Երեխաներ Պիեռ Ժոլիո և Հելեն Լանգևին-Ժոլիո
Irène Joliot-Curie Վիքիպահեստում

Իրեն Կյուրի (սեպտեմբերի 12, 1897({{padleft:1897|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2][3][4], Փարիզ, Ֆրանսիա - մարտի 17, 1956({{padleft:1956|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[5][2][3][4], Փարիզի 5-րդ շրջան, Ֆրանսիա[1]) ֆրանսիացի ֆիզիկոս, աստղաֆիզիկոս և Մ. Սկլոդովսկայա-Կյուրիի դուստրն է։ Ավարտել է Փարիզի համալսարանը, որտեղ մոր մահից հետո զբաղեցրել է նրա ամբիոնը։ Աշխատանքները վերաբերվում են ատոմի միջուկի ռադիոքիմիային և ֆիզիկային։ Ամուսնու՝ Ֆ. Ժոլիո-Կյուրիի հետ հայտնագործել է արհեստական ռադիոակտիվության երևույթը, ստացել արհեստական ռադիոակտիվ իզոտոպներ, բացահայտել պոզիտրոնային ռադիոակտիվությունը։ Հետազոտել է նաև զույգերի առաջացման և անհիլացման պրոցեսները։ 1935-ին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ Մահացել է 1956մարտի 17-ին, Փարիզում։

Ընտանիքի անդամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիա Սկլոդովսկա և Պիեռ Կյուրիները ճառագայթաակտիվության ուսմունքի հիմնադիրներն են, հայտնագործել են պոլոնիում և ռադիում տարրերը և ներմուծել ճառագայթաակտիվություն հասկացությունը։ Իրեն և Ֆրեդերիկ Ժոլիո–Կյուրիները բացահայտել են արհեստական ճառագայթաակտիվության երևույթը։

Մարիա Սկլոդովսկայան 1883 թվականին ավարտել է Վարշավայի գիմնազիան, 1895 թվականին՝ Փարիզի Սորբոնի համալսարանը և անմիջապես ձեռնամուխ է եղել ճառագայթաակտիվության ուսումնասիրությանը, որը 1896 թվականին հայտնաբերել էր Անրի Բեքերելը։ Մարիան բացահայտեց, որ ուրանից բացի, ճառագայթներ արձակում է նաև թորիումը, և այդ հատկությունն ընդհանրական է։ Երևույթն անվանեցին ճառագայթաակտիվություն, իսկ նյութերը՝ ճառագայթաակտիվ լատ.՝ («ռադիուս» լատիներեն բառից, որը նշանակում է ճառագայթ): Մարիան իր հետազոտությունների հիմնական մասը կատարել է ամուսնու՝ Պիեռ Կյուրիի հետ։ Պիեռը պյեզոէլեկտրականության և մագնետիզմի բնագավառի գիտնական էր. բացահայտել է իր անունով հայտնի մի օրենք՝ մագնիսական ընկալունակության կախումը ջերմաստիճանից, և 2-րդ կարգի ֆազային փոխարկման ջերմաստիճանը (Կյուրիի կետ)։ 1898 թվականին Կյուրիները հայտնագործեցին ճառագայթաակտիվ 2 տարր ևս, առաջինն անվանեցին պոլոնիում՝ ի պատիվ Մարիայի հայրենիք Լեհաստանի (լատիներեն՝ Պոլոնիա), երկրորդը՝ ռադիում։ 1902 թվականին Մարիա Կյուրին ստացավ ռադիումի մաքուր աղ և ճշտեց ռադիումի ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունները։ Կյուրի ամուսինները 1903 թվականին Բեքերելի հետ արժանացան Նոբելյան մրցանակի։ Ամուսնու մահվանից հետո Մարիա Կյուրին դարձավ Սորբոնի համալսարանի լաբորատորիայի ղեկավարը և առաջին կին պրոֆեսորը։ 1910 թվականին ֆրանսիացի ֆիզիկոս Ա. Դեբյեռնի հետ Մարիան ստացավ մաքուր ռադիում, որի համար 1911 թվականին նրան երկրորդ անգամ շնորհվեց Նոբելյան մրցանակ։ Նա Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան և ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ էր։ Ծնողների գործը շարունակեցին նրանց դուստր Իրեն և նրա ամուսին Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիները։ Մոր մահվանից հետո Իրենը ղեկավարեց նաև Սորբոնի համալսարանի՝ նրա լաբորատորիան։ Իրեն և Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիներիը միջուկային ռեակցիաների արգասիքներում հայտնաբերեցին նոր ճառագայթաակտիվ իզոտոպներ։ Այդ երևույթը կոչեցին արհեստական ճառագայթաակտիվություն, իսկ հայտնագործության համար Իրեն և Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիները 1935 թվականին արժանացան Նոբելյան մրցանակի։ Արհեստական ճառագայթաակտիվության բացահայտումով նոր շրջափուլ սկսվեց միջուկային ֆիզիկայի զարգացման մեջ։ Կարևոր արդյունքներ ստացան նաև տարրական մասնիկների ֆիզիկայում՝ զույգերի անիհիլացման (ոչնչացումն) և ծնման շարժընթացներում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ֆրեդերիկը ամեն ջանք գործադրեց ատոմային ռումբի ստացման գաղտնիքը չտարածելու համար։ Նա Խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային շարժման հիմնադիրներից էր և Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի առաջին նախագահը։ Նրա անունով է կոչվել Խաղաղության ոսկե մեդալը։ Ամուսիններ Ժոլիո-Կյուրիները ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ էին։ Մարիա Կյուրին, նրա դուստրը՝ Իրենը, և փեսան՝ Ֆրեդերիկը, մահացան ճառագայթային հիվանդությունից, որը ճառագայթաակտիվ նյութերի հետ նրանց տևական աշխատանքի հետևանք էր։

Պիեռ և Մարիա Կյուրիների անունով՝ Տարրերի պարբերական համակարգի 96-րդ տարրն անվանվել է Կյուրիում։

Նրանց անունով կոչվել է նաև ճառագայթաակտիվության արտահամակարգային միավոր՝ Կյուրի (Կի). 1 Կի = 3,7x1010Բ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]