Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս

Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս; լատին․՝ C. Sallustius Qui. Crispus
Ծնվել է	հոկտեմբերի 1, մ. թ. ա. 86; Ամիտերնում, Լ'Աքվիլա, Իտալիա
Մահացել է	մայիսի 13, մ. թ. ա. 35 (50 տարեկան); Հռոմ, Հռոմեական Հանրապետություն
Քաղաքացիություն	Հին Հռոմ
Մասնագիտություն	պատմաբան, գրող, բանաստեղծ, քաղաքական գործիչ և ռազմական գործիչ
Պաշտոն(ներ)	Ժողովրդական տրիբուն
Տիրապետում է լեզուներին	լատիներեն
Կուսակցություն	Պոպուլյարներ
Ամուսին(ներ)	Տերենտիա
Երեխա(ներ)	Gaius Sallustius Crispus?
	Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
	Sallust Վիքիպահեստում

Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս (լատին․՝ Gaius Sallustius Crispus, հոկտեմբերի 1, մ. թ. ա. 86^[1], Ամիտերնում, Լ'Աքվիլա, Իտալիա - մայիսի 13, մ. թ. ա. 35^[1], Հռոմ, Հռոմեական Հանրապետություն), հին հռոմեական պատմագիր և քաղաքական գործիչ։ Նրանից ամբողջությամբ մեզ են հասել ծավալով ոչ մեծ երկու աշխատություն՝ «Կատիլինայի դավադրության մասին» («Catilina», «De coniuratione Catilinae», «Bellum Catilinarium») և «Յուգուրթական պատերազմի մասին» («Jugurtha», «Bellum Jugurthinum») երկերը։ Սալլուստիոսի մի այլ գործից՝ «Պատմություններ»-ից պահպանվել են պատառիկներ։

Կենսագրություն

Սալլուստիոսը ծնվել է Ամիտերնում քաղաքում և հավանաբար պատկանել է տեղական ազնվականությանը։ Ազգությամբ սաբին էր։ Մ.թ.ա. 52 թվականին զբաղեցրել է ժողովրդական տրիբունի պաշտոնը և գործել Կիկերոնի և Տիտոս Աննիոս Միլոնի դեմ։ Հավանաբար հենց այս պատճառով մ.թ.ա 50 թվականին հեռացվել է հռոմեական սենատից^[3]։

Մասնակցել է մ․թ․ա․ 49 թվականից մինչև մ․թ․ա․ 45 թվականը քաղաքացիական պատերազմներին՝ Հուլիոս Կեսարի կողմում։ Իլլիրիկում պրովինցիայում նշանակվել է լեգեոնի հրամանատար։ Ձախողել է Կուրիկտա կղզում պաշարված լեգեոնին օգնություն հասցնելու գործողությունը։ Մ.թ.ա. 47 թվականին նրան է հանձնարարվել ճնշել Կամպանիայում զինվորների խռովությունը։ Սալլուստիոսն այստեղ ևս ձախողվել է և մազապուրծ փախել։ Մ.թ.ա. 46 թվականին եղել է պրետորի պաշտոնում, Կեսարի աֆրիկյան արշավի ժամանակ հանձնարարվել է Կերկինա կղզու մատակարարմամբ։ Որպես պրետոր նրա անդամակցությունը սենատում պետք է վերականգված լիներ։ Այնուհետև եղել է պրոկոնսուլ (կառավարիչ) Նոր Աֆրիկա հռոմեական պրովինցիայում։ Աֆրիկայում մեծ հարստություն հայթայթած լինելով՝ Հռոմ է վերադարձել մ.թ.ա. 45 թվականին։ Այնուհետև դատվել է շորթման համար, սակայն արդարացվել է^[4] (ինչպես պնդում են՝ Կեսարի միջամտության արդյունքում)^[3]։ Կեսարի մահից (44) հետո նվիրվել է գրական գործունեության։

Աշխատություններ

Սալլուստիոսի աշխատություններից պահպանվել են Կեսարին գրած նամակներ (մոտ 50 թվականին և 46 թվականին), որոնցում առաջարկել է պետության բարեփոխման նախագիծ, և երկու ոչ մեծ աշխատություն՝ «Կատիլինայի դավադրության մասին» (մոտ 43 կամ 41 թվականին) և «Յուգուրթական պատերազմը» (մոտ 41 կամ 39-ից 36 թվականին)։

Սալլուստիոսի մի այլ գործից՝ «Պատմություններ»-ից (5 գիրք, ընդգրկել է մ․ թ․ ա․ 78-ից 66 թվականների իրադարձությունները, գրել է 36-ից 35 թվականներին) պահպանվել են պատառիկներ։ Ուսումնասիրողները ենթադրում են, որ անորոշ պատառիկների մի մասը վերաբերում են Տիգրան Բ Մեծի օրոք տեղի ունեցած հայ-հռոմեական պատերազմի իրադարձությունների նկարագրությանը։ Սակայն որոշ պատառիկներ պարզորոշ տեղեկություններ են հաղորդում հայ-հռոմեական պատերազմի և Հայաստանի վերաբերյալ։

Սալլուստիոսն իր բոլոր աշխատություններում անդրադառնում է Հռոմեական հանրապետության քաղաքական և բարոյական անկմանը, ինչի սկիզբը նա համարում է մ.թ.ա 146 թվականին Կարթագենի վերացումը։ Նրա կարծիքով արտաքին թշնամու ոչնչացումից հետո հռոմեացիներին հնարավոր է դարձել հետապնդել իրենց անձնական հավակնությունները և հաշվեհարդարները։ Պետական հաստատությունների ձախողումը նա բացատրում է պետական այրերի բարոյական թերացումներով^[4]։

Սալլուստիոսի ոճին բնորոշ է սեղմ արտահայտության ձևը։ Ոճաբանության մեջ հետևել է հույն պատմագիր Թուկիդիդեսին և Մարկոս Պորկիոս Ավագին (հատկապես հնաբանությունների գործածությամբ)։ Սալլուստիոսի ոճն առանձնապես ազդեցություն է ունեցել հետագա հռոմեացի պատմագիր Կոռնելիոս Տակիտոսի վրա^[4]։

Ծանոթագրություններ

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 Любкер Ф. Sallustii (ռուս.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1180—1181.
↑ CONOR.Sl
↑ ^3,0 ^3,1 Pelling, C. (2016-03-07). «Sallust, Roman historian, c. 86–35 BCE». Oxford Classical Dictionary. Վերցված է 2025-11-19-ին.
↑ ^4,0 ^4,1 ^4,2 Sallust (2010-04-15). «Introduction». In Batstone, William W. (ed.). Oxford World Classics: Catiline's Conspiracy; The Jugurthine War; Histories. Oxford University Press. էջեր vii, xvii–xviii, ix–x, xxxiii–xxxvii. ISBN 9780192823458.

Արտաքին հղումներ

Սալլուստիոսի «Կատիլինայի դավադրության մասին» երկը՝ հայերեն թարգմանությամբ (Հայաստանի ազգային գրադարանի «Հայ գիրք» շտեմարանում»)

Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս» հոդվածին։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս» հոդվածին։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 10, էջ 118)։

[_5bae43a8f8dc3b53-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 Любкер Ф. Sallustii (ռուս.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1180—1181.

[_43d728435b45157e-2] CONOR.Sl

[:0-3] 3,0 ^3,1 Pelling, C. (2016-03-07). «Sallust, Roman historian, c. 86–35 BCE». Oxford Classical Dictionary. Վերցված է 2025-11-19-ին.

[:1-4] 4,0 ^4,1 ^4,2 Sallust (2010-04-15). «Introduction». In Batstone, William W. (ed.). Oxford World Classics: Catiline's Conspiracy; The Jugurthine War; Histories. Oxford University Press. էջեր vii, xvii–xviii, ix–x, xxxiii–xxxvii. ISBN 9780192823458.

[1]

[2]

[3]

[4]