Բյուրեղների քարանձավ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բյուրեղների քարանձավ
Cristales cueva de Naica.JPG
Տեսակքարանձավ
ԵրկիրFlag of Mexico.svg Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչատարածքային միավորNaica?
Կոորդինատներ: 27°51′3.0000000988001″ հս․ լ. 105°29′47.000000103985″ ամ. ե. / 27.850833333360778710° հս․. լ. 105.49638888891777810° ավ. ե. / 27.850833333360778710; 105.49638888891777810
Բյուրեղների սերտաճվածք: Չափերը 18×14×13 սմ, զանգվածը՝ 2,6 կգ
Թափանցիկ պրիզմայաձև գիպսե բյուրեղ, որի չափերն են՝ 22,6×2,6×1,6 սմ

Բյուրեղների քարանձավը (իսպ.՝ Cueva de los Cristales) միացված է Նայկայի հանքահորային միացություններին (իսպ.՝ Naica): Այն գտնվում է Մեքսիկայի Չիուաուա նահանգի Նայկա քաղաքի տակ 300 մ խորության վրա: Քարանձավը եզակի է հսկայական լուսնաքարի բյուրեղների առկայությամբ (հանքանյութ, գիպսե կառուցվածքային տարատեսակով): Ամենամեծ բյուրեղը, որ գտնվել է այստեղ. ունի 11մ երկարություն, 4 մ լայնություն, կշռում է 55 տոննա: Սա ամենահայտնի բյուրեղներից մեկն է: Քարանձավում շատ շոգ է, 90-100 %[1] խոնավության ժամանակ ջերմաստիճանը հասնում է +58 °C: Այս գործոնները խիստ դժվարացնում են քարանձավի հետազոտության աշխատանքները մարդկանց համար, անհրաժեշտ դարձնելով հատուկ հանդերձանքի կիրառումը: Նույնիսկ հատուկ հանդերձանքով քարանձավում գտնվելու ժամանակը չի գերազանցում 20 րոպեն[2][3]:

Բյուրեղների ձևավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նայկան գտնվում է հին բեկվածքի վրա, և քարանձավի տակ կա մագմային խոռոչ: Հրահեղուկը տաքացնում էր ստորգետնյա ջրերը և նրանք հարստանում էին հանքային նյութերով, այդ թվում մեծ քանակի գիպսով: Քարանձավը լցված էր հանքանյութերի տաք լուծույթով հարյուր հազարավոր տարիների ընթացքում, ընդհուպ մինչև մի քանի միլիոն տարի:
Այդ ժամանակի ընթացքում լուծույթի ջերմաստիճանը մնացել է կայուն՝ +54…+58 °C միջակայքում, հանդիսանալով միակ հնարավոր պայմանը լուսնաքարի բյուրեղի աճման համար ( անհիդրիտի՝ կալցիումի սուլֆատի անջուր ձևի մասնակցությամբ): Բյուրեղների աճի ամենադանդաղ արագությունը կազմում է 1.4 ± 0.2 × 10-5 նմ / վրկ, +55 °C ջերմաստիճանում[4]:

Հայտնագործման պատմություն և ներկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1910 թվականին հանքափորերը բացեցին քարանձավը Նայկայի հանքահորերի տակ, որն ավելի ուշ անվանվեց Թրերի քարանձավ (իսպ.՝ Cueva de las Espadas): Այն գտնվում է բյուրեղների քարանձավի տակ 120 մետր խորության վրա և լցված է գեղեցիկ, լուսավոր և թափանցիկ մոտ մեկ մետր երկարությամբ բյուրեղներով: Ենթադրվում է, որ այդ խորության վրա ջերմաստիճանը իջել է զգալիորեն ավելի շուտ, կանգնեցնելով բյուրեղների աճը[5]:

Բյուրեղների քարանձավը հայտնաբերվել է 2000 թվականին Սանչես հանքափոր եղբայրների կողմից, որոնք գետնափորային համալիրում անցկացնոում էին նոր թունել «Ինդուստրիս Պենոլես» ընկերության համար (իսպ.՝ Industrias Peñoles): Նայկայի հանքահորային համալիրում կա արծաթի, ցինկի, կապարի հանքաշերտեր:

Բյուրեղների քարանձավը պայտաձև խոռոչ է կրաքարային լեռնազանգվածում: Հսկայական բյուրեղները հատում են քարանձավի տարածքը բոլոր ուղղություններով: Քարանձավներից անընդհատ պոմպով ջուր է դուրս մղվում: Սարքավորումների կանգնելու դեպքում քարանձավը նորից ողողվում է ջրով: Բյուրեղները օդում դեգրատացվում են, այդ պատճառով էլ «Նայկայի նախագծի» հետազոտողները փորձում են փաստաթղթավորել այդ երկրաբանական օբյեկտը:

Նոր սրահը, որ կոչվում է «Սառցե պալատ» բացվել է 2009 թվականին հորատման ժամանակ: Այն գտնվում է 150 մետր խորության վրա և ջրով լցված չէ: Բյուրեղների գոյացությունները զգալիորեն փոքր են, բարակ թելանաման խութերով:

Ապագա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետագայում բյուրեղներով կարող են հետաքրքրվել կենսաբանները, քանի որ նրանց հեղուկով լցված միկրոսկոպիկ խոռոչներում կարող են գտնվել հին միկրոօրգանիզմներ:

2011 թվականի փետրվարին Discovery հեռուստալիքով նշվել է այլ քարանձավների հնարավոր գոյության մասին, բայց դրանց հետազոտուման համար անհրաժեշտ է ոչնչացնել բյուրեղները: Նշվեց, որ վերջ ի վերջո քարանձավը կվերադարձվի իր նախնական ողողված վիճակին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Giant Crystal Cave Comes to Light // National Geographic News, April 9, 2007: «Temperatures hovered consistently around a steamy 136 degrees Fahrenheit (58 degrees Celsius)»
  2. A rare glimpse of the cave of crystals // BBC, 19 January 2010: «special cooling suit — which is basically like a suit of chain mail but filled with ice cubes. Then there’s a breathing system which feeds cool, dry air into your mask.»
  3. Cavern of Crystal Giants // National Geographic, November 2008: « a vest with more than a dozen palm-size ice packs sewn into pockets across the chest and back. Then another vest to insulate the ice against the heat. Then, over everything, a bright orange caving suit. A helmet, a headlamp, a respirator mask blowing ice-cooled air. Gloves, boots. Even for cavers cocooned in all this protective gear, the heat is exhausting and dangerous; most trips inside last no more than 20 minutes.»
  4. Ultraslow growth rates of giant gypsum crystals
  5. Stefan Lovgren, Giant Crystal Cave’s Mystery Solved // National Geographic News, April 6, 2007: «In 1910 miners discovered another spectacular cavern beneath Naica. .. the Cave of Swords is closer to the surface, at a depth of nearly 400 feet (120 meters).»

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]