Սեռ (կենսաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svgԱյս հոդվածը կենսաբանական սեռի մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Սեռ (այլ կիրառումներ)։

Սեռ (լատ.՝ {{{1}}} Sexus – «սեռ») - օրգանիզմների հատկանիշների ամբողջությունն է, որով տարբերվում են արական և իգական անհատները։

Սեռական տարբերակումը հատուկ է կենդանիների և բույսերի հսկայական մեծամասնությանը և պայմանավորվում է բջջաբանական, մորֆոլոգիական, կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական մի շարք հատկանիշների տարբերությամբ։ Տարբեր օրգանիզմների սեռական տարբերակման աստիճանը և բնույթը տարբեր են։ Օրգանիզմների մեծամասնության, հատկապես կենդանիների արական և իգական անհատներն իրարից տարբերվում են հստակ, առաջին հայացքից հեշտորեն որոշվող հատկանիշներով, իսկ ցածրակարգ ձևերի սեռական տարբերությունները ավելի թույլ են արտահայտված և երբեմն աննկատելի են։ [1]

Հոմոգամետ և հետերոգամետ սեռ[խմբագրել]

Սեռական բջիջների հասունացման ժամանակ մեյոզի արդյունքում գամետներն ունենում են հապլոիդ հավաքակազմ: Ընդ որում, կանանց մոտ բոլոր ձվաբջիջները միանման են (22 աուտոսոմ և 1 Х-քրոմոսոմ պարունակող): Տղամարդկանց մոտ ձևավորվում են երկու տեսակի սպերմատոզոիդներ (22 աուտոսոմ և 1 Х-քրոմոսոմ և 22 աուտոսոմ և 1 Y-քրոմոսոմ պարունակող):

Եթե ձվաբջիջը բեղմնավորվում է Х-քրոմոսոմ պարունակող սպերմատոզոիդով, ապա զիգոտի ղիպլոիղ հավաքում քրոմոսոմների 23-րղ զույգը ներկայացված է լինում XX, և այդ սեռը անվանում են հոմոգամետ (հավասարագամետ), իսկ եթե ձվաբջիջը բեղմնավորվում է Y-քրոմոսոմ պարունակող սպերմատոզոիդով, ապա զիգոտի ղիպլոիղ հավաքում քրոմոսոմների 23-րդ զույգը ներկայացված է լինում XY, և այդ սեռը անվանում են հետերոգամետ (տարագամետ):

Մարդկանց, ինչպես նաև բոլոր կաթնասունների մոտ, որոշ միջատների (օրինակ՝ ղրոզոֆիլ պտղաճանճի) և մի շարք այլ կենդանիների մոտ հոմոգամետ Լ իգական և հետերոգամետ է արական սեռը:

Հակառակ պատկերն է դիտվում թիթեռների, սողունների, թռչունների մոտ. հոմոգամետ է արական սեռը, հետերոգամետ՝ իգականը:

Գրականություն[խմբագրել]

  1. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան