Կառլոս Մեծ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Կարլոս Մեծից)
Կառլոս Մեծի պատկերով դրամ

Կառլ I Մեծ (լատ.՝ Carolus Magnus կամ Կաղապար:Langi-de2, գերմ.՝ Karl der Große, ֆր.՝ Charlemagne, 747թ. ապրիլի 2 - 814թ. հունվարի 28, Աախեն), ֆրանկների արքա 768թ-ից, լանգոբարդների արքա 774թ-ից, Բավարիայի դուքս 788թ-ից, Արևմուտքի կայսր 800թ-ից։ Պիպին Կարճահասակի ավագ որդին։ Նրա անունով Պիպինների հարստությունը սկսվել է կոչվել Կարոլինգյան։ Կառլոսը «Մեծ» է հորջորջվել դեռևս կենդանության օրոք։

Կառլոս Մեծ (XIX դարի պատկեր)

Կառլոս Մեծը պատմության մեջ նշանավոր միապետներից մեկն է։ Գահակալության վերջին տարիներին նրա իշխանությունը տարածվում էր ամբողջ Կենտրոնական և Արևմտյան Եվրոպայի վրա՝ Հյուսիսային ծովից մինչև Միջերկրական և Ատլանտյան օվկիանոսից մինչև Ադրիատիկ ծովի արևելյան ափը։ Կառլոսը արշավանքներ է կատարել Իսպանիա և Արևելյան Եվրոպա, իսկ Բալկաններում մոտեցել է անմիջականորեն Բյուզանդական կայսրության տիրույթներին։

Կառլոս Մեծը ոչ միայն նշանավոր զորավար էր, այլ նաև փայլուն վարչարար, որը արտառոց արդյունավետությամբ կառավարում էր իր հսկայական և բարդ կառուցվածք ունեցող տիրույթները։ Նա անց է կացրել բազմաթիվ տնտեսական և ագրարային բարեփոխումներ, հովանավորել է կրթությանը, ակտիվորեն մասնակցել է բարդ եկեղեցական հարցերի լուծմանը։

Կարլոս Մեծի պատերազմները[խմբագրել]

Նա շարունակեց հոր՝ Պիպին Կարճահասակի պատերազմները լանգոբարդների դեմ: Երկու արշավանք կազմակերպեց դեպի Իտալիա, ձեռբակալեց լանգոբարդների արքային և Հյուսիսային Իտալիան միացրեց իր թագասվորությանը: Երկար պատերազմներ մղեց Իսպանիայում հաստատված արաբների դեմ և վերջիվերջո ֆրանկներին հաջողվեց հաղթել արաբներին և խլել նրանցից Հյուսիսային Իսպանիան՝ Բարսելանա մայրաքաղաքով: Կարլոս Մեծի մղած պատերազմներից ամենաերկարատևը Սաքսոնիայի նվաճումն էր, որը տևեց ավելի քան 30 տարի (772-804թթ.): Այնուհետև նվաճեց Բավարիան: Ընդհանուր առմամբ կազմակերպեց 50 արշավանք, որոնցից 30-ը անձամբ էր գլխավորում:

Այս նվաճումների արդյունքում Ֆրանկական թագավորությունը իր տարածքով մոտավորապես համապատասխանում էր նախկին Արևմտահռոմեական կայսրությանը: Նվաճումներից հետո, արդեն 800թ.-ին Կարլոսը ժամանեց Հռոմ և Սուրբ Պետրոսի տաճարում՝ Լևոն 3-րդ պապը նրան թագադրեց կայսերական թագով, իսկ 812թ.-ին Բյուզանդիան պաշտոնապես ճանաչեց Կարլոս Մեծի կայսրությունը:

Կարլոս Մեծն ուներ վիթխարի հասակ և ամուր կազմվածք: Նա մահացավ 70 տարեկան հասակում, որն այդ ժամանակաշրջանի համար անսովոր տարիք էր, ուստի ժամանակակիցները մտածում էին, որ նա Աստծո ընտրյալն էր: Նրանից հետո հետո կառավարում է նրա որդին՝ Լյուդովիկոս Բարեպաշտը, ով 843թ.-ին Վերդեն քաղաքում կնքված դաշնագրով կայսրությունը բաժանում է իր որդիների միջև:


Կառլոս Մեծի նվաճումները      Պիպին Կարճահասակի մահվան պահին (768 թ.)     Կառլոս Մեծի նվաճումները (768-814)      Կախյալ տարածքներ