Ֆրանտիշեկ Պալացկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրանտիշեկ Պալացկի
չեխ․՝ František Palacký
Jan Vilímek - František Palacký.jpg
Ծնվել էհունիսի 14, 1798(1798-06-14)[1][2][3][4][5]
Հոդսլավիցե, Նովի Յիչինի շրջան[6]
Մահացել էմայիսի 26, 1876(1876-05-26)[1][2][3][4][5] (77 տարեկանում)
Պրահա, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[6]
ՔաղաքացիությունFlag of the Czech Republic.svg Չեխիա
Ազգությունչեխ
ԴավանանքEvangelical Church in Austria (1781-1918)?[7]
Մասնագիտությունգրող, արխիվագետ, heraldist, լրագրող, քաղաքական գործիչ և փիլիսոփա
Հաստատություն(ներ)Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Պաշտոն(ներ)Member of Reichstag?
ԱնդամակցությունՍերբիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա, Ավստրիայի գիտությունների ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և Q11993002?[7]
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն և չեխերեն[1]
ՊարգևներHonorary citizen of Chrudim?[8] Պրահայի պատվավոր քաղաքացի honorary citizen of Hradec Králové? և Honorary citizenship of Pardubice?
ԿուսակցությունՀին չեխեր կուսակցություն
Ամուսին(ներ)Թերեզա Մեխուրովա
Երեխա(ներ)Յան Պալացկի և Մարիա Ռեգրովա-Պալացկայա
František Palacký Վիքիպահեստում

Ֆրանտիշեկ Պալացկի (չեխ․՝ František Palacký, հունիսի 14, 1798(1798-06-14)[1][2][3][4][5], Հոդսլավիցե, Նովի Յիչինի շրջան[6] - մայիսի 26, 1876(1876-05-26)[1][2][3][4][5], Պրահա, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[6]), չեխ պատմաբան և քաղաքական գործիչ։ Չեխիայի ազգային վերածննդի շարժման նշանավոր գործիչներից մեկը։ Աշխարհագրագետ Յան Պալացկու հայրն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանտիշեկ Պալացկին ծնվել է 1798 թվականի հունիսի 14-ին Մորավիայի Հոդսլավիցե գյուղում (ներկայում՝ Չեխիայի Հանրապետությունում)։ 1812 թվականին նրան ուղարկում են Բրատիսլավա՝ սովորելու ավետարանական-լյութերական գիմնազիայում։ Այդտեղ նա ընկերանում է բանասեր Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի հետ ու սովորում լեզուներ (Պալացկին իմացել է տասնմեկ լեզու, ինչպես նաև որոշակի գիտելիքներ է ունեցել նաև մի շարք այլ լեզուներից)։ Նախապես պատրաստվել է դառնալ հոգևորական (ավետարանական), սակայն տարվել է գրականությամբ ու փիլիսոփայությամբ, ինչպես նաև սկսել է հետաքրքրվել Չեխիայի ազգային վերածննդի շարժմամբ. նրա վրա մեծ ազդեցություն է թողել Յոզեֆ Յունգմանի «Զրույցներ չեխերենի մասին» աշխատությունը, ինչն էլ որոշել է նրա հետագա գործունեության ուղղությունը[9]։

Պալացկին եղել է Պրահայի Ազգային թանգարանի պատմության բաժնի առաջին տնօրենը (1818-1841 թվականներին), իսկ 1827 թվականին Պալացկու նախաձեռնությամբ թանգարանն սկսել է հրատարակել չեխերեն առաջին գիտական ամսագիրը, որի առաջին խմբագիրը եղել է հենց Ֆրանտիշեկ Պալացկին (մինչև 1838 թվականը)[10]։

Ֆրանտիշեկ Պալացկին 1840-ական թվականների վերջից մինչև 1860-ական թվականների սկիզբը եղել է ավստրիական ռայխստագի և չեխական սեյմի պատգամավոր[10]։ Որպես քաղաքական գործիչ՝ Ֆրանտիշեկ Պալացկին եղել է ավստրոսլավիզմի (ավստրոսլավոնականություն) կողմնակիցն ու այդ հայեցակարգի ստեղծողներից մեկը. այն կոչ էր անուն Ավստրիական կայսրությունը վերածել դաշնության[10]։ Մասնակցել է Ավստրիական կայսրությունում 1848-1849 թվականներին տեղի ունեցած հեղափոխությանը։ Ֆեդերալիստների ծրագրերի ձախողումն ու ռեակցիայի հաղթանակը Պալացկուն ստիպում են 1852 թողնել քաղաքականությունը։

1867 թվականին Պալացկին մասնակցել է Մոսկվայում ու Սանկտ Պետերբուրգում տեղի ունեցած Սլավոնական համագումարին[11][12]։

Ֆրանտիշեկ Պալացկին Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի հետ համահեղինակությանբ գրել է «Չեխական պոեզիայի ակունքները» աշխատությունը, որ լույս է տեսել 1818 թվականին։ Պալացկին հեղինակել է նաև գեղագիտական-փիլիսոփայական աշխատություններ, որոնցից են՝ «Գեղագիտության ակնարկային պատմություն» (1823), «Գիտություն գեղեցիկի մասին» (1827)։ Պալացկու ամենանշանավոր երկը «Չեխ ժողովրդի պատմությունը Չեխիայում և Մորավիայում» հինգ հատորանոց աշխատությունն է (գերմաներեն հրատարակվել է 1836-1876 թվականներին, չեխերեն՝ 1848-1876 թվականներին), որում ներկայացված է չեխ ժողովրդի պատմությունը մինչև 1526 թվականը։ Որպես պատմագիր՝ Ֆրանտիշեկ Պալացկին եղել է ռոմանտիկական ավանդույթների կողմնակից։

Ֆրանտիշեկ Պալացկին մահացել է 1876 թվականի մայիսի 26-ին Պրահայում, 77 տարեկան հասակում։ Ֆրանտիշեկ Պալացկու անունն է կրում Օլոմուեց քաղաքի համալսարանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 European Theatre ArchitectureArts and Theatre Institute.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Brockhaus Enzyklopädie
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Czech National Authority Database
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Палацкий Франтишек // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  7. 7,0 7,1 Český bratr — 1924. — Iss. 11. — P. 5. — ISSN 1211-6793
  8. Boček P., Kobetič P., Pavlík T. (unspecified title) — 2018. — P. 27. — 279 p. — ISBN 978-80-906318-2-3
  9. Палацкий, Франц // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  10. 10,0 10,1 10,2 Ֆրանտիշեկ Պալացկու կենսագրությունը
  11. Майорова О. Славянский съезд 1867 года: Метафорика торжества // Новое Литературное Обозрение : журнал. — 2001. — № 51. — ISSN 0869-6365.
  12. М. Ю. Досталь, Славянский съезд 1867 года в Петербурге и в Москве

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • František Palacký 1798/1998. Dějiny a dnešek. Sborník z jubilejní konference. Praha 1999.
  • Лаптева Л. П. Чешский учёный XIX в. Франтишек Палацкий и его связи с русской наукой // Славяноведение. 1999. № 2, с. 51-69.
  • Маша П. Путешествие чехов в Москву // ZEN magazine. Русская версия : журнал. — 2012. — № 2. — С. 92—95. — ISSN 1805-6261.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]