Մարդու իրավունքների պաշտպան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Օմբուդսմենից)
Jump to navigation Jump to search
Օմբուդսմենի գրասենյակ (Բանջուլ, Գամբիա)

Մարդու իրավունքների պաշտպան, օմբուդսմեն, անկախ հասարակական փաստաբան պաշտոնատար անձ, որը նշանակվում է երկրի կառավարության կամ խորհրդարանի կողմից։ Վայելելով որոշ աստիճանի անկախություն՝ իրականացնում է պետական ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությունը։ Պաշտոնի պաշտոնական անվանումը տարբեր երկրներում տարբերվում է։

Առաջին անգամ խորհրդարանական օմբուդսմենի հիմնարկությունը եղել է Ռիխսթագը Շվեյցարիայում 1809 թվականին՝ համաձայն այս տարվա ընդունված սահմանադրության։

Երկար ժամանակ օմբուդսմենի ստեղծման գաղափարը չի ընդունվել այլ իրավական համակարգերում, բացի շվեդականից։ Միայն ժամանակի ընթացքում օմբուդսմենի պաշտոնը, շվեդական օրինակով, ներկայացվել է Հյուսիսային Եվրոպայի այլ երկրներում. 1919 թվականին Ֆինլանդիայում, 1952 թվականին Նորվեգիայում, իսկ մեկ տարի անց՝ Դանիայում։ Առաջին ոչ եվրոպական երկիրը, որն ընդունել է օմբուդսմենի պաշտոնը, 1962 թվականին եղել է Նոր Զելանդիան, առաջին սոցիալիստական պետությունը՝ Լեհաստանը (1987[1]): Ներկայումս աշխարհի շուրջ 100 երկրներում օմբուդսմենները զբաղեցնում են իրենց պաշտոնները։

Օմբուդսմեններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբխազիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակ։ 2016-2017 թթ. Դմիտրի Մարշան։ Ներկայումս պաշտոնը թափուր է։

Ավստրալիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս պրոֆեսսոր Ջոն Մաքմիլան։

Ադրբեջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2002 թվականի հուլիսի 2-ից մինչև ներկա ժամանակ Էլմիրա Սուլեյմանովա։ Մարդու իրավունքների կոմիսար՝ ընտրված խորհրդարանի կողմից։

Ալբանիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականի փետրվարի 16-ից մինչև ներկա ժամանակ Էմիր Դոբյանի (ալբ․՝ Emir Dobjani), ժողովրդի պաշտպան (ալբ․՝ Avokati i Popullit)՝ վերընտրված 2005 թվականի փետրվարի 17-ին։

Հայաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վրաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 2004 թվականի սեպտեմբերի 16 — 2009 թվական — Սոզար Սուբարի, Վրաստանի ժողովրդական պաշտպան` հաստատված երկրի խորհրդարանի կողմից։
  • 2008 թվականից — Գեորգի Տուգուշի։
  • 2012 թվականի դեկտեմբերի 7-ից — Ուչա Նաունաշվիլի։

Ղազախստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 2002 — 2007 — Բոլատ Կենժեկեշեվիչ Բայկադամով (ծնվել է 1945 թվականին քաղաք Ալմաթիում
  • 2007 թվականից — Շակիրով Ասկար Օրազալիևիչ (ծնվել է 1956 թվականին, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, նախկին դիվանագետ)։

Ղրղզստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 2002 — 2008 թվականի փետրվար — Տուրուսնուբայ Բաքիր, առաջին օմբուդսմեն (ղրղզ.՝ Акыйкатчы)
  • 2008 — 2013 — Տուրուսնուբեկ Ակուն
  • 2013 թվականից — Ամանբաև Բակտիբեկ Աբդիլաշիմովիչ
  • 2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ից — Օտորբաև Կուբատ Տաբիլդիևիչ

Լատվիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օմբուդսմենը նշանակվում է Լատվիայի խորհրդարանի կողմից 5 տարով (իսկզբանե՝ 4): 1995 թվականից մինչեւ 2007 թվականի սկիզբը գործել է Մարդու իրավունքների պետական բյուրոն[2]։

Մոլդովա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոլդովայում օմբուդսմենը (խորհրդարանական փաստաբանը) նշանակվում է 1997 թվականի հոկտեմբերի 17-ի խորհրդարանական փաստաբանների № 1349-XIII օրենքի համապատասխան հոդվածների համապատասխան մասերով։

2008 թվականից Մոլդովայում օմբուդսմենի պարտականությունները կատարում են

  • Աուրելյա Գրիգորիուն
  • Տուդոր Լազերը
  • Անատոլի Մունտյանուն
  • Թամարա Պլեմեդլյալեն

Լեհաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքացիական իրավունքների գծով հանձնակատար

Ռուսաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու իրավունքների հանձնակատարը Ռուսաստանի Դաշնությունում, նշանակվում է Պետական դումայի կողմից

  • 1994—1995 — Սերգեյ Կովալյով Ադամովիչ, մարդու իրավունքների առաջին հանձնակատարը Ռուսաստանի Դաշնությունում
  • 1998—2004 — Միրոնով Օլեգ Օրեստովիչ
  • 2004 թվականի փետրվարի 13-ից — Վլադմիր Լուկին Պետրովիչ
  • 2014 թվականի մարտի 18-ից — Էլա Ալեքսանդրովնա Պամֆիլովա
  • 2016 թվականի ապրիլի 22-ից[3] — Տատյանա Նիկոլաևնա

2009 թ. Սեպտեմբերի 1-ին ստեղծվեց ՌԴ նախագահի հովանու ներքո գտնվող Երեխաների իրավունքների հանձնակատարի պաշտոնը

Ռուսաստանի ձեռներեցների իրավունքների պաշտպանության հանձնակատար

Ուսանողների իրավունքների պաշտպանության հանձնակատարը Ռուսաստանում

  • 2012 թվականի դեկտեմբերի 24-27-ին ինտերնետային քվեարկություն[6] http://vote.stud-forum.ru Archived 2018-11-11 at the Wayback Machine. կայքում Ռուսաստանի Դաշնության Կրթության եւ գիտության նախարարության հանձնակատարի պաշտոնի ընտրման համար[7]։
  • 2013 թվականի հունվարի 24-ից — Արտյոմ Խրոմով

Ուկրաինա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի մարդու իրավունքների հանձնակատար

Ուկրաինայի երեխաների իրավունքների հանձնակատարը Օգոստոսի 11-ից Ուկրաինայում ներմուծվում է երեխայի իրավունքների հանձնակատարի պաշտոնը[9]։

2014 թվականի դեկտեմբերից բիզնես-օմբուդսմեն — Ալգիրդաս Շեմետա

Ուզբեկստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաջիկստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2008 թվականից — Զարիֆ Ալիզոդա։ Մարդու իրավունքների առաջին հանձնակատարը Տաջիկստանում։ Ընտրությունների ժամանակ նա կառավարելիս է եղել Տաջիկստանի սահմանադրական դատարանի նախագահի պաշտոնը։

Ֆինլանդիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականից — Պետրի Յասկելյայնեն Երեխայի պաշտպաններ

  • Մարիա Աուլա (2005—2014)
  • Թոմաս Կուրտիլա (2014-ից)

Էստոնիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստոնիայում Երեխայի իրավունքների պաշտպանության օմբուդսմենի գրասենյակը ստեղծվել է 2011 թ. մարտի 19-ին եւ նշանակվել է պետական մակարդակով վստահված արդարադատության կանցլերին, որի պաշտոնը 2008 թվականի մարտից զբաղեցրել է իրավաբան և փաստաբան Ինդրեկ Թեդերը (էստ․՝ Indrek Teder)[10]: Էստոնիայի մայրաքաղաքում՝ Տալլինում, 2012 թվականին ստեղծվել է նաև քաղաքային օմբուդսմենի պաշտոնը։ 2012 թվականի հունիսի 1-ից այն զբաղեցրել է Յուրի Կալյուեվը(էստ․՝ Jüri Kaljuvee): Տալլինի քաղաքապետարանի ընդդիմությունը քննադատել է այդ որոշումը, քանի որ քաղաքային օմբուդսմենի պաշտոնը «հարկավոր չէ եւ հարկ կլինի վճարել հարկատուների գրպաններից»[11]։

Այլ պետություններ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Лентовска Е. Как начиналась работа уполномоченного по правам человека т. 1 Archived 2009-04-29 at the Wayback Machine., т. 2 Archived 2009-04-29 at the Wayback Machine. М.: Проектная группа по правам человека, 1997—1998
  2. Омбудсман Латвии
  3. «Wall»։ vk.com։ Վերցված է 2016-04-22 
  4. Указ Президента Российской Федерации от 30 декабря 2009 года № 1518 «Об Уполномоченном при Президенте Российской Федерации по правам ребёнка» Archived 2012-06-05 at WebCite
  5. Владимир Путин своим Указом назначил Бориса Титова Уполномоченным при Президенте Российской Федерации по защите прав предпринимателей.
  6. «Россия выбирает уполномоченного по правам студентов.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-11-11-ին։ Վերցված է 2021-02-28 
  7. Омбудсмен будет защищать право студентов на качественное образование
  8. Лутковская в блокированной Раде под крики «Ганьба!» стала омбудсменом(չաշխատող հղում) // intv.ua
  9. Положение об Уполномоченном Президента Украины по правам ребенка
  10. Кто такой омбудсмен по правам ребёнка? Персональный сайт Индрека Тедера (ռուս.)
  11. Партия реформ: омбудсмен в столице — всего лишь способ высасывания денег

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]