Փողոց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Փողոց
City in the evening.jpg

Փողոց - բնակավայրի ներսում սալակված կամ ասֆալտապատ ճանապարհ (ոչ միշտ), քաղաքային ենթակառուցվածքների հիմնական տարրերից մեկը:

Քաղաքային շինությունները (տները) համարակալվում են և կապվում այս կամ այն փողոցի հետ: Այդ պատճառով գոյություն ունի փողոցների զույգ և կենտ կողմեր: Փողոցները անվանվում են հայտնի մարդկանց, տեղանունների կամ տոների անուններով: Բնակավայրի ուղղանկյուն հատվածը, որը բոլոր չորս կողմերից շրջապատված է փողոցներով, կոչվում է թաղամաս: Եթե տան մի կողմը փողոց է դուրս գալիս, ապա մյուսը, որը ուղղված է դեպի թաղամասի ներս, դուրս է գալիս բակ: Փողոցներով իրականացվում է քաղաքային տրանսպորտի երթևեկությունը: Հետիոտների կողմից փողոցների անցումը իրականացվում է հետիոտնային անցումով, որը նշվում է «զեբրա» գծանշումով և կարգավորվում է լուսացույցով: Հետիոտների անցման համար նախատեսված փողոցի երկայնակի մասը կոչվում է մայթ, որը երթևեկելի հատվածից առանձնացված է եզրաքարերով: Օրվա մութ ժամերին փողոցում երթևեկությունն իրականացնելու համար կա փողոցային լուսավորություն: Բացի փողոցով տեղաշարժվելը, փողոցում կարող են տեղի ունենալ նաև այլ գործողություններ, օրինակ, փողոցային առևտուրը կամ փողոցային մարմնավաճառությունը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին փողոցները առաջացել են առաջին բնակավայրերի հետ՝ նեոլիթյան Յարմուկյան մշակույթի ժամանակ: Երուսաղեմի ամենահայտնի փողոցը, որով Հիսուս Քրիստոսը գնում էր իր մահապատժի վայր, Վիա Դոլորոզան էր:

1807 թվականին Լոնդոնում գազային լապտերների օգտագործմամբ առաջացավ փողոցային լուսավորություն: 1832 թվականին Փարիզի փողոցները սկսեցին ծածկվել ասֆալտով[1]: 1914 թվականին Քլիվլենդում հայտնվեց առաջին լուսացույցը՝ կարմիր և կանաչ լույսերով:

Փողոցների դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ավենյու - մի շարք փողոցների արտասահմանյան անվանումը (Մեդիսոն պողոտան Նյու Յորքում):
  • Ծառուղի - կանաչապատ փողոց (Արևային ծառուղին Բեռլինում):
  • Բուլվար - կանաչապատ փողոց, որում հնարավոր է արշավներ կազմակերպել և կան հանգստանալու համար նախատեսված նստարաններ (Սանսեթ Բուլվարը Լոս Անջելեսում):
  • Գիծ - փողոցների անվանումը Ռուսաստանի, Լատվիայի, Ֆինլանդիայի և Ուկրաինայի որոշ քաղաքներում (գծեր Վասիլևսկի կղզու Սանկտ Պետերբուրգում):
  • Առափնյակ - փողոց, որի մի կողմը դուրս է գալիս դեպի ջրավազան (Վենետիկի Զաթերայի ափը):
  • Մեծուղի - ճանապարհային տեսակ, որը որպես կանոն, դուրս է գալիս կամ պատմականորեն դուրս է եկել քաղաքային դիմագծից:
  • Փակուղի - միջանցիկ անցուղի չունեցող փողոց:
  • Խճուղի - մայրուղային փողոց, որը դուրս է գալիս բնակավայրից (Նովոռոսիյսկում Սուխումի մայրուղին):
  • Անցուղի - փոքր փողոց, որը կապում է երկու այլ փողոցներ (Լեոնտևսկի նրբանցք Մոսկվայում):
  • Պողոտա - կենտրոնական փողոց (Հյուսիսային պողոտան Երևանում)

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենա նեղ փողոցը Ռուսաստանում (1 մետր լայնություն)
  • Աշխարհի ամենաերկար փողոցը թյուրիմացությամբ հաճախ անվանում են Տորոնտոյի Յանգ-սթրիթը[2]: Բացի այդ, ամենաերկար փողոցը երբեմն համարվում է Պանամերիկյան մայրուղին, որի երկարությունը հասնում է 30000 կմ:
  • Աշխարհի ամենակարճ փողոցը համարվում է Էբենիզերը Վիկում, Շոտլանդիայում, որի երկարությունը 2 մետր է[3]:
  • Աշխարհի ամենալայն փողոցը համարվում է Հուշարձանային առանցք փողոցը, որը գտնվում է Բրազիլիա քաղաքում և ունի 250 մետր լայնություն:
  • Ամենանեղ փողոցը համարվում է Շպրոյերհոֆշտրասեն, որը գտնվում է գերմանական Ռոյթլինգեն քաղաքում և ունի 31 սանտիմետր լայնություն[4]:
  • 2011 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Սիկտիվկարում Կուրատովի փողոցի թիվ 17 տան 10-սանտիմետրանոց ճեղքը ոչ պաշտոնապես հայտարարվել է Սնկի նրբանցք: Իրականում փողոցը գոյություն չունի[5]:
  • Չիկագոյում կան ոչ միջանցիկ փողոցներ, որոնք ընդհատվում են Միչիգան լճի ջրատարածքով և կրկին շարունակվում են նույն տեսքով:
  • Սան Ֆրանցիսկոյում կան փողոցներ, որոնք հատում են իրենք իրենց:
  • Աշխարհի տարբեր երկրների մի շարք քաղաքներում կան քաղաքային և քաղաքամերձ-քաղաքային փողոցներ՝ մի քանի տասնյակ կիլոմետր երկարությամբ, որոնց տների համարակալումը հասնում է հազարների:
  • 2003 թվականի հուլիսին Աշխաբադում փոխարինվել են բոլոր փողոցների անունները թվերով, բացի 9 հիմնական մայրուղիներից, որոնց մի մասը անվանակոչվել է Թուրքմենբաշիի, նրա հոր և մոր պատվին: Կենտրոնական պալատական տարածքը նշվում է 2000 թվով, որը պետք է խորհրդանշի 21-րդ դարի սկիզբը: Մնացած փողոցները ստացել են մեծ կամ փոքր քառանիշ թվային անուններ:

Փողոցները արվեստի մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Փողոց» բառը (հուն․՝ πλατεία; անգլ.՝ street) հիշաակվել «Новая Завета» տեքստում:
  • «Выйду на улицу» (ռուսական ժողովրդական երգ)
  • Կռիլովի «փիղը և Մոսկան» (1808) առակը սկսվում է հետևյալ բառերով. «Փղին տանում էին փողոցներով…»:
  • «The Murders in the Rue Morgue» (1841) — Էդգար Պոյի ամերիկական պատմվածքը:
  • «Трое с одной улицы» (1936) — սովետական ֆիլմ:
  • «Весна на Заречной улице» (1956) — սովետական ֆիլմ:
  • «Убийство на улице Данте» (1956) — սովետական ֆիլմ:
  • «Sesame Street» (1969) — մանկական հեռուստաշոու:
  • «Кошмар на улице Вязов» (A Nightmare On Elm Street) (1984) — ամերիկյան սարսափ ֆիլմ:
  • «Улицы разбитых фонарей» (1998) — ռուսական հեռուստասերիալ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Краткая история применения нефти и газа»։ Վերցված է 2019-08-15 
  2. «Toronto Neighborhoods» (en-CA)։ boldts.net։ Վերցված է 2019-08-15 
  3. «Самая короткая улица в мире»։ www.nevoobrazharium.ru։ Վերցված է 2019-08-15 
  4. «Самые узкие улицы в мире: Топ-10» (ռուսերեն)։ www.rukivnogi.com։ Վերցված է 2019-08-15 
  5. «В Сыктывкаре появился 10-сантиметровый переулок»։ lenta.ru։ Վերցված է 2019-08-15