Վալենսիա (ինքնավար համայնք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Վալենսիա
Comunitat Valenciana
Comunidad Valenciana (Իսպաներեն) 
Դրոշ Զինանշան
Flag of the Valencian Community (2x3).svg
Բասկերի երկրի դրոշ
Coat of Arms of Valencian Community.svg
Բասկերի երկրի զինանշան
Երկիր Իսպանիա Իսպանիա (պ)
Հիմն Himne de l'Exposició
Կարգավիճակ Ինքնավար համայնք
Վարչկենտրոն Վալենսիա
Խոշորագույն քաղաք Վալենսիա
Նախագահ Ալբերտո Ֆաբրա Պարտ
Հիմնական լեզուներ Վալենսերեն, իսպաներեն, Կատալոներեն
Բնակչություն (2009)
5.111.706 (Իսպանիայի 10.6% %, 4 տեղ)
Խտություն 295 մարդ/կմ²
Տարածք 23255 կմ² (Իսպանիայի 4.6% %, 8 տեղ)
Վալենսիա վարչական միավորը երկրի քարտեզին
ISO 3166-2 կոդ PV
Վիքիպահեստում Commons-logo.svg Valencian Community
[Generalitat Valenciana Պաշտոնական կայք]


Վալենսիա կամ Վալենիսայի երկիր (իսպ.՝ Valencia, Comunidad Valenciana, կատ.՝ Comunitat Valenciana) ինքնավար համայնք է Իսպանիայի թագավորության կենտրոնական և հարավ արևելյան մասում, որի վարչկանակենտրոնը Վալենսիա քաղաքն է։ Համայնքը 518 կմ երկայնքով փռվում է Միջերկրական ծովի ափով և ունի 23,259 կմ² տարածք իր 5.1 միլիոն բնակչությամբ (2009)։ Նրա տարածքը հիմնականում գտվում է պատմական Վալենսիայի թագավորության սահմաններում։ Այն բաժանվում է երեք պրովինցիաների՝ Կաստելիոն, Վալենսիա և Ալիկանտե:

Համաձայն իր ինքնավարության կարգավիճակի Վալենսիայի ժողովուրդը համարվում է ինքնուրույն ազգություն Իսպանիայում[1]: Նրանց արմատները գալիս են Կատալոն-արագոնացիների արաբների կողմից կաղութականացման ժամանակաշրջանից, որից հետո Վալենսիան գրավեց Խամես I-ը 1238 թվականին Ռեկոնկիստայի ժամանակ։ Նոր հիմնադրված Վալենսիայի թագավորությունը դարձավ ինքնավար տերություն Արագոնի թագ-ի ենթակայության տակ։ Վալենսիան թևակոխեց ոսկե դարաշրջան 15-րդ դարում՝ դառնալով թագի մշակույթային և տնտեսական կենտրոնը, որտեղ ծնվեցի միջնադարյան կատալոնական գրականության ամենանշանավոր գործիչները։ Ինքնակառավարվող կարգավիճակը մնաց նաև Իսպանական թագավորության առաջացումից հետո, սակայն 1707 թվականին Ֆիլիպ V- կողմից այն չեղարկվեց։ Վալենսիայում ազգայնականացումը աճեց 19-րդ դարում։ Ինկնակառավարման ռեժիմը վերականգնվեց միայն 1982 թվականին, երբ Իսպանիան անցում կատարեց դեպի ժողովրդականություն։

Վալենսիայի ժողովուրդը խոսում է վատալոներենի ճյուղ համարվող վալենսերենով[2]: Պատմականորեն վալենսերենը քաղաքական ճնշումների առարկա է եղել, քանի որ երկրում առաջնությունը տրվել է իսպաներենին: Այն իր կարգավիճակը վերդարձրել է միայն 1982 թվականին, որից հետո վալենսերենը ներդրվել է վարչական և կրթական ոլորտ։[3]: Սակայն լեզվի օգտագործումը բնակչության մոտ գնալով նվազում է, քանի որ Իսպանիայի մյուս հատվածներից վերջին տարիներին նկատվում է բնակչության ներհոսք, որոնք հիմնականում իսպանախոս են։

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վալենսիան հիմնադրվել է հռոմեացիների կողմից, որին տրվել է «Valentia Edetanorum», որը թարգմանաբար նշանակում է 'Էդետանի երկրի քաջեր (կամ կտրիճներ)': Արաբական շրջանում Վալենսիայի թայֆայի հիմնադրման հետ անվանումը վերափոխվեց (արաբերեն بلنسية) (Բալանսիա), ինչը արաբների հեռանալուց հետո վերափոխվեց ներկայիս Վալենսիայի։

Անվանումների տարաձայնություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Վալենսիայի ինքնավար համայնք»-ը Վալենիայի ստանդարտ թարգմանությունն է։ Անվանումը տրվել է 1982 թվականին Վալենսիային ինքնավար համայնքի կարգավիճակ շնորհելուց հետո, իսպաներեն Comunitat Valenciana[1]: Այս անվանումը ամենաօգտագործվողն է պետական, տուրիստական, լրատվամիջոցների և իսպաներեն գրավոր փաստաթղթերում։ Սակայն օգտագործվում է նաև «Վալենիա երկիր» (País Valencià) տարբերակը հիմնականում վալենսիացիների, ովքեր սատարում են ձախակողմյան ուժերին, տարբեր քաղաքացիական կուսակցությունների, կատալոներեն գրավոր փաստաթղթերում և Վալենսիայի հիմնական կրթական հաստատությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 «Estatut d'Autonomia»։ Corts Valencianes։ 1982։ Վերցված է April 2015 
  2. «Valenciano»։ Diccionario de la lengua española։ Real Academia Española։ October 2014։ Վերցված է April 2015 
  3. «La població que sap escriure en valencià es quintuplica en els últims 25 anys»։ Conselleria d'Educació, Cultura i Esport։ November 2014։ Վերցված է April 2015