Սուրբ Սերվատիոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուրբ Սերվատիոս
StServatius-Treasury2.jpg
Ծնունդ4-րդ դար
ԾննդավայրՀայաստան
Վախճանմայիսի 13, 384
Վախճան վայրՄաստրիխտ, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ կամ Տոնխերեն
Թաղման վայրՆիդերլանդներ
ԵկեղեցիՀռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Սրբացված կարգprelate? և կաթոլիկ սուրբ
Հիշատակության օրՄայիսի 13
Աշխատանքկաթոլիկ քահանա
Պաշտոնկաթոլիկ եպիսկոպոս
ԵրկիրԲելգիա

Սուրբ Սերվատիոս (հոլ.՝ Servaas van Maastricht, լատ.՝ Servatius, ծննդյան թվականը՝ անհայտ ― 384 թ․ մայիսի 13, Մաստրիխտ), 4-րդ դարի հայ հոգևորական, որը եկեղեցական ավանդության համաձայն տարածել է քրիստոնեությունը Ցածր երկրներում և հիմնել առաջին եկեղեցին ներկայիս Նիդեռլանդների տարածքում։ Նրա տոնը կաթոլիկ եկեղեցիներում նշվում է մայիսի 13-ին։

Սերվատիոսի ազգությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Սերվատիոսը եպիսկոպոսական գավազան և խույր է ստանում հրեշտակից (մանրանկար միջնադարյան ձեռագիր մատյանից):

Սերվատիոսի կյանքի մասին երկու վաղագույն վարքագրություններ նշում են, որ նա ծնվել է Հայաստանում: Բայց որոշ պատմագիրներ կասկածի տակ են առնում Սուրբ Սերվատիոսի ազգության և Հայաստանում ծնված լինելու փաստերը: Այդ կասկածներն առաջին անգամ հնչել են 1049 թվականին Մայնի խորհրդի կողմից: Այդ ժամանակ, երբ Բյուզանդիայի կայսրից դեսպաններ են ժամանում Մայն, ներկաներից Ալագրեկոսը որոշ պնդումներ է անում Սերվատիոսի անձի վերաբերյալ, նաև պնդելով, որ վերջինս հայ էր, սակայն բյուզանդացի դեսպանները, հաստատելով նրա մյուս պնդումները, Սերվատիոսի ծննդավայրը համարում են Դամասկոսի հարավ-արևելքում գտնվող Ֆենուստե բնակավայրը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեգենդի համաձայն Սուրբ Սերվատիոսը մկրտում է Հոների առաջնորդ Աթթիլային (մանրանկար միջնադարյան ձեռագիր մատյանից):

Սերվատիոսը շատ ճանապարհորդած մի անձնավորություն էր, որն աչքի էր ընկել որպես արիոսականության խիստ քննադատ: 343 թվականին Սերբատիոսը (հունարեն ձեռագրերում «վ»-ի փոխարեն կարդում են «բ») ներկայանում է Սարդիկյան տաճարի խորհրդին (տաճարը գտնվում է ներկայիս Սոֆիա քաղաքում): Բանավեճերի ընթացքում Սերվատիոսը ներկայացնում է Սուրբ Երրորդության մասին տեսակետը, որը խստորեն տարբերվում էր Արևելյան մի շարք եպիսկոպոսների արիոսական հայացքներից: Երբ հակաարիոսականների ղեկավար Աթանաս Ալեքսանդրացին աքսորված էր Թրիեր, հավանաբար հանդիպել է Սերվատիոսին հենց Թրիրում կամ Տոնխերենում (քաղաք այժմյան Բելգիայում), քանի որ երկուսն էլ քարոզում էին արիոսականության և տարածաշրջանում գործող արիոսական քահանաների դեմ: 346 թվականին Կոլոնիայի (Քյոլնի) տաճարի խորհրդում քննադատեց Քյոլնի եպիսկոպոսին, ասելով. «Նա ժխտում է Հիսուս Քրիստոսի աստվածային բնությունը, և դա նույնիսկ մի անգամ պատահել է Ալեքսանդրիայի եպիսկոպոս Աթանասի ներկայությամբ»:

Սուրբ Սերվատիոսի դամբարանը Մաաստրիխտ քաղաքի մոտ, Սուրբ Սերվատիոս բազիլիկում:

350 թվականին կայսերակից Կոնստանսի սպանությունից հետո Սերվատիոսը, որպես ուզուրպատոր Մագնենտիուսի դեսպան, մեկնեց Հայկական Միջագետքի մայրաքաղաք Եդեսիա՝ Հռոմի կայսր Կոստանդիոս II-ի մոտ, սպանված կայսերակցին ներկայացնելու համար որպես անարժան մի բռնակալ: Դրանով Մագնենտիուսը նպատակ էր հետապնդում ճանաչվել կայսրից որպես կայսերակից: Սակայն այդ առաքելությունը ձախողվեց, և 353 թվականին տեղի ունեցած վճռական քաղաքացիական պատերազմում զոհվեց Մագնենտիուսը: Իսկ Սերվատիոսին նման առաքելություն վստահելը խոսում է քաղաքական և հասարակական ասպարեզում նրա ունեցած ազդեցիկ դիրքի մասին:

Պատմական աղբյուրները Սերվատիոսի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերվատիոսի կյանքի մասին կարևոր աղբյուր է ֆրանկների պատմիչ Գրիգոր Տուրցին, որը, թեև նրա ժամանակակիցը չի եղել, բայց նրա մասին բավականին տեղեկություններ է հաղորդում իր «Խոստովանողների փառքը» և «Ֆրանկների պատմությունը» երկերում: Գրիգոր Տուրցին հաղորդում է, որ Սերվատիոսը, Հռոմում սուրբ Պետրոսի գերեզմանի հսկումի ժամանակ մի տեսիլք է ունենում, թե ինչպես է կործանվելու Տոնխերեն քաղաքը՝ բնակիչների մեղքերի պատճառով: Այնուհետև Պետրոս առաքյալը նրան է հանձնում Երկնքի բանալիները: Այդ տեսիլքից հետո, ինչպես հաղորդում է Գրիգոր Տուրցին, Սերվատիոսը վերադառնում է Տոնխերեն և Մաաստրիխտ է տանում իր նախնիների մասունքները, որտեղ էլ վախճանվում է և թաղվում Հռոմի ճանապարհի մի կողմում, կամրջի մոտ: Սերվատիոսի գերեզմանը կարևոր սրբավայր է կաթոլիկ քրիստոնյաների համար։

Լեգենդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ սերվատիոսը քարոզում է հույներին (մանրանկար միջնադարյան ձեռագիր մատյանից):

Սերվատիոսի անվան շուրջ հյուսվել են բազմաթիվ լեգենդներ: Երկու վաղագույն վարքագրություններ նշում են, որ նա ծնվել է Հայաստանում: Այդ ձեռագրերում նա համարվում է նաև Հովհաննես Մկրտչի զարմից սերված, և այդպիսով՝ նաև Հիսուս Քրիստոսի հեռավոր ազգականը: Սակայն այս վերջին հանգամանքը չի հաստատվում Գրիգոր Տուրցիի մոտ: 11-րդ դարում, շուրջ 1075 թվականին Սերվատիոսի կյանքը փորձել է նկարագրել ֆրանսիացի քահանա Ժոկունդուսը՝ Actus Sancti Servatii («Սուրբ Սերվատիոսի գործերը») գրքով։ Նա շարադրել է նաև «Սուրբ Սերվատիոսի հրաշագործությունները» վերնագրով մի ձեռագիր մատյան, որտեղ պատմում է սրբի մահից հետո նրա անվան հետ կապված հրաշագործությունները:

Բայց նրա վարքը պատմող ամենահայտնի ձեռագիրը, «Սուրբ Սերվատիոսի կյանքը» վերնագրով, շարադրել է հոլանդացի առակագիր Հենդրիկ վան Վելդեկեն 1170 թվականին՝ հիմնվելով Գրիգոր Տուրցիի և Ժոկունդուսի տեղեկությունների վրա։ Նրա աշխատանքը համարվում է հոլանդական գրականության ամենավաղ շրջանի ձեռագրերից մեկը: Այն գրվել է լիմբուրգերենով, որը միջին հոլանդերենի չորս բարբառներից ամենահիմնականն էր:


Շատրվան սուրբ. Servatius Մաաստրիխտում

Արտաքին հղում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • P.C. Boeren, Jocundus, biographe de saint Servais. Nijhoff, The Hague, 1972
  • L. Jongen Heinrich (ed.), and Kim Vivian, Richard H. Lawson and Ludo Jongen (transl.)The Life of Saint Servatius: A Dual-language Edition of the Middle Dutch 'legend of Saint Servatius' by Heinrich Von Veldeke and the Anonymous Upper German 'life of Saint Servatius'. Mellen Press, 2005, ISBN 0-7734-6063-2