Ջաֆար Փանահի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Ջաֆար Փանահի
պարս․՝ جعفر پناهی
Jafar Panahi, Cines del Sur 2007-1 (cropped).jpg
Ծնվել էհուլիսի 11, 1960(1960-07-11)[1][2][3][4][5] (59 տարեկան)
ԾննդավայրMianeh, Արևելյան Ադրբեջան, Իրան
ԿրթությունIran Broadcasting College? և Թեհրանի համալսարան
ՔաղաքացիությունFlag of Iran.svg Իրան
ԱզգությունԱդրբեջանցի
Կրոնշիա իսլամ
Մասնագիտացումկինոռեժիսոր, կինոպրոդյուսեր, մոնտաժող, սցենարիստ և դերասան
ՊարգևներՍախարովի մրցանակ, Ոսկե խցիկ, Ոսկե ընձառյուծ, Ոսկե առյուծ, Un Certain Regard, Արծաթե արջ, Ոսկե կառք, Silver Bear for Best Script?, Ոսկե արջ և Ստրասբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտոր
IMDbID ID 0070159

Ջաֆար Փանահի (պարս․՝ جعفر پناهی, հուլիսի 11, 1960(1960-07-11)[1][2][3][4][5], Mianeh, Արևելյան Ադրբեջան, Իրան), իրանցի կինոռեժիսոր և սցենարիստ, իրանական կինեմատոգրաֆի «նոր ալիքի» հայտնի ներկայացուցիչներից մեկը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջաֆար Փանահին ծնվել է 1960 թվականի հուլիսի 11-ին Արևելյան Ադրբեջանում (Իրանի պրովինցիա)՝ Միայնեհ քաղաքում։ Ծագմամբ ադրբեջանցի է[6]։ Երիտասարդ տարիքում նկարահանել է կարճամետրաժ ֆիլմեր, ապա ծառայել բանակում, մասնակցել իրան-իրաքյան պատերազմին, 76 օր անցկացրել գերության մեջ քուրդ ապստամբների մոտ։ Ծառայությունից հետո Փանահին ընդունվել է համալսարան, նկարահանել մի քանի վավերագրական սիրողական ֆիլմեր, աշխատել որպես ռեժիսորի օգնական մի քանի գեղարվեստական ֆիլմերի նկարահանման ժամանակ, որոնց թվում է եղել Աբաս Քիառոստամիի «Ձիթապտուղների միջով» ֆիլմը, որն էկրան է բարձրացել 1994 թվականին։ Մեկ տարի անց Քիառոստամին օգնել է գրել «Սպիտակ գունդ» ֆիլմի սցենարը, որի ռեժիսորը եղել է Փանահին[7]։

Փանահիի ֆիլմերն ստացել են հեղինակավոր միջազգաին կինոմրցանակներ, այդ թվում՝ Կաննի կինոփառատոնի «Ոսկե տեսախցիկ» (1995 թվական, «Սպիտակ գունդ» ֆիլմ), Լոկառնոյի կինոփառատոնի «Ոսկե ընձառյուծ» (1997 թվական, «Հայելին» ֆիլմ), Վենետիկի կինոփառատոնի «Ոսկե առյուծ» (2000 թվական, «Շրջան» ֆիլմ) և Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե արջ» (2006 թվական, «Օֆսայդ» ֆիլմ)[8]։

2010 թվականի մարտին Ջաֆար Փանահին ձերբակալվել է, ապա դատապարտվել վեց տարվա ազատազրկման հակակառավարական գործունեության և 2009 թվականի ընտրությունների պաշտոնական արդյունքների դեմ անցկացված բողոքի ակցիաներին մասնակցելու համար։ Փանահիին արգելվել է զբաղվել կինեմատոգրաֆիական գործունեությամբ և հարցազրույց տալ քսան տարվա ընթացքում[9][10]։ Բանտարկության փոխարեն Փանահին հայտնվել է տնային կալանքի տակ, սակայն դա չի խանգարել նրա աշխատանքին։ Ջաֆարը նկարահանել է «Սա ֆիլմ չէ» (2011) կինոնկարը, որը ցուցադրվել է Կաննի կինոփառատոնում։ Ֆիլմն Իրանի սահմաններից դուրս է բերվել խմորեղենի մեջ թաքցված ֆլեշ կրիչով։ Դրանից հետո ռեժիսորն իրավունք է ունեցել տեղաշարժվել Իրանում, սակայն նրա անձնագիրը մնացել է իշխանությունների մոտ, և նա չի կարողացել մեկնել արտասահման։ Չնայած նկարահանումների արգելքին՝ 2013 թվականին Բեռլինում տեղի է ունեցել «Փակ վարագույր» ֆիլմի պրեմիերան, որը նկարահանվել էր ռեժիսորի ամառանոցում։ Ֆիլմն արժանացել է Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե արջ» մրցանակի լավագույն սցենարի համար։ 2015 թվականին նրա նոր աշխատանքը՝ «Տաքսի» ֆիլմը[11], նույն կինոփառատոնում արժանացել է գլխավոր մրցանակի՝ «Ոսկե արջի», ինչպես նաև ստացել հեղինակավոր մրցանակ Կինոմամուլի միջազգային ֆեդերացիայի կողմից[12]։ Այն նկարագրվել է որպես «Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանի դիմանկար»[13] և «վավերագրականի նմանվող ֆիլմ, որ նկարահանվել է Թեհրանի տաքսու մեջ, որը վարում է Փանահին»[14]։

2012 թվականի հոկտեմբերին Ջաֆար Փանահին դարձել է Սախարովի անվան մրցանակի դափնեկիր[15]։

2018 թվականի մայիսին Կաննի 71-րդ միջազգային կինոփառատոնում Ջաֆար Փանահիին շնորհվել է մրցանակ լավագույն սցենարի համար («Երեք դեմք» ֆիլմ), սակայն այդ ժամանակ նա գտնվել է Իրանում տնային կալանքի տակ[16]։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1992 – «Վերջին քննությունը» / The Last Exam (Akharin emtehan)
  • 1995 – «Սպիտակ գունդ» / The White Balloon (Badkonake sefid)
  • 1997 – «Հայելի» / The Mirror (Ayneh)
  • 2000 – «Շրջան» / The Circle (Dayereh)
  • 2003 – «Բոսորագույն ոսկի» / Crimson Gold (Talaye sorkh)
  • 2006 – «Օֆսայդ» / Offside
  • 2010 – «Սա ֆիլմ չէ» / This Is Not a Film (In film nist)
  • 2013 – «Փակ վարագույր» / Pardé
  • 2015 – «Տաքսի» / Taxi
  • 2018 – «Երեք դեմք» / سه رخ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #141033606 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 filmportal.de — 2005.
  4. 4,0 4,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  5. 5,0 5,1 Brockhaus Enzyklopädie
  6. Денис Корсаков (22 сентября 2015)։ «В прокат вышло «Такси» Джафара Панахи — фильм (или не фильм), победивший в Берлине» (ռուսերեն)։ «Ведомости»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-02-12-ին 
  7. «The Case of Jafar Panahi»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-12-05-ին։ Վերցված է 2011-04-10 
  8. «Awards for Jafar Panahi»։ IMDb։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-15-ին։ Վերցված է 2011-04-10 
  9. «Знаменитый иранский режиссёр осужден на 6 лет»։ Lifenews.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-15-ին։ Վերցված է 2011-04-10 
  10. «Свободу магии искусства!»։ seance.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-10-ին։ Վերցված է 2010-12-28 
  11. «Jafar Panahi’s New Film in Competition. Sebastian Schipper, Werner Herzog, Benoit Jacquot and Further Titles Added to the Selection»։ Berlinale։ January 14, 2015։ Վերցված է January 18, 2015 
  12. Денис Корсаков (2015-09-22)։ «В прокат вышло «Такси» Джафара Панахи — фильм (или не фильм), победивший в Берлине»։ Ведомости 
  13. «Banned Iranian filmmaker part of the Berlin Film Festival lineup»։ Haaretz.com։ January 14, 2015։ Վերցված է January 18, 2015 
  14. «Berlinale to screen "Atom-Heart Mother"»։ Tehran Times։ January 16, 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից 19 January 2015-ին։ Վերցված է January 18, 2015 
  15. «Иранские оппозиционеры стали лауреатами премии Сахарова за 2012 год»։ РИА Новости։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-11-22-ին։ Վերցված է 2012-10-26 
  16. Interfax: Жюри Каннского кинофестиваля поприветствовало находящихся под арестом режиссеров

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dönmez-Colin, Gönül. Cinemas of the other: a personal journey with filmmakers from the Middle East and Central Asia. Intellect Books, Bristol, UK, 2006. 1-84150-143-3, pp. 90–96.
  • Dabashi, Hamid, Masters & Masterpieces of Iranian Cinema, Mage Publishers (15 May 2007) 0-934211-85-X
  • Stone, Judy. Eye on the World: Conversations with International Filmmakers. Silman-James Press, Los Angeles, 1997, 1-879505-36-3, pp. 385–387.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]