Պեր Գյունտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պեր Գյունտ
բուկմոլ՝ Peer Gynt
Henrik-Klausen-Peer-Gynt-1876.jpg
ՀեղինակՀենրիկ Իբսեն
Տեսակպիես և dramatic poem?
Ժանրպիես
Բնօրինակ լեզունորվեգերեն
Կերպար(ներ)Peer Gynt? և Solveig?
Ստեղծման տարեթիվ1865
ԵրկիրFlag of Norway.svg Նորվեգիա
Հրատարակման տարեթիվնոյեմբերի 14, 1867[1]
Առաջնախաղի տարեթիվփետրվարի 24, 1876
Peer Gynt Վիքիպահեստում

Պեր Գյունտը, չորս գործողությունից բաղկացած չափածո պիես է, որի հեղինակը Հենրիկ Իբսենն է։ Առաջին մասը «Առավոտն» է, երկրորդ մասը՝ «Անիտրայի պարը»: Մյուս մասերն են «Օզեի մահը» և «Լեռնային արքայի քարանձավում»:

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1864 թվականին Իբսենը ստանալով գրականագիտական թոշակ, ընտանիքի հետ մեկնում է Իտալիա, որտեղ երկու տարվա ընթացքում գրում էերկու պիես՝ «Բրանդ» (1865 թ.) և «Պեր Գյունտ» (1867 թ.): Թատերագիտության մեջ ընդունված է այս երկու ստեղծագործությունն ընդունել իբրև մեկ ամբողջություն՝ որպես ինքնորոշման և անհատականության կերտման երկու այլընտրանքային գաղափարներ: Պիեսում բանահյուսական կերպարները ներկայացված են որպես այլանդակ և չար արարածներ, իսկ գյուղացիները՝ դաժան ու բիրտ մարդիկ: Ի դեպ, Իբսենը կարծում էր, որ այդ հեքիաթի որոշ հերոսներ շատ նման են իր ընտանիքի անդամներին, հատկապես իր ծնողներին՝ Կնուդ Իբսենին և Մարիշեն Ալտենբուրգին։ Նորվեգիայում և Դանիայում պիեսը խիստ բացասական վերաբերմունքի արժանացավ: Օրինակ Հանս Քրիստիան Անդերսենն այն անվանեց կատարյալ անիմաստություն: Բայց հետզհետե, շնորհիվ Սոլվեյգի կերպարի, սկսվեց պիեսի վերաիմաստավորումն ու վերագնահատումը: Դրան մեծապես նպաստեց նաև «Պեր Գյունտ»-ի բեմադրման համար Իբսենի խնդրանքով Էդվարդ Գրիգի գրած երաժշտությունը: Ավելի ուշ այն համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերեց որպես ինքնուրույն երաժշտական ստեղծագործություն: Շարադրված լինելով նորվեգերենի բուկմոլ տարբերակով՝ «Պեր Գյունտ»-ը դարձել է ամենաշատ բեմադրված նորվեգական պիեսներից մեկը։ Գրված է նորվեգական համանուն հեքիաթի հիման վրա։

Սյուժեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին արար

Պիեսի գործողությունները կատարվում են 19-րդ դարի առաջին կեսին Նորվեգիայում (Գուդբրանյան հովտում և շրջակա լեռներում), Մարոկկոյում՝ Միջերկրական ծովի ափին, Սահարա անապատում, Կահիրեի մի խենթանոցում, ծովում և կրկին Նորվեգիայում՝ հերոսի հայրենիքում: Գլխավոր հերոս Պեր Գյունտը որդին է երբեմնի հարուստ ու բոլորի կողմից հարգված Յոն Գյունտի, ով հետագայում տրվել է խնջույքների, վարել շռայլ կյանք և վատնել կարողությունը, որից հետո լքել էր իր ագարակը, կնոջն ու որդուն թողել կարիքի մեջ ու դարձել շրջիկ վաճառական: Մայրը՝ Օզեն, երազում է մեծացնել որդուն և նրա աջակցությամբ ետ բերել իրենց հարստությունը: Բայց շուտով Պերն ի հայտ է բերում իր անպիտանությունը: Նա հոգով պոետ է և գլուխգովան, ու բնավ նման չէ նորվեգական ժողովրդական հեքիաթների կրտսեր որդուն՝ Աշ Լադին, որի բնավորության գծերից, այնուամենայնիվ, ինքն ուներ: Պիեսի սկզբում Պերը պարծենում է հյուսիսային եղջերուի դեռ չկատարած որսով, իսկ մայրը ծաղրում է նրա վառ երևակայությունը և սիրեցյալի`հարուստ ագարակատիրոջ դուստր Ինգրիդի հետ հարաբերությունները կարգավորելու անզորությունը: Հաջորդ օրը նշանակված էր Ինգրիդի հարսանիքը, ով ամուսնանալու էր ուրիշի հետ, և Պերը գնում է այնտեղ՝ հուսալով հարսնացուից ստանալ վերջին հնարավորությունը: Մայրը փորձում է ամոթանք տալով կանգնեցնել նրան, սակայն ապարդյուն:

Հարսանիքի ժամանակ մյուս հյուրերը ծաղրում և ծիծաղում են Պերի վրա: Բայց հանկարծ նա նկատում է հեռու վայրերից այս կողմեր տեղափոխված Հաուգյան մի ընտանիքի ավագ դստերը՝ Սոլվեյգին ու սիրահարվում: Պերը մոտենում է աղջկան և պարի հրավիրում: Բայց աղջիկը մերժում է՝ հայտնելով, որ նախ դա իր հորը դուր չի գա, և երկրորդ՝ Պերը վատ համբավ ունի: Սոլվեյգը հեռանում է, իսկ Պերը սկսում է խմել: Երբ հանկարծ լսում է, որ Սոլվեյգը փակվել է մի սենյակում, նա որոշում է առիթը ձեռքից բաց չթողնել և գնալով այնտեղ՝ փախցնում է աղջկան դեպի լեռները, որտեղ էլ անցկացնում են գիշերը: Սոլվեյգը ևս սիրահարվում է Պերին և համաձայնում նրա հետ ապրել անտառային խրճիթում:

Երկրորդ արար

Պերին հայտարարում են օրինազանց և հայտարարում վտարված հարազատ վայրերից: Նա հարկադրված է միայնակ փախչել իր գյուղից: Քանի որ նա թափառում էր լեռներում, նրա մայրը՝ Օզեն և Սոլվեյգի հայրը սկսում են որոնել նրան, բայց ապարդյուն: Դառնալով վտարանդի, Պերը հանդիպում է սիրո ծարավի երեք հովվուհու, ովքեր մինչ այդ ձգտում էին հրապուրել տրոլներին: Պերը նրանց հետ թունդ հարբում է և սկսում տառապել կատարվածի համար: Նա գլուխը ցցած վազում է քարայր և ուշագնաց փռվում գետնին: Արարի մյուս հատվածը, կարծես, տեղի է ունենում Պերի երազում: Նա հայտնվում է ամբողջովին կանաչով ծածկված մի կնոջ մոտ, ով պնդում է, որ ինքը լեռների տրոլ թագավորի դուստրն է: Նրանք միասին մտնում են լեռնային սրահը, և տրոլ թագավորը Պերին տալիս է տրոլ դառնալու հնարավորություն, եթե նա համաձայնի ամուսնանալ իր դստեր հետ: Պերը սկզբում համաձայնում է առաջարկված պայմաններին, բայց վերջում հրաժարվում է, իմանալով որ կանաչ կինը երեխա ունի: Բայց իմաստուն տրոլ թագավորն ասում է, որ երեխան ծնվել է իր գլխից: Սյուժեի կարևոր դրվագներից է այն հարցումը, որ տալիս է տրոլ արքան Պերին. «Ի՞նչ տարբերություն տրոլի և մարդու միջև»: Պատասխանը տալիս է Լեռան Ծերունին. «Այնտեղ դրսում, որտեղ պայծառ երկինք է, մարդն ասում է. «Անկեղծ եղիր ինքդ քեզ հետ», իսկ այստեղ տրոլն ասում է. «Անկեղծ եղիր ինքդ քեզ հետ՝ գրողի ծոցն աշխարհը»»: Այս պիեսում տրոլին տրվող հիմնական բնութագիրը եսասիրությունն է: Դրանից հետո Պերն այն դարձնում է իր նշանաբանը` միշտ հայտարարելով, որ ինքը ինքն է, ինչ էլ որ լինի: Այնուհետև նա հանդիպում է ամենահետաքրքիր նկարագիրն ունեցող կերպարներից մեկին՝ Բոյգին, որը իրական կերպար չունեցող մի արարած է: Հարցին, թե ով է ինքը, Բոյգը պատասխանում է. «ԻՆքս եմ»: Ժամանակի ընթացքում Պերը Բոյգի այս կարևոր խոսքն էլ դարձնում է իր համար նշանաբան՝ ասելով. «Հեռու մնա»: Իր մնացած կյանքում նա միշտ ջուր էր ծեծում և դես ու դեն ընկնում՝ փոխանակ առերեսվելու ճշմարտության հետ: Ուշքի գալով, նա դեմ առ դեմ հանդիպում է Հելգային՝ Սոլվեյգի քրոջը, ով նրան կերակուր է տալիս և փոխանցում ողջույններ քրոջից: Իսկ Պերը տալիս է արծաթե կոճակ՝ պատվիրելով, որ Սոլվեյգը պահպանի այն և խնդրում, որ աղջիկը չմոռանա իրեն:

Պերը երկար տարիներ է անցկացնում հայրենիքից հեռու՝ փորձելով տարբեր արհեստներ ու ստանձնելով տարբեր դերեր. նա լինում է ստրկավաճառ, մութ գործերի մեջ թաթախված գործարար՝ Մարոկկոյի նավահանգիստներում, թափառական՝ անապատում, տեսնում է Մեմնոնի կոթողներն ու Սֆինքսը, դառնում է բեդվինների առաջնորդի գուշակը, որի դուստր Անիտրան փորձում է հրապուրել իրեն: Իր թափառումները Պերն ավարտում է Կահիրեի խենթանոցում, որտեղ նրան անվանում են կայսր: Երբ վերջապես ծերանալուց հետո Պերը որոշում է վերադառնալ տուն, նրա նավը խորտակվում է: Նավի ուղևորների շարքում նա հանդիպում է Անծանոթ ուղևորին, ով ցանկանում է Պերի մարմնի վրա փորձ կատարել՝ պարզելու համար, թե որտեղ են գտնվում երազանքները:

Վերադառնալով հայրենի գյուղ, Պերը մասնակցում է մի գյուղացու հուղարկավորությանը, ապա աճուրդով վաճառում է իր անցած կյանքի ամբողջ ունեցվածքը: Աճուրդի ժամանակ նա հանդիպում է կոճակների վարպետի, ով կարծիք է հայտնում, թե Պերի հոգին պետք է մնա մնացած կեղտոտ գույքի հետ, մինչև որ նա կարողանա բացատրել, թե որտեղ և երբ է իր կյանքում նա եղել հենց ինքը, իր կերպարը: Իսկ նիհար մի Ոմն պնդում է, որ Պերին չի կարելի անվանել իսկական մեղավոր, որին անհրաժեշտ է դժոխք ուղարկել: Մռայլվելով, Պերը գնում է իր տունը և տեսնում է Սոլվեյգին, ով սպասել է իրեն այն պահից ի վեր, ինչ ինքը հեռացել էր: Եվ նա ասում է, որ Պերն իր համար միշտ մնացել է հենց ինքը:

  1. https://www.ibsen.uio.no/DRINNL_PG%7Cintro_publication.xhtml