Ոտնացուպիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ոտնացուպիկ
Ոտնացուպիկ
Ոտնացուպիկ
Դասակարգում
Թագավորություն  Կենդանիներ (Animalia)
Տիպ/Բաժին Քորդավորներ (Chordata)
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ (Vertebrata)
Դաս Թռչուններ (Aves)
Կարգ Քարադրանմաններ (Charadriiformes)
Ընտանիք Բզակտուցավորներ (Recurvirostridae)
Ցեղ Himantopus
Տեսակ Ոտնացուպիկ (H. himantopus)
Միջազգային անվանում
Himantopus himantopus
Կարգավիճակ
Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝ Status iucn3.1 LC hy.svg
Քիչ մտահոգող տեսակ

Ոտնացուպիկ (լատ.՝ Himantopus himanto), բզակտուցավորների ընտանիքի թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում:

Կենսաբանական տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնադրող-չվող և տարածված տեսակ է։ Բնակվում է լճափներին, ծանծաղ ճահճուտներում, թաց մարգագետիններում, գերադասում է նոսր բուսականությամբ դանդաղահոս ջրերը։ Սնվում է ծանծաղուտներում՝ ջրային միջատներով, խեցգետիններով և այլ անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը մարտի առաջին կեսից ապրիլի սկիզբ է։ Ապրիլի 20-ից նկատվում են բնադրազույգերի ձևավորումը և արուների հարսանեկան խաղերը. 2 ախոյան արուներ կանգնում են դեմառդեմ, վզերը ձգում-երկարացնում, թևերի ծայրերը կախում և թռչկոտում։ Այն արուն (թույլը), որը չի կարողանում գերազանցել դիմացինի ոստյունների բարձրությունը, ինքնակամ թողնում է «մարտադաշտը»։ Ոտնացուպիկները բնադրում են առանձին զույգերով, նաև՝ փոքր գաղութներով։

Մարմնի կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարմնի երկարությունը 35-40 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 67-83 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 130-150 գ։ Գլխի վերին մասը, մեջքը և թևերը սև են, ներքևից՝ սպիտակ։ Կտուցը սև է, ուղիղ, նրբագեղ, ոտքերը՝ վարդագույն, երկար ու բարակ։ Գլխի և ծոծրակի գույները փոփոխական են՝ սպիտակից մինչև խոշոր չափի սև հատվածով։ Հասուն արուի թիկնոցը բնադրման շրջանում փայլուն կանաչավուն սև է։ Էգի թևերը սև են, թիկնոցը՝ ավելի թույլ փայլով։ Հետբնադրման շրջանում արուի և էգի գագաթն ու ունկնկալը մոխրագույն են։ Երիտասարդի թիկնոցը և թևերը դարչնավուն են, փետուրները՝ բաց երիզված։ Թռչելիս նկատելի են դաստակի հոդում ծալված երկար ու եռանկյունաձև թևերը։

Բազմացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

240-245 մմ տրամագծով և խոտաբույսերի չոր ցողուններից պատրաստված բույնը դնում է գետնին՝ պատահական փոսիկում։ Ձվադրում է մայիսի առաջին տասնօրյակից հունիսի առաջին տասնօրյակը։ Դնում է 44 մմ տրամագծով, բաց դարչնագույն և սև պտերով 2-5 ձու (հաճախ ձվադրում է նաև ուղղակի գետնին)։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 25-26 օր։ Առաջին թռչող ձագերը նկատվում են հունիսի վերջին։ Վտանգի դեպքում, չհեռանալով բնի շրջակայքից, անհանգիստ թռչում է բնի շրջագծով և աղմկոտ ճիչեր արձակում։ Աշնանային չուն դիտվում է օգոստոսի վերջից մինչև սեպտեմբերի առաջին կես:

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենթատեսակը տարածված է Եվրասիայում և Աֆրիկայում` մինչև Հարավային Եվրոպա, դեպի արևելք` մինչև Մոնղոլիա և դեպի հարավ` մինչև Հարավային Աֆրիկա, Մադագասկար և Ցեյլոն: Հայաստանում հիմնականում բնադրում է Արարատյան հարթավայրում, ինչպես նաև Արփի ու Սևանա լճի շրջակայքում[1]:

Պահպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսակը քիչ մտահոգող կարգավիճակով ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ:

Համաձայն վերջին հաշվառումների` Հայաստանում գրանցված է 50-70 զույգ: Մոսկվայի կենդանաբանական այգում, որտեղ հայտնի է անազատ պայմաններում բազմանալու մեկ դեպք, գտնվում է 6 առանձնյակ:

Տեսակը միշտ եղել է սակավաթիվ: Ձվադրման ժամանակ վնաս են կրում ընտանի անասունների կողմից: Ոտնացուպիկի թվաքանակի վրա ազդում է ճահիճների չորացումը, թունաքիմիկատների օգտագործումը և շրջակա գյուղերի բնակիչների կողմից բնադրման ընթացքում թռչուններին անհանգստություն պատճառելը:

Պահպանվում է «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Հայաստանի Կարմիր գիրք (հայերեն)։ Երևան: ՀՀ Բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png