Շառլ Դիդլո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շառլ Դիդլո
ֆր.՝ Charles-Louis Didelot
Didelot.jpg
Ծնվել էմարտի 27, 1767(1767-03-27)[1]
ԾննդավայրՍտոկհոլմ, Շվեդիա
Մահացել էնոյեմբերի 7, 1837(1837-11-07)[2] (70 տարեկանում)
Մահվան վայրԿիև, Ռուսական կայսրություն
ՔաղաքացիությունՖրանսիա
Flag of Sweden.svg Շվեդիա
ԵրկերԶեֆիր և Ֆլորա (բալետ)
Մասնագիտությունբալետի պարող, պարուսույց, պարող և բալետմայստեր
ԱշխատավայրՄեծ թատրոն
Charles Didelot Վիքիպահեստում

Շառլ Լուի Դիդլո (ֆր.՝  Charles-Louis Frédéric Didelot, մարտի 27, 1767(1767-03-27)[1], Ստոկհոլմ, Շվեդիա - նոյեմբերի 7, 1837(1837-11-07)[2], Կիև, Ռուսական կայսրություն), բալետի արտիստ և բալետմայստեր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շառլ Լուի Դիդլոն ծնվել է Ստոկհոլմում, շվեդական թագավորական օպերայի թատրոնում աշխատող ֆրանսիացի պարողների ընտանիքում։ Հայրը եղել է մանկական դասարանում դասավանդող պարի ուսուցիչ, հենց ինքն էլ դարձել է իր որդու առաջին ուսուցիչը[3]։ Այնուհետև նրան սկսել է ուսուցանել Լուի Ֆրոսարը. վերջինս անմիջապես նկատել է տաղանդավոր տղային և նրան ոչ շատ մեծ դեր է տվել Օպերայի թատրոնի բեմում։ Առաջին իսկ դեբյուտը հաջող է եղել, և շուտով փոքրիկ պարողին նկատել է Գուստավ III արքան և նրան ուղարկել է հետագա ուսման` այդպիսով մեծ դեր է ունենալով նրա բալետային կենսագրության մեջ։ 1776 թվականից Դիդլոն սովորել է Փարիզում` Ժան Դոբերվալի[4][5][6] և Ժ. Լանիի մոտ, հետագայում սովորել է «Օպերայի արվեստանոց» դպրոցում` Ժ. Դեգեի[7] մոտ և աշխատել է Փարիզի մի քանի թատրոններում։ Վ. Գրեկովը իր Կենսագրական մեծ հանրագիտարանում պատմում է նրա մանկության մասին.

Aquote1.png Ֆրոսարը մի բալետում նրան բեմ է բարձրացրել Ամուրի դերում. Դիդլոն այնպես փայլուն է կարողացել կատարել այդ դերը, որ Ֆրոսարը դրանից հետո բոլոր փոքր դերերը բալետներում տալիս էր միայն Դիդլոյին: Արքա Գուստավ III-ը, որը հետաքրքրված էր թատրոնով, նկատել է Դիդլոյի արտասովոր շնորհը և նրան ուղարկել է Փարիզ` կատարելագործվելու, որտեղ նա ընդունվել է դպրոց, որն այդ ժամանակ կոչվում էր «Մեծ օպերայի խանութ», իսկ հետագայում անվանվել է Կոնսերվատորիա: Այդ դպրոցում լինելու ժամանակաշրջանում Դիդլոն բազմիցս ելույթ է ունեցել Մեծ օպերայի բալետներում` խաղալով մանկական դերեր: Ուդինո թատրոնում ոչ շատ երկար մնալուց հետո, որտեղ նա աշխատանքի էր հրավիրվել տարեկան 600 ֆրանկ աշխատավարձով, նա կրկին վերադառնում է «Մեծ Օպերայի խանութ», որտեղ օգտվում էր լավագույն պարի և երգի ուսուցիչների դասերից և հնարավորություն ուներ տեսնելու ֆրանսիական բեմի հայտնի արտիստներին: Մոտավորապես այդ նույն ժամանակ, երբ Գուստավ III-ի ժամանման պատվին Փարիզում տոնակատարություն էր կազմակերպվել, Դիդլոյին ներկայացրել են արքային, և վերջինս ցանկություն է հայտնել, որ Դիդլոն վերադառնա Շվեդիա: Aquote2.png


1786 թվականին Դիդլոն վերադարձել է Ստոկհոլմ, որտեղ նշանակվել է որպես կիսաբնորոշ պարի առաջատար պարող և ինքնուրույն բեմադրել է մի քանի դիվերտիսմենտներ, որով կրկին արժանացել է արքայի դրական վերաբերմունքին, և Գուստավը կրկին ուղարկել է նրան կատարելագործվելու Փարիզում։ Եվ արդեն հաջորդ տարում` 1787 թվականին, Դիդլոն լքել է Շվեդիան և գնացել է Փարիզ` Օ. Վեստրիսի մոտ պարապմունքների։ Երիտասարդ արտիստին ուշադրություն էին դարձնում բալետի հայտնի վարպետները (Ժ. Նովեր, Ժ. Դոբերվալ, Մարի Մադլեն Գիմար) և սկսել էին օգնել նրա առաջխաղացմանը։ Փարիզում նրա երեք դեբյուտներում Գիմարն ինքը որպես խաղընկեր հանդես է եկել Դիդլոյի հետ։ Նա նաև հնարավորություն է ունեցել հանդես գալ իր կնոջ` բալետի պարուհի Ռոզի հետ Բորդոյի, Փարիզի, Լոնդոնի, Լիոնի թատերական հարթակներում։ Երիտասարդ արտիստին մեծ աջակցություն է ցուցաբերել Ժ. Նովերը, որի թատերախմբում նա աշխատել է Լոնդոնում։ Եվ արդեն թատերական շրջանի վերջին` 1787 թվականին, նա բեմադրել է պարեր կոմպոզիտոր Գրետրիի օպերայի համար, ըստ Մարմոնտելի «Զեմիրա և Ազոր» լիբրետոյի, որը ցուցադրվել է թատերական շրջանի փակման ժամանակ Լոնդոնի թագավորական թատրոնում։ Կատարողները եղել են հենց ինքը և նրա կինը` Ռոզ Դիդլոն[7], իր հետագա աշխատանքներում Դիդլոն պետք է զարգացներ Գեղեցկուհու և Հրեշի թեման։ Հենց այնտեղ, Լոնդոնում, Դիդլոն 1788 թվականին բեմադրել է իր առաջին` «Ռիչարդ առյուծասիրտ» բալետային ներկայացումը, երաժշտությունը` ըստ Է. Գրետրիի։ 1791 թվականին նա ընդունվել է Փարիզի օպերայի թատերախումբ։ Սակայն յակոբինների ջախջախումից հետո Դիդլոն ստիպված է եղել մեկնել Լիոն, այնուհետև` Լոնդոն[8]։ Մի քանի տարվա ընթացքում նա բեմադրել է ևս մի քանի բալետ, այդ թվում նաև` «Կերպարանափոխություն» («Lа métamorphose»` 1795 թվական` Լիոն, երաժշտությունը ըստ Կավոսի, հիմք է հանդիսացել «Զեֆիր և Ֆլորա» բալետը, որը հետագայում ներկայացրել են տարբեր անուններով` «Զեֆիր և Ֆլորա», «Ֆլորա և Զեֆիր», «Թեթևամիտ Զեֆիր` պատժված և զսպված, կամ Ֆլորայի հարսանիքը»։ Լիոնում բեմի փոքր լինելու և վատ տեխնիկայի պատճառով ամբողջությամբ բեմադրել այդ ներկայացումը նրան այդպես էլ չի հաջողվել, և նա 1796 թվականին բեմադրությունը տեղափոխել է Լոնդոն), «Երջանիկ նավաբեկություն, կամ շոտլանդացի վհուկները» (Երաժշտությունը` ըստ Չ. Բոսսիի, 1796 թվական), «Ացիս և Գալաթեա» (երաժշտությունը` ըստ Բոսսիի, 1797 թվական)։ 1801 թվականի մայիսին Լոնդոնի թագավորական թատրոնի բեմում նա բեմադրել է «Կեն-զի և Տաո» բալետը` ըստ Չ. Բոսսիի երաժշտության, հայտնի Գեղեցկուհին և Հրեշը բալետի մոտիվներով, որտեղ հենց ինքը կատարել է փոքր մնջախաղ Խանի դերում։

1801 թվականի ամռանը Պետերբուրգի կայսերական թատրոնի տնօրեն Ն. Յուսուպովը հրավիրել է Շառլ Դիդլոյին ղեկավարելու Ռուսաստանի կայսերական թատրոնների Պետերբուրգի բալետային խումբը, նույն թվականի սեպտեմբերին Դիդլոն իր ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Պետերբուրգ։ Իսկ 1802 թվականի ապրիլին Մեծ քարե թատրոնի բեմում «Ապոլոն և Դափնե» բալետով տեղի է ունեցել նրա դեբյուտը, այնուհետև դրան հաջորդել են մի խումբ կասկադային բալետային ներկայացումներ` «Ֆավն և Համադրիաս», «Զեֆիր և Ֆլորա» (փոխված և ուղղված ծրագրով), «Ռոլանդ և Մորգանա», «Ամուր և Պսիքե», «Լաուրա և Հենրիխ»։ Բացի դրանից այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի ցանկությամբ Դիդլոն բազմիցս Պավլովսկում և Սմոլնի մենաստանում կազմակերպել է տոնակատարություններ։

Ռուսաստանում Դիդլոն մեծ լիազորությունն է ստացել։ Պետերբուրգյան բալետի թատերախումբը նրա ստեղծագործական ղեկավարության տակ էր։ Նա մի ամբողջ հեղաշրջում է կատարել ժամանակակից խորեոգրաֆիայի մեջ և նոր պաշտոնում առաջին գործը եղել է բարեփոխումներ իրականացնելը. պարզեցրել է պարողների ծանր «համազգեստը», մինչ այդ ժամանակները պարտադիր համարվող կեղծամները, շինյոնները, կաֆտանները, ճարմանդով կոշիկները և այլն և առաջ է բերել կիպ տրիկոներ և տունիկաներ։ Քաշով թեթև պարողները կարող էին կատարելագործել սեփական կատարման եղանակը, որին Դիդլոն մեծ ուշադրություն էր դարձնում։ Բեմադրության համար առավել բնորոշ էին դարձել թռիչքները։ Հետագայում նրա «թռիչքների համակարգը» մշակել և զարգացրել են թատերական մեքենագիրները։ Բալետի տեսաբան և բալետային քննադատ Յու. Բախրուշինը նշում է. «Ի տարբերություն տեսխնիկապես պարզամիտ և անհատական նախկին թռիչքների, բալետմայստերն իրականացնում էր խմբային պարային թռիչքներ»։ Դիդլոն զգալիորեն կատարելագործել է կորդեբալետը` ընդլայնելով կորդեբալետի պարողների հնարավորությունների սահմանները։

1804 թվականից ղեկավարել է Պետերբուրգի թատերական դպրոցը։ 1811 թվականին Նապոլեոնի հետ պատերազմից հետո Դիդլոն հեռացվել է թատրոնից և լքել Ռուսաստանը, ընդ որում, Պետերբուրգից Լյուբեկ գնալիս վթարի է ենթարկվել, դժվարությամբ փրկվել է, սակայն կորցրել է իր բոլոր բալետների ծրագրերը և դրանց երաժշտությունները[3]։ Այնուամենայնիվ, հասնելով Լոնդոն, նա հաջող շարունակել է աշխատանքն այնտեղ, հեռու պատերազմից, քանի որ Նապոլեոնը ուղևորվել էր նվաճելու Եվրոպայի խորքերը։ Լոնդոնում Դիդլոն մեծ հաջողությամբ բեմադրել է «Փայտե ոտք», «Զեֆիր և Ֆլորա» (նոր երաժշտությամբ) և «Ալինա, Գոլկոնդի թագուհին» բալետները։ Սակայն երբ պատերազմն արդեն անցյալում էր, Դիդլոն կրկին Պետերբուրգ վերադառնալու և նույն պաշտոնը զբաղեցնելու հրավեր է ստանում։ Պետերբուրգի ճանապարհին նա հայտնվել է Փարիզում, որտեղ 1815 թվականին Մեծ թատրոնի բեմում կրկնել է իր «Զեֆիր և Ֆլորա» բալետը, բայց արդեն` ըստ Ֆ. Վենյուայի երաժշտության. Լուի XVIII-ը, տեսնելով բեմադրությունը, անձամբ է արտահայտել իր հիացմունքը խորեոգրաֆին[3]։

1816 թվականին Դիդլոն վերջապես նորից հասնել է Պետերբուրգ, իսկ 1818 թվականին բեմադրել է նոր բալետային «Ացիզ և Գալաթեա» ներկայացումը, որին հաջորդել են մյուսները։ 1819 թվականին Մեծ քարե թատրոնում ցուցադրվել է «Հենզի և Տաո, կամ Գեղեցկուհին և Հրեշը» բալետը, երաժշտությունը` ըստ Անտոնոլինիի։ Այդ սյուժեն Դիդլոն 1801 թվականին Լոնդոնում արդեն օգտագործել էր, սակայն նոր բեմադրությունը այնքան էր վերափոխվել և ձևափոխվել, որ հին լոնդոնյան աշխատանքից, բացի անվանումից և սյուժետային գծից ընդհանուր ոչինչ չկար։ Գլխավոր մոտիվը դարձել էր բարոյական տեսանկյունը։ Արքայազն Տաոն, վերածվելով հրեշի, պատժվել էր իր չարագործությունների համար, իսկ գեղեցկուհի Հենզայի սերը վերածնում է նրան որպես բարեգործի։ Երաժշտաքննադատ Ա. Գոզենպուդը այդ աշխատության մասին գրել է. «Հենզին և Տաոն լուսավորիչների կացության բեմական պատկերումն է այն մասին, որ մարդը ծնված օրվանից բարի է, թեպետ կարող է դառնալ չար, եթե խաթարվել է նրա բարոյական բնությունը, իրական գեղեցկությունը համարվում է ներքին ներդաշնակության արտահայտումը, մարդու ֆիզիկական և հոգևոր հատկությունների միասնականությունը»։ Բացի հայտնի բալետային ներկայացումներից Դիդլոն ստեղծել և բեմադրել է բազմաթիվ տարբեր դիվերտիսմենտներ, պարեր օպերաների և փոքր բալետների համար։

Դիդլոյի վերջին ստեղծագործությունը եղել է «Ավերված կուռք» փոքր բալետը։ Նա արդեն ուներ պատրաստ գաղափարներ «Էնեյ և Լավինիա», «Խենթ գլուխ և բարի սիրտ», «Հոր անեծքը» և այլ ստեղծագործությունների վերաբերյալ, սակայն նրա և կայսերական թատրոնի տնօրինության միջև անլուծելի հակասություն է առաջանում, որը հանգեցնում է ակնառու խորեոգրաֆի հեռացմանը։

1832 թվականին Ալեքսանդրինսկի թատրոնի բացմանը նախատեսված է եղել Շառլ Դիդլոյի կողմից բեմադրել Կավոսի «Սյումբիկա, կամ Կազանսկի խանության նվաճումը» բալետը, սակայն Դիդլոյի և Կայսերական թատրոնի տնօրեն իշխան Ս. Գագարինի միջև եղած վեճի պատճառով բալետը փոխարինվել է ուրիշով[9]։ Մեծ կենսագրական հանրագիտարանը դա համարում էր անձնական թյուրիմածություն, որը տեղի է ունեցել 1836 թվականին։ Յու. Բախրուշինը պատմում է իր տարբերակը և հայտնում այլ թվական` 1831 թվական. զառամյալ բալետմաստերը տնօրինությանը ուղարկում է գրություն, որտեղ խոսվում էր ռուս բալետի արտիստների իրավական և նյութական դրության բարելավման մասին։ Հետդեկաբրիստական ղեկավարությունն այդ գրությունն իբրև խռովություն և սադրանք է գնահատել` ուղղված կառավարությանը։ Արդյունքում Դիդլոյին ձերբակալել են, և նա ստիպված էր պաշտոնաթողության խնդրագիր ներկայացնել։ Ա. Պլեշեևը իր «Մեր բալետը 1673-ից 1896 թվականը» խրոնիկայում գրել է այսպես է գրել այդ մասին. «Իշխան Գագարինի թյուրիմածության մոտիվը, որին Պ. Կարատիգինը անվանում էր հպարտ և անհասանելի իր ստորադասների համար, Դիդլոյի հետ եղել է հետևյալը. մի անգամ ընդմիջումը երկար ձգեցին, Իշխանը հրամայել էր անհապաղ սկսել աշխատանքները և արագացնել պարուհիների փոխվելու ընթացքը: Իշխանը հրամայել էր ձերբակալել Դիդլոյին, քանի որ նա անտարբերր էր մոտենում իր խիստ նկատողությանը: Դիդլոն հնազանդվել էր, սակայն հաջորդ օրը հրաժարական էր տվել, որն ընդունվել էր: Նա հավանաբար մոռացել էր իր սիրելի ասացվածքը. «Կարիք չկա վիճել այն ղեկավարության հետ, որոնց անկարելի է համոզել»։ Կալանավորին, ըստ Զոտովի, ձերբակալել էին իր գրասենյակում։ Բեմը ընդմիշտ կորցրել է Դիդլոյին` խորեոգրաֆիայի ոլորտի այդ հիանալի գործչին, մարդ, որն ուներ արտասովոր ներշնչանք և ստեղծագործություն»[10]։

Նրա հետ միասին Պետերբուրգի բալետային խմբից հեռացել էր դասական ոճը, զիջելով իր տեղը նոր սկսվող ռոմանտիզմին։ Իր հրաժարականից հետո Դիդլոն շարունակել է ապրել Պետերբուրգում։ Նրա ամառանոցը գտնվում էր գետի ափին։ Ցանկանալով ջերմ կլիմայում բարելավել իր առողջությունն ու անկումային տրամադրությունը` Դիդլոն մեկնել է Ղրիմ։ Չհասած Ղրիմ` վեցօրյա հիվանդությունից հետո նա 1837 թվականի նոյեմբերի 7-ին մահանում է Կիևում։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նրա առաջին կինը եղել է Ռոզա Մարի Պոլը (մահացել է 1803 թվականին), տաղանդավոր ֆրանսիացի բալետի պարուհի, եղել է Գաետանո Ապոլլինո Վեստրիսի աշակերտուհին։ Նրա առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1786 թվականին, ազնվական ոճում եղել է լավագույն պարուհիներից մեկը։ 1793 թվականից Դիդլոյի հետ ելույթ է ունեցել Մոնտանսե թատրոնում։ 1796 թվականին Լոնդոնում օգտվել է մեծ հաջողությունից և եղել է բեմում հագնվելու նոր գործելաոճի հեղինակը[11]։ 1801 թվականի սեպտեմբերն Ռոզը իր որդու և ամուսնու հետ գնացել է Պետերբուրգ։ նա ելույթ է ունեցել կայսերական խմբում, սակայն շուտով մահացել է։ Նրանց որդին` Շառլը (1801-1855 թվականներ), եղել է բալետի արտիստ, հետագայում` թարգմանիչ, նահանգային քարտուղար և պարի ուսուցիչ։

Երկրորդ կինը եղել է ֆրանսիացի բալետի պարող Մարիա Ռոզ Կոլինետը (20.05.1784—04.12.1843 թվականներ), 1799 թվականի մայիսին աշխատանքի է ընդունվել կայսերական խմբում։ Ա. Գլուշկովսկին ասել է. «Նա բավականին հաջողակ էր, ուներ գերազանց ընդունակություններ և այդ պատճառով Սանկտ Պետերբուրգիի հանրության կողմից սիրելի էր»[12]։ 1818 թվականին առողջության վատթարացման պատճառով իշխան Տյուֆյակինի հրամանով հեռացվել է աշխատանքից։ Լքելով բեմը` զբաղվել է պարի ուսուցմամբ, համարվել է բարձրաշխարհիկ Պետերբուրգի լավագույն և ամենաթանկ ուսուցիչներից մեկը։ Ուսուցանել է մեծ իշխաններին և եղել է առաջին արիստոկրատական տների և բոլոր պետական հաստատությունների, այդ թվում նաև` Սմոլնի մենաստանում։ Երկարաժամկետ, եռանդուն աշխատանքի համար պարգևատրվել է Մարինյան շքանշանի առաջին աստիճանով 1828 թվականին և 1841 թվականին երկրորդ աստիճանի։ Նա թաղվել է Պետերբուրգում, Վոլկովի լյութերական գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չհաշված պարային կոմպոզիցիաները և այլ ներկայացումների համար բեմադրված հատվածները` նա բեմադրել է 40-ից ավելի բալետ.

  • 1786 թվական` Պա դե դե (Ստոկհոլմ)
  • 1787 թվական` պարեր կոմպոզիտոր Է. Գրետրիի «Զեմիրա և Ազոր» օպերայի համար` ըստ Մարմոնտելի լիբրետոյի (Լոնդոնի թագավորական թատրոն, թատերաշրջանի փակում)
  • 1788 թվական` «Ռիչարդ առյուծասիրտ» (Լոնդոն)
  • 1789 թվական` L’Embarquement pour Cythère (Լոնդոն)
  • «Փոքրիկ Պեգիի սերը» (Լոնդոն)
  • 1795 թվական` «Կերպարանափոխություն» (Lа métamorphose, նվիրված Դոբերվալին, Լիոն, 1796 թվականին բեմադրությունը տեղափոխվել է Լոնդոն)
  • 1796 թվական` «Վրեժխնդիր սեր» (Լոնդոն)
  • 1796 թվական` «Ուրախ նավաբեկություն, կամ Շոտլանդիայի վհուկները» (երաժշտությունը` Չ. Բոսի)
  • 1796 թվական, հունիսի 7` «Զեֆիր և Ֆլորա» (երաժշտությունը` Չ. Բոսի, իր սեփական լիբրետոյի հիման վրա, Լոնդոնի Նորին մեծություն թատրոն, Կառլ Դիդլո` Զեֆիր, Ռոզա Դիդլո` Ֆլորա[13])
  • 1797 թվական` «Ացիս և Գալաթեա» (Չ. Բոսի, Լոնդոն)
  • «Սաֆո և Ֆաոն» (Լոնդոն)
  • 1801 թվական` մայիս «Հենզի և Տաո» (Չ. Բոսի, Լոնդոնի թագավորական թատրոն)
  • 1802 թվական` «Ապոլոն և и Դափնե» (երաժշտության հեղինակն անհայտ է, Պետերբուրգ)
  • 1803 թվական` «Ռոլանդ և Մորգանա» (երաժշտությունը` Կավոսի և Անտոլոնինիի)
  • «Ֆավն և Համադրիաս»
  • 1804 թվական` «Զեֆիր և Ֆլորա» (երաժշտությունը` Կ. Կավոսի, լոնդնոյան բեմադրության որոշակի փոփոխված տարբերակը, Էրմիտաժի թատրոն, Սանկտ Պետերբուրգ)
  • «Ռոլանդ և Մորգանա»
  • «Լաուրա և Հենրիխ»
  • 1807 թվական` «Յասոն և Մեդեա»
  • 1807 թվական` Ֆրանսուա Ադրիան Բուալադյոի «Կալիպսո կղզու Տելեմաքոսը» բալետն օպերայում
  • 1808 թվական, մայիսի 27` «Դոն Կիխոտ» (կոմպոզիտոր` Ա. Վենյուա)
  • 1808 թվական` «Զեֆիր և Ֆլորա» (Սանկտ Պետերբուրգ, Էրմիտաժի թատրոն, կոմպոզիտոր` Կ. Կավոս, Դյուպոր` Զեֆիր, Դանիլովա` Ֆլորա)։ Յու. Բախրուշինը ներկայացումը անվանում էր բալետի պարուհու առաջին հայտնվելը պուանտներով, այլ աղբյուրներ այդ մասին չեն վկայում։
  • 1809 թվական` «Ամուր և Պսիքե» (Կավոս)
  • 1812 թվական, ապրիլի 7` «Զեֆիր և Ֆլորա» (Երաժշտությունը` Վենյուի, Կովենտ գարդեն արքունական թատրոն, Լոնդոն)
  • 1812 թվական` «Գոլկոնդի թագուհի» (Լոնդոն)
  • 1813 թվական` «Ամառային երեկո» (Լոնդոն)
  • 1813 թվական` «Հունգարական տնակ, կամ հայտնի աքսորյալներ» (Ա. Վենյուա, Լոնդոն)
  • 1814 թվական` «Ալժիրի շուկա» (Լոնդոն)
  • 1815 թվական`«Զեֆիր և Ֆլորա» Լոնդոն (Նոր երաժշտությունը` Ա. Վենյուի)
  • 1815 թվական` «Զեֆիր և Ֆլորա» (Երաժշտությունը Վենյուայի, Փարիզ` Գրանդ օպերա: Այդ ժամանակ Փարիզում իշխան Կոնստանտին Պավլովիչի աջակցությամբ, ներկայացումներից մեկին ներկա էին գտնվել դաշնակից միապետերը և Լուի XVIII-ը, որն անձամբ է արտահայտել իր զարմանքն ու հիացմունքը մեծ խորեոգրաֆին[3]: Հիշատակում է բալետի պարուհու առաջին բեմելը պուանտների վրա):
  • 1816 թվական` «Ացիս և Գալաթեա» (Երաժշտությունը` Կավոսի, Պետերբուրգ)
  • 1816 թվական` «Անսպասելի վերադարձ, կամ Երեկոն այգում»
  • 1817 թվական` «Տեզեյ և Արիանա կամ Մինոտավրի պարտությունը» (Երաժշտությունը` Ֆ. Անտոնոլինի)
  • 1817 թվական` «Հունգարական տնակ, կամ Հայտնի աքսորյալներ» Ֆ. Վենյուա (ներկայացումը բեմադրվել է մոտ 100 անգամ[3])
  • 1817 թվական` «Անսպասելի վերադարձ, կամ Երեկոն այգում»
  • 1817 թվական` «Ապոլոն և մուսաներ» (Սանկտ Պետերբուրգ)
  • 1817 թվական` «Երիտասարդ կաթնավաճառուհին, կամ Նիսետա և Լուկա» (Անտոնոլոնինի)
  • 1818 թվական` «Զեֆիր և Ֆլորա» (երաժշտությունը` Կ. Կավոսի, Պետերբուրգ)
  • 1818 թվական` «Ացիզ և Գալաթեա»
  • 1818 թվական` «Երիտասարդ կղզեբնակչուհի, կամ Լեոն և Տամաիդա»
  • 1818 թվական` «Բաղդադի խալիֆ, կամ Հարուն ալ Ռաշիդի պատանեկան արկածները» (Անտոնոլինի)
  • 1818 թվական, դեկտեմբերի 2` «Արկածներ որսի ժամանակ» (3 գործողությունից բաղկացած բալետ, երաժշտությունը` ըստ Կ. Կավոսի, դեկորացիան՝ Տոզելիի և Կոնդրատևայի, երկրորդ գործողության սկզբում ներկայացվում է ֆլամանդական բեմը Էրմիտաժում, տեսարանները՝ Դավիդ Կրտսեր Տենիրսի)
  • 1819 թվականի մարտի 5` «Ռաուլ դե Կրեկի, կամ Վերադարձ Խաչակրած արշավանքներից» (երաժշտությունը՝ Կ. Կավոսի և նրա աշակերտ Սուշկովի, լրացվել է նաև Տ. Ժուչկովի երաժշտությամբ[14])
  • 1819 թվականի նոյեմբերի 3՝ «Լաուրա և Հենրիխ, կամ Տուրբադուր» (հեքիաթահերոսական բալետ` բաղկացած 3 գործողությունից, երաժշտությունը՝ Կ. Կավոսի, ձևավորումը՝ Կոնդրատևի, վերջին գործողության նոր ձևավորումը՝ Ա. Տոզելիի)
  • 1819 թվական՝ «Հենզի և Տաո կամ Գեղեցկուհին և Հրեշը» (չինական մեծ բալետ` բաղկացած 4 գործողությունից, երաժշտությունը ըստ Կ. Կավոսի և Ֆ. Անտոնոլինի, դեկորացիան՝ Կանոպի, Տոզելիի և Կոնդրատևի)
  • 1820 թվական՝ «Կառլ և Լիզբետա, կամ Փախստականն ընդդեմ ազատության» (կոմպոզիտոր՝ Պ. Տուրիկա, Պետերբուրգ[15]։
  • 1820 թվական՝ «Եվտիմ և Եվհարիս, կամ Լիբասի հաղթված ստվերը»
  • 1820 թվական՝ «Կորա և Ալոնզո, կամ Արևի կույսը» (երաժշտությունը՝ Ֆ. Անտոնոլինի)
  • 1821 թվական՝ «Ալցեստա, կամ, Հերկուլեսի արշավանքը դեպի դժոխք» (երաժշտությունը՝ Ֆ. Անտոնոլինի)
  • 1821 թվական՝ «Վերադարձ Հնդկաստանից» (Սանկտ Պետերբուրգ)
  • 1821 թվական՝ «Ռոլանդ և Մորգանա» (երաժշտությունը` ըստ Կ. Կավոսի և Ֆ. Անտոնոլինի)
  • 1821 թվական՝ «Ալցեստա, Հերկուլեսի արշավանքը դեպի դժոխք» երաժշտությունը Ֆ. Անտոլոնինի
  • 1823 թվական՝ «Կովկասյան գերին, կամ Հարսնացուի ստվերը» (երաժշտությունը՝ Կ. Կավոսի, Ա. Պուշկինի համանուն պոեմի մոտիվներով)
  • 1824 թվական՝ «Մոխրոտ» (Cendrillon) (ըստ Լ. Դյուպրեի բալետի, Սանկտ Պետերբուրգ)
  • 1825 թվական՝ պարեր Ա. Շախովսկովի բեմադրությամբ, «Ռուսլան և Լյուդմիլա» ներկայացման համար (ըստ Պուշկինի)
  • 1825 թվական՝ «Ֆեդրա և Իպոլիտ» (երաժշտությունը՝ Կ. Կավոսի և Պ. Տուրիկի)
  • 1827 թվական՝ «Գյուղական տոնակատարություն»
  • «Ավերված կուռքը»

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիդլոյի անվամբ է կոչվում Փարիզի օպերայի բալետային դպրոցի ճաշասենյակը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Charles Didelot — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Большая биографическая энциклопедия
  4. Энциклопедия «Кругосвет»
  5. Большая советская энциклопедия
  6. Предромантические балеты Дидло Արխիվացված է Հունիս 14, 2010 Wayback Machine-ի միջոցով:
  7. 7,0 7,1 Музыкальная энциклопедия
  8. Ю.Бахрушин. История русского балета
  9. «1000-летие Казани»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-09-03-ին։ Վերցված է 2010-09-29 
  10. Наш балет (1673—1896)
  11. Herissay J. Le monde des theatres pendant la Revolution. Paris, 1922, p. 160.
  12. Глушковский А. П. Воспоминания балетмейстера. Л.— М., 1940.
  13. «Театральная энциклопедия»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին։ Վերցված է 2010-10-08 
  14. Энциклопедия балета (страница 45)
  15. Театральная энциклопедия, ст. Люстих Яков

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Дидло, Шарль Луи / В. М. Красовская // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  • Слонимский Ю. Дидло. Вехи творческой биографии. Л.-М, 1958.
  • Слонимский Ю. Мастера балета. [Л.], 1937.
  • Глушковский А. П. Воспоминания балетмейстера. Л.—М., 1940.
  • Глушковский А. П. Из воспоминаний о знаменитом хореографе К. Л. Дидло // Москвитянин. 1856. т. 1, кн. 6.
  • Глушковский А. П. Воспоминания о великом хореографе К. — Л. Дидло и некоторые рассуждения о танцевальном искусстве // Воспоминания балетмейстера. — 2-е изд.. — СПб: ПЛАНЕТА МУЗЫКИ, «Лань», 2010. — С. 323-423. — 576 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-8114-1030-9
  • Мундт Н. Биография Карла-Людовика Дидло… // Репертуар русского театра. СПб. 1840, т. 1, кн. 3. С. 1—8.
  • Ильин А. Пушкинские балеты // Пушкин на сцене Большого театра. М., 1949.
  • Мовшенсон А. Г., Слонимский Ю. О. Новое о последних годах деятельности Дидло // Театральное наследство. М., 1956. С. 64—94.
  • Красовская В. М. Русский балетный театр от возникновения до середины XIX в. Л.—М., 1958.
  • Гозенпуд А. Музыкальный театр в России. Л., 1959.