ՆԱՏՕ-ի հնչյունական այբուբեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ԴԱԱ հնչյունաբանական և Մորզեի այբուբենների աղյուսակ

ՆԱՏՕ-ի հնչյունական այբուբեն, Միջազգային ռադիոհեռախոսային հնչյունական այբուբեն, հայտնի նաև որպես՝ ԻԿԱՕ հնչյունական այբուբեն, ՀՄՄ հնչյունական այբուբեն, աշխարհում առավել լայնորեն կիրառվող հնչյունական այբուբեն։ Այս «հնչյունական այբուբենը», ըստ էության, այբուբենների ուղղագրությունն է սպասարկում և որևէ առնչություն չունի հնչյունագրության (տրանսկրիպտ) համակարգերի հետ, օրինակ, «Միջազգային հնչյունական այբուբեն»-ի հետ։

Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությունում (ICAO) օգտագործվող անգլերեն այբուբենի տառերին ամրացվում են կոդային բառեր, օրինակ, ՛Ալֆա՛ A տառի համար, ՛Բրավո՛ B տառի համար և այլն։ Դա արվում է, որպեսզի ​​տառերի և թվերի զուգորդումները կարելի լինի արտասանել և հասկանալ տեքսը ստանալուց և փոխանցելուց ռադիոյով կամ հեռախոսով ձայնային հաղորդագրությունների ժամանակ՝ անկախ խոսացողների մայրենի լեզվի։ Դա հատկապես կարևոր է երթևեկության կառավարման, որտեղ կարող է վտանգվել մարդկային կյանքը աղավաղված տեղեկատվության պատճառով։

Միջազգային կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ է 1956 թ. Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությունը (ICAO) մշակեց մի հնչյունական այբուբեն, այն միանգամից ընդունվեց բազմաթիվ այլ միջազգային և ազգային կազմակերպությունների կողմից, այդ թվում `Հյուսիսատլանտյան դաշնագրի կազմակերպության (ՆԱՏՕ), Հեռահաղորդակցության միջազգային միության (ITU), Միջազգային ծովային կազմակերպության (IMO), ԱՄՆ դաշնային ավիացիոն վարչությaն (FAA), Ամերիկյան ստանդարտների ազգային ինստիտուտի (ANSI) և Ամերիկյան ռադիոռելեային լիգայի (ARRL) կողմից:

Թվերը, այբուբենը և արտասանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թվերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիվ Կոդային բառ Արտասանություն
0 Zero (FAA)
Nadazero (ITU, IMO)
ZE-RO (ICAO), ZE RO or ZEE-RO (FAA)
NAH-DAH-ZAY-ROH (ITU, IMO)
1 One (FAA)
Unaone (ITU, IMO)
WUN (ICAO, FAA)
OO-NAH-WUN (ITU, IMO)
2 Two (FAA)
Bissotwo (ITU, IMO)
TOO (ICAO, FAA)
BEES-SOH-TOO (ITU, IMO)
3 Three (FAA)
Terrathree (ITU, IMO)
TREE (ICAO, FAA)
TAY-RAH-TREE (ITU, IMO)
4 Four (FAA)
Kartefour (ITU, IMO)
FOW-ER (ICAO), FOW ER (FAA)
KAR-TAY-FOWER (ITU, IMO)
5 Five (FAA)
Pantafive (ITU, IMO)
FIFE (ICAO, FAA)
PAN-TAH-FIVE (ITU, IMO)
6 Six (FAA)
Soxisix (ITU, IMO)
SIX (ICAO, FAA)
SOK-SEE-SIX (ITU, IMO)
7 Seven (FAA)
Setteseven (ITU, IMO)
SEV-EN (ICAO), SEV EN (FAA)
SAY-TAY-SEVEN (ITU, IMO)
8 Eight (FAA)
Oktoeight (ITU, IMO)
AIT (ICAO, FAA)
OK-TOH-AIT (ITU, IMO)
9 Nine (FAA)
Nine or niner (ICAO)
Novenine (ITU, IMO)
NIN-ER (ICAO), NIN ER (FAA)
NO-VAY-NINER (ITU, IMO)
100 Hundred HUN dred
1000 Thousand TOU SAND
կոտորակային կետ Decimal (ITU) DAY-SEE-MAL (ITU)
. (վեջակետ) Stop (ITU) STOP (ITU)

Տառերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տառ Կոդային բառ Կոդային բառի թարգմանություն Արտասանություն
Տառադարձություն (հնչունաին հղումներով) Տառի (ռադիո)թելադրության տարբերակ
ՄՀԱ Հայերեն[1] Անգլերեն[2] ICAO[3] ԱՄՆ-ի բանակ[4] Էլեկտրակապի միջազգային միություն[5]
1) A Alfa (ICAO, ITU, IMO, FAA)
Alpha (ANSI, FAA)
ալֆա[6] (հունական այբուբենի 1-ին տառ), սկիզբ, գլխավոր առարկա ˈælfɑ[7] ա՛լֆա [ˈælfə] ALFAH AL fah AL FAH
2) B Bravo «բրավո»; վարձու մարդասպան ˈbrɑːˈvo բրա՛վո [ˈbrɑːvəʊ] BRAHVOH BRAH voh BRAH VOH
3) C Charlie Չարլի (անուն) ˈtʃɑːli or
ˈʃɑːli
չա՛րլի (շա՛րլի) [] CHARLEE CHAR lee CHAR LEE or
SHAR LEE
4) D Delta դելտա (հունական այբուբեն-ի 4-րդ տառ) ˈdeltɑ դե՛լտա [ˈdeltə] DELLTAH DEL tah DELL TAH
5) E Echo արձագանք ˈeko էկո [] ECKOH EKK oh ECK OH
6) F Foxtrot ֆոքստրոտ ˈfɔkstrɔt ֆոքսթրո՛թ [] FOKSTROT FOKS trot FOKS TROT
7) G Golf գոլֆ ɡʌlf [sic] գոլֆ [] GOLF Golf GOLF
8) H Hotel հյուրանոց hoːˈtel հոութե՛լ [] HOHTELL HO tell HOH TELL
9) I India Հնդկաստան ˈindiˑɑ ի՛նդիա [] INDEE AH IN dee ah IN DEE AH
10) J Juliett (ICAO, ITU, IMO, FAA)
Juliet (ANSI, FAA)
Ջուլիետա (անուն) ˈdʒuːliˑˈet ջու՛լիետ [] JEWLEE ETT JEW lee ett JEW LEE ETT
11) K Kilo "կիլո-" ածանց ˈkiːlo քի՛լո [] KEYLOH KEY loh KEY LOH
12) L Lima Լիմա ˈliːmɑ լի՛մա [] LEEMAH LEE mah LEE MAH
13) M Mike Մայք (անուն) mɑik մայք [] MIKE Mike MIKE
14) N November նոյեմբեր noˈvembə նովե՛մբը [] NOVEMBER NOH vem ber NO VEM BER
15) O Oscar Օսկար (անուն) ˈɔskɑ օ՛սքըր [] OSSCAH OSS car OSS CAH
16) P Papa հայրիկ pəˈpɑ պապա [] PAHPAH PAH pah PAH PAH
17) Q Quebec Քվեբեկ (քաղաք) keˈbek քե՛բեք [] KEHBECK keh BECK KEH BECK
18) R Romeo Ռոմեո (անուն) ˈroːmiˑo րո՛ումիո eu] ROWME OH ROW me oh ROW ME OH
19) S Sierra թյունիկ siˈerɑ սիէ՛րա [] SEEAIRAH see AIR ah SEE AIR RAH
20) T Tango տանգո ˈtænɡo [sic] տա՛նգոու [] TANGGO TANG go TANG GO
21) U Uniform համազգեստ ˈjuːnifɔːm or
ˈuːnifɔrm
յու՛նիֆորմ (ունիֆորմ) [] YOUNEE FORM YOU nee form YOU NEE FORM or
OO NEE FORM
22) V Victor Վիկտոր (անուն) ˈviktɑ վի՛քթըր ['vɪktə] / ['vɪktər] VIKTAH VIK ter VIK TAH
23) W Whiskey վիսկի ˈwiski ուի՛սքի ['wɪskɪ] WISSKEY WISS key WISS KEY
24) X X-ray, Xray ռենտգեն ˈeksˈrei էքսրեյ ['eksreɪ] ECKSRAY [sic] EKS ray ECKS RAY
25) Y Yankee յանկի ˈjænki յա՛նքի [ˈjæŋkɪ] YANGKEY [sic] YANG kee YANG KEY
26) Z Zulu զուլուս ˈzuːluː զու՛լու [ˈzuːluː] ZOOLOO ZOO loo ZOO LOO

Գործածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնչյունական այբուբենը օգտագործվում է որպեսզի արտասանվի հաղորդագրության այն տառերն ու թվերը, որոնց հաղորդման ժամանակ կարող է փոթություն առաջանալ, քանի որ ձայները շատ նման են միմյանց, օրինակ, "Ն" ու "Մ", "Բ» ու «Դ» և այլն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Школа яхтенного капитана / Сост. Леонтьев Е. П. — Изд. 2-е, перераб., доп. — М.: Физкультура и спорт, 1983. — 272 с.
  2. Հնչյունադարձությունը անգլերենում ստացել է լայն տարածում արտասանության և գրելու տարբերության պատճառով: Սակայն հնչյունադարձությունը ունիվերսալ չէ այն ձայների համար, որոնք գոյոթյուն չունեն անգլերենում, ի տարբերություն Միջազգային հնչունական այբուբենի:
  3. http://www.faa.gov/air_traffic/publications/atpubs/ATC/atc0204.html#atc0204.html.5
  4. US Army
  5. Appendix 14 — Phonetic Alphabet and Figure Code
  6. alpha
  7. [լսել alpha բառի հնչողությունը|http://www.babla.ru/русский-английский/альфа]