Մորից Վագներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Մորից Վագներ
MóritzWágner
Moritz Wagner - Geograph und Naturforscher.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 3, 1813({{padleft:1813|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})[1][2]
Բայրոյթ, Գերմանիա
Մահացել է մայիսի 31, 1887({{padleft:1887|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[2] (73 տարեկանում) կամ մայիսի 30, 1887({{padleft:1887|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[1] (73 տարեկանում)
Մյունխեն, Գերմանիա
ինքնասպանություն
Քաղաքացիություն Բավարիայի թագավորություն
Մասնագիտություն ճանապարհորդ հետազոտող[3], գրող, բուսաբան[4] և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան
Անդամակցություն Բավարիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Էրլանգեն-Նյուրնբերգի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[5]
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) M.Wagner[6]
Moritz Wagner Վիքիպահեստում

Մորից Վագներ (գերմ.՝ Móritz Fríedrich Wágner) (հոկտեմբերի 3, 1813[1][2], Բայրոյթ - մայիսի 31, 1887[2] կամ մայիսի 30, 1887[1], Մյունխեն), գերմանացի ճանապարհորդ, աշխարհագրագետ, երկրաբան, բնագետ։ Մյունխենի համալսարանի դասախոս։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճանապարհորդել է Ալժիրում, Կովկասում, Ամերիկայում և այլուր։ Այդ վայրերի բնության ու պատմության վերաբերյալ նրա հավաքածուները պահվում են Մյունխենի, Վիեննայի և Փարիզի թանգարաններում։ Գրել է բնագիտական ուսումնասիրություններ, որտեղ պաշտպանել է Չ․ Դարվինի ուսմունքը։ Իր ճանապարհորդությունների արդյունքներն ամփոփել է «Կովկասը և կոզակների երկիրը» (հատոր 1–2, 1847), «Ճանապարհորդություն դեպի Պարսկաստան և քրդերի երկիր» (հատոր 1–2, 1852) և այլ գրքերում։ 1843–1844 Վագները շրջագայել է Հայաստանում, եղել Երևանում, Սևանի ավազանում, բարձրացել Արարատ լեռը, կատարել չափագրություններ, այդ ընթացքում նրա ուղեկիցներից և թարգմաններից է եղել Խաչատուր Աբովյանը։

Վագները իր տպավորություններն ամփոփել է «Ճանապարհորդություն դեպի Արարատ և Հայկական բարձրավանդակ» (1848, հայկական հրատարակչության «Ճանապարհորդություն ի Հայաստան», 1851) աշխատության մեջ՝ ներկայացնելով Հայաստանի ֆիզիկական աշխարհագրությունը, ռելիեֆը, կլիման, բուսական և կենդանական աշխարհը, գետերը, Սևանա լճի դիրքն ու ջրի բաղադրությունը, Արարատի հրաբխային ապարներն ու բուսականությունը։ Վագները նկարագրել է Հայաստանի քաղաքական և տնտեսական վիճակը, ժողովրդի կենցաղը, զբաղմունքը, կրթական մակարդակը, զարգացման աստիճանը, անդրադարձել ժողովրդի զրույցներին ու ավանդույթներին, եվրոպացիների ուշադրությունը հրավիրել Էջմիածնի մատենադարանի ձեռագիր մատյանների վրա։ Աշխատության վերջում տվել է Հայաստանում տարածված բույսերի ցանկը (լատիներեն անուններով)։ Հայերի քաղաքային կյանքի մասին Վագները կարևոր տեղեկություններ է հաղորդել «Ճանապարհորդություն դեպի Կողքիս» (1850) գրքում՝ անդրադառնալով նաև թիֆլիսահայության և եկեղեցու առօրյա կյանքին, մշակույթին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #117103527 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. Record #117103527 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է հունիսի 24-ին 2015:
  4. (untranslated title)
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb15352808v Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  6. International Plant Names Index
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 222 CC-BY-SA-icon-80x15.png