Մակբեթ (օպերա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մակբեթ (այլ կիրառումներ)
Picto infobox music.png
Մակբեթ
իտալ.՝ Macbeth
Frédéric Lix - Auguste Trichon - Giuseppe Verdi's Macbeth (1865 revision) - Original.jpg
Տեսակդրամատիկ-երաժշտական ստեղծագործություն
ԺանրՈղբերգություն
ԿոմպոզիտորՋուզեպե Վերդի
Լիբրետտոյի
հեղինակ
Ֆրանչեսկո Պիավե, Անդրեա Մաֆեի
Լիբրետտոյի
լեզու
իտալերեն
Սյուժեի աղբյուրՎիլյամ Շեքսպիր. «Մակբեթ» ողբերգություն
Գործողությունների քանակ4 ± 1 արար
ԿերպարներՄակբեթ, Լեդի Մակբեթ, Բանքո, Մաքդուֆ, Մալքոլմ, Սպասուհի, Բժիշկ, Մակբեթի սպասավոր, Ազդարար, Վարձու մարդասպան, Երեք ուրվականներ, Դունկան, Ֆլինս, Բանքոյի որդին, Երեք ուրվականներ, Herald? և Lady-in-waiting?
Առաջնախաղի տարեթիվմարտի 14, 1847
Առաջնախաղի վայրՖլորենցիա, Պերգոլա
Հրատարակման տարեթիվ19-րդ դար
Macbeth (opera) Վիքիպահեստում

«Մակբեթ» (իտալ.՝ Macbet), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա չորս գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն՝ Ֆրանչեսկո Պիավեի, մասնակցությամբ Անդրեա Մաֆեիի՝ ըստ Վիլյամ Շեքսպիրի «Մաքբեթ» ողբերգության։ Առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1847 թ. մարտի 14-ին Ֆլորենցիայի Պերգոլա քաղաքի օպերային թատրոնում։ «Մաքբեթը» Վերդիի թվով տասներորդ օպերան է, այն առաջինն է, որը նա գրել է ըստ Շեքսպիրի ստեղծագործության (մնացած երկուսը՝ «Օթելլո» և «Ֆալստաֆ») :

Առաջնածաղից 18 տարի հետո Վերդին վերամշակել է օպերայի երաժշտությունը՝ Փարիզի Լիրիկ թատրոնում նոր բեմադրության համար։ Նոր տարբերակի առաջնախաղը կայացել է 1865 թ. ապրիլի 21-ին։ Ներկայումս որպես կանոն բեմադրվում է հենց օպերայի երկրորդ տարբերակը։

Օպերայի գլխավոր դերերգերից մեկը՝ Լեդի Մաքբեթի դերերգը, կատարել է հռչակավոր հույն երգչուհի Մարիա Կալլասը։

Օպերայի ստեղծման պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օպերայի երաժշտությունը ստեղծվել է 1846—1847 թվականներին: Պիավեի լիբրետտոն հիմնված է Շեքսպիրի ողբերգության իտալերեն արձակ թարգմանության վրա, որի հեղինակն է Կառլո Ռուսկոնին (հրատարակվել է Տուրինում 1838 թ.):

Շեքսպիրի նկատմամբ հարգանքից ելնելով՝ Վերդին որոշեց լինել այնքան հավատարիմ ողբերգության տեքստին, որքան հնարավոր է: Վերդին գրում էր լիբրետտոյի հեղինակ Պիավեին. «Այս ողբերգությունը մարդկային մեծագույն նվաճումներից մեկն է: Եթե մեն չենք կարող դրան համարժեք մեծ բան ստեղծել, ապա գոնե փորձենք սովորականից բարձր բանի հասնենք»: Վերդին և Պիավեն առերեսվեցին Շեքսպիրի ստեղծագործությունը օպերային բեմին ադապտացնելու մարտահրավերին: Նրանք պետք է պահպանեին ողբերգության դրամատիկ հիմքը՝ ստիպված լինելով հրաժարվել Շեքսպիրի պատկերավոր լեզվին բնորոշ շատ առանձնահատկություններց և նրբություններից, որոնք հնարավոր չէր հարմարեցնել երաժշտական թատրոնի պայմաններին: Լիբրետտոյի վրա աշխատանքի ընթացքում կոմպոզիտորն ու լիբրետտոյի հեղինակը հաճախ վիճաբանություններ էին ունենում: Վերդին երբեմն խիստ ցուցումներ էր տալիս Պիավեին՝ տեսարանների հաջորդականության, գործող անձերի բնութագրիչների մանրամասնությունների վերաբերյալ: Նա անգամ որոշ տեսարանների տեքստերի արձակ տարբերակներ էր ուղարկում Պիավեին: Օպերայի լիբրետտոյի ստեղծմանը Վերդին նաև ներգրավում է իր մոտիկ ընկերոջը՝ Անդրեա Մաֆեիին, որն իր ժամանակի հայտնի շեքսպիրագետ էր և Վերդիի մեկ այլ՝ «Ավազակներ» օպերայի լիբրետտոյի հեղինակը:

1847 թ. տեղի ունեցած «Մակբեթ» օպերայի առաջնախաղը մեծ հաջողություն է ունենում ինչպես հանդիսատեսի, այնպես էլ երաժշտական քննադատների շրջանում: Կոմպոզիտորը 25 անգամ կանչվում է բեմ:

Օպերայի առաջնախաղից 18 տարի անց՝ 1865 թվականին, Փարիզում օպերայի առաջնախաղի համար Վերդին ստանձնում է օպերայի երաժշտության վերանայման գործը՝ փոխելով այն երաժշտությունը, որն իր կարծիքով թույլ կամ բնութագրական չէր գործող անձանց, ավելացնելով նոր երաժշտություն, ինչպես նաև խմբագրելով գործիքավորումը: Մասնավորապես, աԱվելացվում է Լեդի Մաքբեթի "La luce langue" արիան (2-րդ գործողություն), Մաքբեթի և Լեդի Մակբեթի վրեժի զուգերգը (Ora di morte, 3-րդ գործողություն), փախստականների խմբերգի համար գրվում է նոր երաժշտություն (Patria oppressa), փոփոխության է ենթարկվում Մաքբեթի մահվան տեսարանը, ավելացվում է եզրափակիչ խմբերգը և այլն:

Փարիզյան երաժշտական քննադատները բավականին սառ, անգամ բացասաբար են ընդունում Վերդիի օպերան: Վերդին մնում է շփոթված և հիասթափված նման ընդունելությունից: Որորշ երաժշտական քննադատներ անգամ մեղադրում են Վերդիին Շեքսպիր չհասկանալու մեջ, ինչին կոմպոզիտորը հակադարձում էր. «Գուցե ես ընդունեմ, որ Մակբեթին արժանին չեմ մատուցել, սակայն, այն, որ ես չգիտեմ, չեմ հասկանում Շեքսպիրին, ի սեր Աստծո, ո՛չ, քա՛վ լիցի...»:

Սակայն ժամանակի ընթացքւոմ օպերային բեմերի վրա հաստատվում և ներկայումս որպես կանոն կատարվում և ընդունելության է արժանանում հենց օպերայի Փարիզյան խմբագրումը:

Գործող անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերերգ Ձայն
Մակբեթ, Դունքանի զորքի հրամանատար բարիտոն
Լեդի Մակբեթ, նրա կինը սոպրանո
Բանկո, Դունքանի զորավարներից, Մակբեթի ընկերը բաս
Մաքդուֆ, շոտլանդացի ազնվական տենոր
Սպասուհի մեցցո-սոպրանո
Մալկոլմ, Դունքանի որդին տենոր
Բժիշկ բաս
Մակբեթի սպասավոր բաս
Մունետիկ բաս
Մարդասպան բաս
Երեք ուրվական 2 սոպրանո և բաս
Դունքան, Շոտլանդիայի արքա առանց խոսքերի
Ֆլինս, Բանքոյի որդին առանց խոսքերի
Վհուկներ, սպասավորներ, ազնվականներ, ծառաներ, փախստականներ