Մակբեթ (ողբերգություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Banquo.jpg

«Մակբեթ» անգլիացի հանրահայտ գրող Ուիլյամ Շեքսպիրի ողբերգություններից։ Հիմնված է Շոտլանդիայի արքա Մակբեթի պատմության վրա, մեկնաբանվում է որպես արխետիպային պատմություն առ իշխանություն չափազանց ուժեղ տենչանքի և դրան հասնելու համար ընկերներին դավաճանելու մասին։

Գրության ստույգ ժամանակը հայտնի չէ։ Բոլոր դեպքերում այն չի կարող 1611-ից ավելի ուշ գրված լինել, քանի որ բժիշկ և աստղագետ Սայմոն Ֆորմենը իր գրվածքներից մեկում նկարագրում է Գլոբուս[1] թատրոնում 1611թ. ապրիլի 20-ին խաղացած «Մակբեթի» ներկայացումը։ Կարելի է ենթադրել, որ ողբերգությունը գրվել է շատ ավելի վաղ, բայց ոչ շուտ քան Անգլիայի թագավոր Ջեյմս Առաջինի գահակալության առաջին տարիներին, այն է՝ 1605թ վերջերին կամ, ավելի հավանական է, 1606-ին։ Ջեյմս Առաջինը նույն Շոտլանդիայի թագավոր Ջեյմս VI-ն էր Անգլիայի գահը 1603թ ժառանգելուց առաջ։ Ջեյմսը Շեքսպիրի հովանավորներից էր, և Ջեյմսի գահակալության օրոք գրված Շեքսպիրի բոլոր գործերից Մաքբեթը ամենայն պարզությամբ արտացոլում է թատերագրի և միապետի միջև հարաբերությունները։

Ողբերգությունը կարճ է, ընդամենը շուրջ 2000 տող, այն ժամանակ, երբ Շեքսպիրի մյուս ողբերգությունների սովորական չափը շուրջ 2500-3500 տող է։ Այն պատմում է Շոտլանդիայի խիզախ հրամանատար Մաքբեթի պատմությունը։ Երեք վհուկներ հայտնում են Մաքբեթին մարգարեություն, ըստ որի՝ օրերից մի օր նա կդառնա Շոտլանդիայի թագավոր։ Կլանված իշխանության հասնելու ցանկությամբ և խթանված գործողությունների կնոջ կողմից՝ Մաքբեթը սպանում է Դունքան թագավորին և հաստատվում է Շոտլանդիայի գահին։ Դրանից հետո Մաքբեթին սկսում է տանջել մեղքի զգացումը ու նա խելագարվում է՝ շուտով դառնալով բռնապետ արքա։ Նա ավելի ու ավելի շատ մարդկանց է սպանում, որպեսզի կարողանա կասկածը իրանից հեռացնել։ Սակայն Մաքբեթը և նրա կինը չեն կարողանում համակերպվել իրենց կողմից կազմակերպած սպանդի և դրան հետևած խռովումների հետ և շուտով խելագարվում են։

Մաքբեթ ողբերգությունը գրելու համար Շեքսպիրը օգտվել է Հոլինդշեդի «Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի քրոնիկները» գրքից (1587), որը բավականին ծանոթ էր Շեքսպիրին ու իր ժամանակակիցներին, սակայն Շեքսպիրի մոտ Անգլիայի պատմության, Մաքբեթի, Դունքանի, Մաքդաֆի մասին փաստերը բավականին փոփոխված են։ Ներկայումս ողբերգության իրադարձությունները ասոցացվում են 1605թ[2] Վառոդային դավադրության մեջ մասնակցություն ունեցած Հենրի Գարնետի մահապատժի հետ։

Համաշխարհային թատրոնի ետնաբեմերում ասում էին, որ այս ողբերգությունը անիծված է և մեծ հաջողությունների հասնել չի կարողանա, բայց հարուրամյակների ընթացքում այն բավականին հայտնի դարձավ ու մեծ աղմուկ բարձրացրեց՝ գրավելով բազմաթիվ անվանի դերասանների։ Ողբերգության հիմման վրա նկարահանվել են ֆիլմեր, բեմադրվել են օպերաներ և ներկայացումներ, ինչպես նաև տարածվել մեդիայի այլ միջոցներով։

«Մակբեթը» հայերեն առաջին անգամ թարգմանվել է Արիստակես Ղասղանտիլը 1877-1878թթ., նրա թարգմանությունը լույս է տեսել «Բազավեպում»։ Դասական է համարվում Հովհաննես Մասեհյանի թարգմանությունը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

  • Harold Bloom. Bloom's Shakespeare Through the Ages: Macbeth, Infobase Publishing, New York, New York, 2008.
  • Harold Bloom. Bloom's Shakespeare Through the Ages: Macbeth, p. 41, Infobase Publishing, New York, New York, 2008.