Jump to content

Ղրիմի Հանրապետություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ղրիմի Հանրապետություն
Республіка Крим
Республика Крым
Къырым Джумхуриети
Ղրիմի դրոշ Զինանշան


ԵրկիրՌուսաստան Ռուսաստան
Մասն էՀարավային դաշնային շրջան[1][2] և Եվրոպական Ռուսաստան
ՀիմնНивы и горы твои волшебны, Родина
(թարգմանաբար` Քո դաշտերը ու լեռները հրաշալի են, Հայրենիք)
Կարգավիճակհանրապետություն[Ն 1]
Մտնում էՌուսաստան[3][4]
Ներառում է14 շրջան, 16 քաղաք, 56 ավան, 950 գյուղ
ՎարչկենտրոնՍիմֆերոպոլ
Խոշորագույն քաղաքԿերչ, Եվպատորիա, Յալթա, Թեոդոսիա
Ամենաբարձր կետՌոման-Կոշ
Հանրապետության ղեկավարՍերգեյ Ակսյոնով
Հիմնական լեզուՌուսերեն
Պաշտոնական լեզուներռուսերեն, ուկրաիներեն և Ղրիմի թաթարերեն
Բնակչություն (2014)1․966․801 մարդ
Խտություն75,6
Տարածք26,081 հազ.
Հիմնադրված էմարտի 18, 2014 թ.
Սահմանակցում էԿրասնոդարի երկրամաս, Սևաստոպոլ և Kherson Oblast?
Ժամային գոտիUTC+2
ՆախորդՂրիմի Հանրապետություն
Հեռախոսային կոդ+380-65
Ինտերնետ-դոմենcrimea.ua
Ավտոմոբիլային կոդАК (ավելի վաղ` КР, КО, РК, МЯ, 01)
crimea.gov.ru(ռուս.) և rk.gov.ru(ռուս.)

Ղրիմի Հանրապետություն (ռուս.՝ Автономная Республика Крым, ուկրաիներեն՝ Автономна Республіка Крим, Ղրիմի թաթարերեն՝ Qırım Muhtar Cumhuriyeti), Ղրիմի թերակղզու մեծ մասի վրա ստեղծված ինքնավար հանրապետություն, որը դե յուրե գտնվում է Ուկրաինայի կազմում, իսկ դե ֆակտո՝ Ռուսաստանի։ Ղրիմի Հանրապետության կազմի մեջ չի մտնում թերակղզու հարավարևմտյան մասը, որը ենթարկվում է Սևաստոպոլի քաղաքային խորհրդին, որը առանձին համապետական ենթակայության միավոր է[5], և Արբատյան ցամաքալեզվակի հյուսիսային մասը, որը մտնում է Խերսոնի մարզի մեջ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1921 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Տավրիչեսկի գուբերնիայի մի մասից ձևավորվեց Ղրիմյան ԻԽՍՀ-ն։ 1945 թվականի հունիսի 30-ին այն դարձավ ՌԽՖՍՀ կազմում Ղրիմի մարզ։ 1948 թվականին Սևաստոպոլ քաղաքը առանձնացվեց, որպես հանրապետական նշանակության քաղաք։ 1954 թվականից Ուկրաինական ԽՍՀ-ի կազմի մեջ։ 1991 թվականի փետրվարի 12-ին վերականգնվեց Ղրիմյան ԻԽՍՀ-ն։

Ղրիմի տարածքը պատմության ընթացքում բազմաթիվ անգամներ գրավվել է և վերահսկվել տարբեր պետությունների կողմից։ Իր պատմության ընթացքում այն վերահսկվել է կիմերների, հույների, սկյութների, գոթերի, հոների, բուլղարների, խազարների կողմից, և մտել է Կիևյան Ռուսիայի, Բյուզանդական կայսրության, ղփչաղների պետության, Օսմանյան կայսրության, Ոսկե հորդայի թաթարների պետության և Մոնղոլների ենթակայության տակ։ 13-րդ դարում այն մասնակիորեն ենթարկվում էր Վենետիկի և Ջենովայի հանրապետություններին, նրանցից հետո Ղրիմը ղեկավարում էին Ղրիմի խանությունը և Օսմանյան կայսրությունը 15-18-րդ դարերում, Ռուսական կայսրության կողմից 18-20-րդ դարերում, և ի վերջո մինչև Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնելը, այն հանդիսանում էր Սովետական Միության մաս։

ՂԻՀ այժմ ինքնավար խորհրդարանական հանրապետություն է, Ուկրաինայի կազմի մեջ, որը կառավարվում է Ղրիմի սահմանադրության համաձայն և Ուկրաինայի օրենքներով։ Մայրաքաղաքը և հանրապետության կառավարության նստավայրն է Սիմֆերոպոլ քաղաքը, որը գտնվում է թերակղզու կենտրոնում։ Ղրիմի մակերևույթի մակերեսը կազմում է 26 200 կմ², և բնակչությունը, ըստ 2007 թվականի գնահատականների, կազմում է 1 973 185 մարդ։

Հանրաքվե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի մարտի 16-ին, ՌԴ ուժերի կողմից Ղրիմի օկուպացիայից հետո Ղրիմում անցկացվեց թերակղզու կարգավիճակի շուրջ հանրաքվե։ Ղրիմի Գերագույն խորհուրդը, որը նախաձեռնել էր հանրաքվեն, խոստացել էր ինքնալուծարվել, եթե ընտրողները նախընտրեն Ուկրաինայի մաս մնալ։ Ըստ Ղրիմի նորահայտ իշխանությունների հանրաքվեին մասնակցեց ընտրության իրավունք ունեցող քաղաքացիների 83,1 %-ը[փա՞ստ], իսկ ըստ Ղրիմի Թաթարների Ազգային Մեջլիսի, մասնակցեց բնակչության մոտ 30 %-ը[փա՞ստ]։ Արևմուտքը և Ուկրաինայի իշխանությունները չճանաչեցին հանրաքվեն։ Ըստ Ռուսաստանի տվյալների՝ հանրաքվեի մասնակիցների 96.7 %-ը ցանկություն հայտնեց միանալ Ռուսաստանին[փա՞ստ]։

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ղրիմի թերակղզին միջազգային իրավարար նորմերով Ուկրաինայի մաս է, սակայն ներկայումս գտնվում է ՌԴ զինված ուժերի վերևահսկողության ներքո, իսկ ՌԴ պետական դուման այն ճանաչել է որպես ՌԴ–ի մաս, հիմք ընդունելով տեղական հանրաքվեի արդյունքները։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Crimea becomes part of vast Southern federal district of Russia
  2. Указ Президента Российской Федерации от 28.07.2016 № 375 "О Южном федеральном округе"
  3. OKTMO (ռուս.)
  4. Territorial integrity of Ukraine — 2014.
  5. «Ղրիմի ճակատագիրը հրամաններով և որոշումներով». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ղրիմի Հանրապետություն» հոդվածին։