Հիլմա աֆ Կլինտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հիլմա աֆ Կլինտ
Hilma af Klint, portrait photograph published in 1901.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 26, 1862(1862-10-26)[1][2][3][4][5][6]
ԾննդավայրSolna, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[5][7][8] կամ Karlberg Palace, Սոլնա, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[5]
Վախճանվել էհոկտեմբերի 21, 1944(1944-10-21)[9][1][2][3][4][5][6] (81 տարեկանում)
Մահվան վայրDanderyd, Դանդերյուդ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա[5]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա[1]
Մասնագիտություննկարչուհի
Ոճաբստրակցիոնիզմ
Ժանրաբստրակցիոնիզմ
Hilma af Klint Վիքիպահեստում

Հիլմա աֆ Կլինտ (շվեդ.՝ Hilma af Klint, հոկտեմբերի 26, 1862(1862-10-26)[1][2][3][4][5][6], Solna, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[5][7][8] և Karlberg Palace, Սոլնա, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[5] - հոկտեմբերի 21, 1944(1944-10-21)[9][1][2][3][4][5][6], Danderyd, Դանդերյուդ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա[5]), շվեդ նկարչուհի և միստիկ, աբստրակտ գեղանկարչության առաջին ներկայացուցիչներից մեկը: Նրա ստեղծագործությունները կանխագործել են այնպիսի աբստրակտ գեղանկարիչների աշխատանքներ, ինչպիսին է Վասիլի Կանդինսկին[10]: Եղել է համախոհ կանանց «Հինգ» (De Fem) ընկերակցական խմբի անդամ՝ իր հավատով կիսվելով, այսպես կոչված, «հոգևոր ուսուցիչների» հետ շփումներում, որոնք հաճախ տեղի էին ունենում ոգեհարցության սեանսների միջոցով: Նրա նկարները, որոնք երբեմն նման են դիագրամների, խորը հոգևոր աշխարհայացքի արտահայտություն են:

Հիլմա աֆ Կլինտի վերացական արվեստի հավաքածուն ներառում է ավելի քան 1200 աշխատանք, այն պատկանում և գտնվում է Ստոկհոլմի «Հիլմա աֆ Կլինտի հիմնադրամի» տնօրինության տակ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիլմա աֆ Կլինտը ծնվել է 1862 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Սոլնայում: Նա եղել է ծովային սպա և քարտեզագրող Վիկտոր աֆ Կլինտի և Մաթիլդա Զոնտագի հինգ երեխաներից չորրորդը: Ընտանիքն ամառները սովորաբար անցկացրել է Հանմորի իրենց ֆերմայում (Մելարեն լճի մոտ): Այդ վայրի անդորր շրջապատում Հիլման դեռ վաղ հասակից սովորել է նրբորեն զգալ ու հասկանալ բնությունը, իսկ բույսերի պատկերների ասոցիատիվությունը ոգեշնչել է նրան աշխատելու: Իր հորից նա ժառանգել է նաև մաթեմատիկայի նկատմամբ հետաքրքրությունը:

1872 թվականին Կլինտի ընտանիքը տեղափոխվել է Ստոկհոլմ: Միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո Հիլման սովորել է Տեխնիկական դպրոցում (այժմ՝ Կիրառական արվեստի դպրոց), այնուհետև դասընթացներ է անցել դիմանկարչությունից ու բնանկարչությունից և 5 տարի (մինչև 1887 թվականը) ուսումը շարունակել Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում: 1889-ական թվականների վերջերից մինչև 1908 թվականն աշխատել է Ստոկհոլմի իր սեփական ատելիեում (Համնգատան, տուն 5)՝ գտնվելով Էդվարդ Մունկի էքսպրեսիոնիստական գեղանկարչության ազդեցության տակ: Նկարչուհին ստեղծել է բնանկարներ, դիմանկարներ և ժանրային կտավներ, կազմակերպել իր առաջին ցուցահանդեսները: Երիտասարդ չամուսնացած կնոջ ինքնուրույնությունն ու ֆինանսական անկախությունն անսովոր երևույթ էր այդ ժամանակվա հասարակության համար:

Հիլմա աֆ Կլինտն իր գեղարվեստական ատելիեում (մոտավորապես 1895 թվական)

1879-1882 թվականներին պարբերաբար մասնակցել է քրիստոնեական ուղղվածություն ունեցող աղանդավորական խմբավորումներից մեկի ոգեհարցության սեանսներին, որից հետագայում հեռացել է: 1880 թվականին մահացել է նրա կրտսեր քույրը՝ Հերմինան, և և այդ պահից ի վեր կյանքի հոգևոր կողմը Հիլմայի համար ձեռք է բերել առավելագույն նշանակություն: Հոգևոր որոնումը Հիլմային հանգեցրել է ուսումնասիրելու փիլիսոփայական և կրոնական զանազան ուղղություններ, նա հետաքրքրվել է Ելենա Բլավատսկայայի թեոսոֆյան գաղափարներով և Քրիստիան Ռոզենկրեյցի փիլիսոփայությամբ:

Ակադեմիայում սովորելու ժամանակ Հիլման ծանոթացել է Աննա Կասսելի հետ՝ այն չորս կանանցից առաջինը, որոնց հետ ավելի ուշ կազմակերպել է «Հինգ» խումբը (De Fem)՝ իր հոգևոր գաղափարները կիսող նկարիչների ընկերակցություն: 1896-1906 թվականներին նրանք հանդիպել են յուրաքանչյուր ուրբաթ, կարդացել ու ուսումնասիրել Նոր Կտակարանը, անցկացրել մեդիտացիաներ և ոգեհարցության սեանսներ, այնուհետև ուշադիր արձանագրել ստացված «ուղերձները»: Հիլմայի և նրա համախոհների հետ, համաձայն նրա գրառումների, կապ են հաստատել Գրեգերի, Կլեմենտի, Ամելիելի և Անանդայի հոգիները, ինչպես նաև նրանց ներկայացուցիչների և օգնականների մի ամբողջ խումբ: Հիլման գրել է, որ հոգևոր արարածից ուղերձ է ստացել, որում իրեն բացատրել են, որ ինքն ստեղծելու է ոգեմիջնորդ նկարներ: 1906 թվականի վերջին՝ իր «հոգևոր առաջնորդների» ցուցումներից հետո, նա ստեղծել է վերացական աշխատանքների առաջին շարքը՝ պայծառ, բազմագույն կոմպոզիցիաներ՝ երկրաչափական և զարդաքանդակավոր մոտիվներով:

1908 թվականին Հիլման ծանոթացել է ավստրիացի հայտնի թեոսոֆիստ և անտրոպոսոֆիայի հիմնադիր Ռուդոլֆ Շտայների հետ, որի գրքերը գիտեր: Նրանց հանդիպումը տեղի է ունեցել Ստոկհոլմում՝ Հիլմայի արվեստանոցում, որտեղ Շտայները տեսել է Հիլմայի առաջին աշխատանքները: Շտայերը չի մեկնաբանել դրանք և նույնիսկ նկատել է, որ առաջիկա 50 տարիներին դրանք չեն հասկացվի: Անտրոպոսոֆիան նշանակալի ազդեցություն է ունեցել շվեդ նկարչի աշխատանքի վրա: Նրա գործերում սկսել են հայտնվել այդ ուսմունքից ոգեշնչված մոտիվներ՝ խեցիների, օձերի, շուշանների և խաչերի պատկերներ[11]:

1917 թվականին Հիլմա աֆ Կլինտը տեղափոխվել է Մունսի նոր ստուդիա, որ կառուցված էր նրա «Ֆուրուհեյմ» ամառանոցի մոտ: Մոր մահից հետո (1920) Հիլման մեկնել է Հելսինկի, որտեղ բնակվել է իր մոր բուժքույր Թոմասին Անդերսոնի հետ, որի հետ ընկերուհիներ են եղել մինչև կյանքի վերջ: 1920-1930 թվականներին նրանք շատ ժամանակ են անցկացրել Դորնախում (Շվեյցարիա)՝ նկարչուհու նկարների իմաստի որոնման համար ուսումնասիրելով 1913 թվականին Ռուդոլֆ Շտայների կողմից հիմնադրած անտրոպոսոֆիական ընկերության (կենտրոնը Դորնախի Գյոթեանումն է) արխիվները:

1935 թվականին Հիլման Թոմասին Անդերսոնի հետ տեղափոխվել է Լյունդ: 1940 թվականին՝ Թոմասինի մահից հետո, Հիլման բնակություն է հաստատել իր ազգական Հեդվիգ աֆ Կլինտի վիլլայում՝ Ստոկհոլմի մերձակայքում գտնվող Յուրշհոլմում: 1944 թվականին ենթարկվելով ավտովթարի՝ Հիլմա աֆ Կլինտը մահացել է գրեթե 82 տարեկան հասակում:

«Ուշ ամառ», 1903 թվականի նկար

Հոգևոր ուղի և ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Հինգ» խմբում իր մասնակցության և համագործակցության շնորհիվ 1896 թվականին Հիլման ստեղծել է փորձարարական «ավտոմատ» նկարը, որի միջոցով նա ստեղծել է սեփական վիզուալ գեղարվեստական ​​լեզուն, որը կարող է արտահայտել ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին աշխարհի անտեսանելի ուժերը: Երբ արտահայտման այս ձևը նրա համար դարձել է ավելի սովորական և բնական, Հիլման բարձրագույն հոգևոր էությունից ստացել է «Տաճար» նկարների շարք ստեղծելու ուղերձ: Նկարչուհին զգացել է, որ ինչ-որ արտաքին ուժ իր ձեռքին «ուղղություն է տալիս»: Այս ժամանակ նա իր օրագրում գրել է. «Նկարը նկարվել է ուղղակիորեն «ինձանից», առանց նախնական ուրվագծերի և մեծ ուժերի: Ես գաղափար չունեի, թե ինչ նկար պետք է պատկերեմ, և չնայած դրան՝ ես աշխատեցի արագ ու վստահորեն, առանց վրձնի մեկ հարված փոխելու»:

1906 թվականին՝ իր ստեղծագործական գործունեության 20-ամյակից հետ, Հիլմա աֆ Կլինտը 44 տարեկանում նկարել է վերացական ստեղծագործությունների իր առաջին շարքը:

Խումբ III, համար 5 (1907)

«Տաճար» շարքի վրա աշխատանքները շարունակվել են 1906-1915 թվականների ընթացքում երկու փուլով, ընդմիջում է արվել 1908 և 1912 թվականների միջև: Տեսողական արտահայտման ձևը դարձել է նրա գեղարվեստական լեզուն: Ժամանակի ընթացքում նրա նկարչական արվեստը դարձել է ավելի ինքնուրույն ու բովանդակալից, սակայն հոգևոր աղբյուրը մինչև նրա կյանքի վերջը շարունակել է մնալ նրա ստեղծագործության գլխավոր ոգեշնչողը:

«Տաճար» շարքը կազմված է 193 նկարից, որոնք խմբավորված են առանձին ենթախմբերում: 1907 թվականին վերաբերող հիմնական աշխատանքներն ունեն համեմատաբար մեծ չափեր՝ մոտավորապես 2,40 × 3,20 մետր, և կոչվում են «10 ամենամեծերը»: Դրանք պատկերում են կյանքի տարբեր շրջանները` ծննդյան պահից մինչև ծերություն: Գրաֆիկական տարրեր վերցնելով գիտության ոլորտից, ինչպես նաև օգտագործելով բուսական մոտիվներ՝ աֆ Կլինտը փորձել է պատկերել գաղտնի հոգևեր գործընթացներ: Հիլմա աֆ Կլինտի արվեստի աշխարհը լի է սիմվոլներով, բառերով և տառերով: Նկարներն արտացոլում են աշխարհի բնական երկվությունը` երկրայինը և հոգևորը, ներքինը և արտաքինը, արականը և իգականը, բարին և չարը: Գունային լուծումը փոխաբերական է. կապույտը պատասխանատու է կանացի հոգևոր էության համար, դեղինը՝ տղամարդկայինի, վարդագույնը` ֆիզիկական սիրո, իսկ կարմիրը՝ հոգևորի: Հիլմայի նկարներն ուղեցույց են դեպի մեկ այլ հարթություն, որտեղ հասկացողությունը տեղի է ունենում իր տեսածի գեղարվեստական ​​և հոգևոր պատկերացմամբ:

«Տաճարի» շուրջ աշխատանքի ավարտին հոգևոր ղեկավարումը դադարել է: Հիլման շարունակել է վերացական նկարչությամբ զբաղվել առանց արտաքին հսկողության: Նա սկսում է ջրաներկ օգտագործել, նրա գործերը չափերով ավելի փոքր են եղել: Ստեղծագործությունները հետևել են նրա էզոթերիկ և գեղարվեստական ուսումնասիրություններին, 1920 թվականից նրանցում կարելի է զգալ Անտրոպոսոֆիայի ընկերության կողմից մշակված արվեստի տեսությունների որոշակի ազդեցությունը:

Իր ողջ կյանքի ընթացքում Հիլմա աֆ Կլինտը փորձել է հասկանալ շփման առեղծվածը, որը հասել էր նրան իր աշխատանքի միջոցով: Նա իրենից հետո թողել է 150 տետր, որտեղ գրի էր առել իր մտքերն ու հետազոտությունները:

Հիլմա աֆ Կլինտն իր աշխատանքները չի ցուցադրել, ավելի քան 1200 նկարներ ապագայի ակնկալիքով խնամքով պահվել են նրա արվեստանոցում: Բոլոր աշխատանքները կտակել է իր զարմիկ, Շվեդիայի Թագավորական նավատորմի փոխծովակալ Էրիկ աֆ Կլինտին, այն պայմանով, որ դրանք իր մահից հետո 20 տարի չցուցադրվեն: Երբ 1960-ական թվականների վերջին բացել են նկարների արկղերը, շատ քչերն են իմացել դրանց սյուժեն:

1970-ական թվականների վերջին Հիլմա աֆ Կլինտի աշխատանքները որպես նվեր առաջարկվել են Ստոկհոլմի ժամանակակից արվեստի թանգարանին, որը հրաժարվել է նվիրատվությունից: Միայն արվեստագետ Օկա Ֆանտի շնորհիվ Հիլմա աֆ Կլինտի արվեստը 1980 թվականին ցուցադրվել է միջազգային հանրությանը, 1984 թվականին Ֆանտը Կլինտի աշխատանքները Ստոկհոլմում ներկայացրել Նորդիկ համաժողովում: ԱՄՆ-ում Հիլմա աֆ Կլինտի վերացական արվեստն առաջին անգամ ներկայացվել է «Հոգևորությունն արվեստում, 1890-1985 թվականների վերացական գեղանկարչությունը» ցուցահանդեսում, որը 1986 թվականին Լոս Անջելեսում կազմակերպել էր Մորիս Տուչմանը: Այդ ցուցահանդեսը Կլինտի արվեստի միջազգային ճանաչման սկիզբն էր:

2017 թվականին շվեդ գրող Աննա Լարսոնը նկարչուհու մասին գրել է «Hilma – en roman om gåtan Hilma af Klint» վեպը[12]:

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Hilma af Klint
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Hilma Af Klint — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 KulturNav — 2015.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 Swedish death index
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 FemBio
  7. 7,0 7,1 7,2 Swedish Census 1910National Archives of Sweden.
  8. 8,0 8,1 8,2 Solna kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/SSA/1564/C I/4 (1861-1894), bildid: 00045020_00020 — P. 17.
  9. 9,0 9,1 9,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  10. Кандинский, Василий Васильевич(ռուս.) // Википедия. — 2017-02-26.
  11. Birnbaum D., Fer B. Hilma af Klint. Seeing is Believing / D. Birnbaum, B. Fer. – «Verlag der Buchhandlung Walther König», 2017. – p. 93.
  12. Hilma – en roman om gåtan Hilma af Klint(շվեդ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Åke Fant: Okkultismus und Abstraktion, die Malerin Hilma af Klint. Albertina, Wien 1992, ISBN 3-900656-17-7
  • Åke Fant: Secret Pictures by Hilma af Klint. The Nordic Arts Centre, Helsinki-Helsingfors, 1988-89, ISBN 951-96051-6-9
  • John Hutchinson (изд.): Hilma af Klint, the Greatness of Things. Douglas Hyde Gallery, Dublin 2005, ISBN 0-907660-99-1
  • The Message. Kunst und Okkultismus. Mit einem Essay von André Breton. Katalog zur Ausstellung im Kunstmuseum Bochum, hg. v. Claudia Dichter et al. Walther König, Köln 2007, ISBN 978-3-86560-342-5

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]