Դիագրամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սյունակաձև դիագրամ

Դիագրամ ( հուն․՝ Διάγραμμα (diagramma) - պատկեր, գծանկար) - գծային հատվածների կամ երկրաչափական պատկերների միջոցով տվյալների արտահայտում, որը թույլ է տալիս արագ գնահատելու մի քանի մեծությունների հարաբերությունը [1] ։ Այն իրենից ներկայացնում է տեղեկատվության երկրաչափական սիմվոլիկ պատկեր, որը կառուցված է վիզուալիզացման տարբեր մեթոդների օգնությամբ [2] :

Երբեմն դիագրամների կառուցման համար օգտագործվում է հարթության վրա պրոյեկտված եռաչափ վիզուալիզացում։ Դա դիագրամը դարձնում է ավելի տարբերվող և տալիս է պատկերացում, թե որ ոլորտում է այն օգտագործվում։ Իրենց հարմարության և պարզության շնորհիվ դիագրամնները հաճախ են օգտագործվում հաշվապահերի, մենեջերների և այլ աշխատողների կողմից, օրինակ՝ տարբեր տվյալներ ներկայացնող սահիկաշարերում։

Դիագրամների հիմնական տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիագրամները հիմնականում կազմված են տարբեր երկրաչափական օբյեկտներից ( կետեր, գծեր, տարբեր գույների ու ձևերի պատկերներ) և օժանդակ տարրերից (կոորդիանատային առանցքներ, պայմանական նշաններ, վերնագրեր)։ Բացի այդ, դիագրամները լինում են երկչափ և եռաչափ: Դիագրամների մեջ երկրաչափական առարկաների համեմատությունը կարող է կատարվել տարբեր չափումների միջոցով, օրինակ՝ պատկերի մակերես, բարձրություն, կետերի խտություն և այլն։

Գծային դիագրամներ (գրաֆիկներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

p, դիզելային ցիկլի V- դիագրամ (գրաֆիկներ)
RSG դիագրամ (գրաֆիկ)

Գծային դիագրամները կամ գրաֆիկները տվյալները ներկայացնում են գծերով իրար միացված կետերի միջոցով։ Կետերը կարող են լինել ինչպես տեսանելի, այնպես էլ անտեսանելի (միայն բեկյալ գծեր): Նաև կարող են հանդիպել միայն կետեր պարունակող դիագրամներ (կետային դիագրամներ)։ Գծային դիագրամներ կառուցելու համար օգտագործվում է ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգ: Սովորաբար, աբսցիսսների առանցքը ներկայացնում է ժամանակը ( տարիներ, ամիսներ և այլն), իսկ օրդինատների առանցքը՝ երևույթների, պրոցեսների չափը։ Առանցքների վրա նշվում են մասշտաբները։

Գծային դիագրամները նպատակահարմար են, երբ անհրաժեշտ է պատկերել երևույթի կամ երևույթների բնույթը կամ զարգացման ձևը: Այս դիագրամը թույլ է տալիս մի քանի գծերի միջոցով համեմատել մի քանի երևույթների զարգացման դինամիկան։ Ցանկալի չէ մեկ դիագրամի վրա ներառել երեքից ավել երևույթ, քանի որ գծաատկերը շատ կբարդանա և կկորցնի իր հստակությունը։

Սյունակաձև դիագրամներ (հիստոգրամներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիստոգրամ

Սյունակաձև դիագրամները դասական դիագրամներն են։ Դրանց նաև անվանում են հիստոգրամներ։ Սյունակաձև դիագրամները հիմնականում օգտագործվում են ստացված վիճակագրական տվյալները տեսողականորեն համեմատելու կամ որոշակի ժամանակահատվածում դրանց փոփոխությունները վերլուծելու համար: Սյունակաձև դիագրամներում վիճակագրական տվյալները ներկայացված են ուղղահայաց ուղղանկյունների կամ եռաչափ ուղղանկյուն սյուների տեսքով: Բոլոր համեմատված ցուցանիշները արտահայտվում են չափման մեկ միավորով, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատել երևույթի ցուցանիշները։

Շրջանաձև (սեկտորային դիագրամներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շրջանաձև դիագրամ

Այս դիագրամը իրենից ներկայացնում է շրջան, որը բաժանված է սեկտորների։ Յուրաքանչյուր սեկտորի մակերեսից կարելի է ենթադրել, թե ամբողջի մեջ տվյալ արժեքը որ մասն է կազմում։ Ամբողջության տարբեր հատվածները պատկերելու համար ամենից հաճախ օգտագործվում է հենց այս դիագրամը, քանի որ շրջանը տեսանելիորեն ներկայացնում է ամբողջությունը, իսկ սեկտորները՝ դրա հատվածները։ Այս տեսակի գրաֆիկները հարմար են օգտագործել, երբ անհրաժեշտ է ցույց տալ յուրաքանչյուր արժեքի բաժինը ընդհանուր ծավալի մեջ:

Տարածական (3D) դիագրամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի 3D դիագրամների երկու տեսակ:

  1. Տարածական դարձված գծային, սեկտորային և այլ դիագրամներ։ Դրանք ունեն ավելի գեղեցիկ տեսք, այդ պատճառով հաճախ օգտագործվում են հեռուստատեսության և բիզնեսի մեջ։ Սակայն դրանք հաճախ կորցնում են իրենց հստակությունը։ Օրինակ՝ երկրորդ նկարում, եռաչափության աղավաղումները հանգեցրել են նրան, որ 22% -ը և 35% -ը ունեն գրեթե նույն չափը, իսկ երրորդ նկարում`22% -ը գրեթե երկու ագամ փոքր է 35%–ից:
  2. Հատուկ դիագրամներ, որոնք չունեն երկչափ անալոգներ: Այս դիագրամներից շատերը անօգուտ են թղթի վրա կամ հեռուստատեսության մեջ, քանի որ դիտողը պատկերը մկնիկով պտտելու հնարավորություն չունի։

Դիագրամների առավելությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի տարբերություն վիճակագրական տվյալների ներկայացման այլ ձևերին՝ դիագրամները թույլ են տալիս տվյալների մեծ քանակից կատարել արագ հետևություն։

Դիագրամների պատկերումը թույլ է տալիս ստուգել ստացված տվյալների արժանահավատությունը, քանի որ գրաֆիկի վրա ի հայտ են գալիս ոչ ճշգրիտ տվյալները, որոնք կարող են կապված լինել հետազոտությունների ընթացքում կատարված սխալների հետ։

Դիագրամների առաջացման պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆունկցիայի գրաֆիկ

Բոլոր դիագրամներում առկա է ամենաքիչը երկու տեսակ տվյալների ֆունկցիոնալ կախում։ Հետևաբար, առաջին դիագրամները եղել են ֆունկցիայի գրաֆիկները։

Ֆունկցիոնալ կախման գաղափարներն օգտագործվել են դեռ հին ժամանակներում: Այն առկա է առաջին թվաբանական կանոններում և երկրաչափական պատկերների մակերեսների ու ծավալների բանաձևերում։

XVII դարում ֆրանսիացի գիտնականներ Ֆրանսուա Վիետը և Ռենե Դեկարտը ստեղծեցին ֆունկցիա հասկացությունը։ Դեկարտի և Պիեռ Ֆերմայի կողմից ստեղծվեց ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգը`բոլոր ժամանակակից դիագրամների օժանդակ տարրը [3] :

Առաջին վիճակագրական գրաֆիկները կառուցել է անգլիացի տնտեսագետ Վ․ Պլեյֆերը իր 1786 թվականի «Առևտրային և քաղաքական ատլաս» աշխատության մեջ: Այս աշխատանքը խթան հանդիսացավ սոցիալական գիտություններում գրաֆիկական մեթոդների մշակման համար [4] :

Տե՛ս նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Значение слова «диаграмма» на Deport.ru
  2. [dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/118858 Значение слова «диаграмма» на «Академике»]
  3. «Исторические сюжеты о функциях»
  4. Теория статистики / под ред. Шмойловой Р. А. — третье издание, переработанное. — Москва: Финансы и статистика, 2002. — 560 с. — 5000 экз. — ISBN 5-279-01951-8