Հերման Շտաուդինգեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հերման Շտաուդինգեր
գերմ.՝ Hermann Staudinger
Hermann Staudinger.jpg
Ծնվել էմարտի 23, 1881(1881-03-23)[1][2][3][4]
Վորմս, Grand Duchy of Hesse, Գերմանական միություն
Մահացել էսեպտեմբերի 8, 1965(1965-09-08)[5] (84 տարեկանում)
Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու, Բադեն-Վյուրթեմբերգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
ՔաղաքացիությունFlag of Germany.svg Գերմանիա
Մասնագիտությունքիմիկոս, ճարտարագետ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Ֆրայբուրգի համալսարան, Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտ և Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց
Գործունեության ոլորտֆիզիկական քիմիա
ԱնդամակցությունԼեոպոլդինա, Հայդելբերգի գիտությունների ակադեմիա և Բավարիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՀալլե-Վիտենբերգի համալսարան և Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[1]
Գիտական ղեկավարԴանիել Վորլանդեր
Եղել է գիտական ղեկավարԼեոպոլդ Ռուժիչկա
Պարգևներ«Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հրամանատարական խաչ Ռուդոլֆ Դիզելի մեդալ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[6][7] Emil-Fischer Medal? Fresenius Prize? և Մեծ Խաչ աստղով և ուսի ժապավենով
Ամուսին(ներ)Մագդա Ստաուդինգեր
Hermann Staudinger Վիքիպահեստում

Հերման Շտաուդինգեր (գերմ.՝ Hermann Staudinger, 1881-1965), գերմանացի քիմիկոս (ԳՖՀ), բարձր մոլեկուլային միացությունների քիմիայի հիմնադիրներից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է Հալլեի և Մյունխենի համալսարաններում, Դարմշտադի բարձրագույն տեխնոլոգիական դպրոցում։ Եղել է Կարլսրուեի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի (1908-1912 թթ.), Ցյուրիխի ֆեդերալ դպրոցի (1912-1926 թթ.) և Ֆրայբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր (1926-1951 թթ.

1940—1956 թվականներին՝ Բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիայի պետական ինստիտուտի տնօրեն։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիային։ Սինթեզել է առաջին կետենը՝ երկֆենիլկետենը (1905 թ.), ուսումնասիրել իզոպրենի, բուտադիենի, ալիֆատիկ երկազոմիացությունների ստացման եղանակները։ Առաջարկել է (1919 թ.) եռֆենիլֆոսֆինիմինի առկայությամբ կարբոնիլ խմբի թթվածնի ատոմը իմին խմբով փոխարինելու մեթոդ (Շտաուդինգերի ռեակցիա)։ Ապացուցել է, որ պոլիմերները բաղկացած են մեծ մոլեկուլներից՝ մակրոմոլեկուլներից (տերմինն առաջարկել է Շտաուդինգերը), որոնց ատոմներն իրար միացած են կովալենտ կապերով։ Առաջ է քաշել մակրոմոլեկուլների շղթայական կառուցվածքի տեսությունը, որը հետագայում լրացրեց ճյուղավորված մակրոմոլեկուլներ և եռաչափ պոլիմերային ցանց հասկացություններով։ Բացահայտել է պոլիմերի մոլեկուլային զանգվածի և նրա լուծույթի մածուցիկության կապը, մշակել մոլեկուլային զանգվածի որոշման, այժմ տարածված, մածուցիկաչափական մեթոդը։

1953 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 577 CC-BY-SA-icon-80x15.png