Հարիեթ Բիչըր Սթոու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Հարիեթ Բիչըր Սթոու
Beecher-Stowe.jpg
Ծննդյան անուն Lua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-mul" does not exist։
Ծնվել է հունիսի 14, 1811({{padleft:1811|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4]
Ծննդավայր Լիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[5]
Վախճանվել է հուլիսի 1, 1896({{padleft:1896|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3][4] (85 տարեկանում)
Վախճանի վայր Հարթֆորդ, Հարտֆորդ շրջան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[6]
Մասնագիտություն գրող, վիպասան, բանաստեղծ և մանկագիր
Լեզու անգլերեն[7]
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[8]
Ուշագրավ աշխատանքներ Քեռի Թոմասի խրճիթը[5], Քեռի Թոմասի խրճիթի բանալին[5] և Դրեդ. պատմվածք անիծյալ ճահճի մասին[5]
Պարգևներ
Ամուսին Քելվին Էլլիս Սթոու
Appletons' Stowe Calvin Ellis - Harriet Beecher signature.png
Harriet Beecher Stowe Վիքիպահեստում

Հարիեթ Բիչըր Սթոու (Հարիետ Բիչեր-Սթոու[10], անգլ.՝ Harriet Elizabeth Beecher Stowe, հունիսի 14, 1811, Լիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ - հուլիսի 1 1896, Հարթֆորդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ամերիկյան գրող, «Քեռի Թոմի խրճիթը» (անգլ.՝ Uncle Tom's Cabin, 1852) հայտնի վեպի հեղինակ (թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում նաև հայերեն[11]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարիեթ Բիչըր Սթոուն ծնվել է 1811 թվականի հունիսի 14-ին աստվածաբան և քարոզիչ Լայման Բիչըրի ընտանիքում: Նրա կրտսեր եղբայրը՝ Հենրի Ուորդ Բիչըրը, նույնպես եղել է քարոզիչ: Երկար ժամանակ ապագա գրողը՝ որպես ուսուցիչ, աշխատել է իր քրոջ հիմնադրած իգական դպրոցում: 1836 թվականին նա ամուսնացել է Կելվին Էլիս Սթոուի հետ, ով այդ ժամանակ եղել է աստվածաբանության պրոֆեսոր Վոլնաթ Հիլզում գտնվող Լեյնի սեմինարիայում, որի նախագահն էր Հարիեթի հայրը՝ Լայման Բիչըրը:

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր գրական ստեղծագործություններում Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն հանդես է գալիս որպես կանանց կրթության իրավունքի պաշտպան և ստրկատիրության վերացման կողմնակից: 1852 թվականին հրատարակվել է նրա ամենահայտնի վեպը՝ «Քեռի Թոմի խրճիթը», որը ստրկատիրությունը մերկացնող ամենացնցող փաստաթղթերից է: Առաջին տարվա ընթացքում ԱՄՆ-ում վաճառվել է գրքի 350000, իսկ ամբողջ աշխարհում՝ 600000 օրինակ: Անգլիայում այն հրատարակվել է 35, ԽՍՀՄ-ում՝ 59 անգամ, թարգմանվել է 21 լեզուներով, հրատարակվել 2 միլիոնից ավելի ընդհանուր տպաքանակով[10]։ Վեպի հիման վրա նկարահանվել են կինոֆիլմեր։ Ի պատասխան ստրկատետերի ու նրանց ընկերների կողմից հնչած մեղադրանքների՝ Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն 1953 թվականին հրատարակում է «Քեռի Թոմի խրճիթի բանալին» («Key to uncle Tom’s Cabin») վեպը, որում ապացուցել է, որ վեպի սյուժեն (հաճախ նաև ամենափոքր մանրամասները) վերցված է կյանքից:

Բիչըր-Սթոուի բանաստեղծությունները հիմնականում կրոնական թեմաներով են: 1956 թվականին լույս է տեսել նրա հայտնի վեպերից մեկը՝ «Դրեդ. պատմվածք անիծյալ ճահճի մասին»:

Սկանդալային պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1869 թվականին Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն տպագրել է «Բայրոնի կնոջ կյանքի իրական պատմությունը» հոդվածը, որում առաջին անգամ հասարակությանն է ներկայացրել բանաստեղծի՝ իր խորթ քրոջ հետ ամուսնացած լինելու հանգամանքը[12]: Հոդվածը սկանդալի տեղիք է տվել Ամերիկայում ու Եվրոպայում, ու թեև Բիչըր-Սթոուն փորձել է արդարանալ ու մեղադրանքը հաստատել «Lady Byron vindicated» (Բոստոն, 1870) գրքում ներկայացված նոր փաստերով, սակայն այլևս երբեք չի վայելել նախկին ժողովրդականությունը:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն մահացել է 1896 թվականի հուլիսի 1-ին Հարթֆորդում: Թաղված է Անդովերում՝ Ֆիլիպսի ակադեմիայի գերեզմանատանը[13]:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1962 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Մեն նահանգի Բրանսուիկ քաղաքում գտնվող այն տունը, որտեղ Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն գրել է «Քեռի Թոմի խրճիթը» վեպը, ընդգրկվել է ԱՄՆ-ի ազգային պատմական հուշարձանների ցանկում[14]:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Քեռի Թոմասի խրճիթը, Երևան, 1955։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 Internet Broadway Database — 2000.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 The Feminist Companion to Literature in English — P. 1036. — ISBN 978-0-300-04854-4
  6. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118618784 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  7. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119256275
  8. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/567810/Harriet-Beecher-Stowe
  9. https://www.womenofthehall.org/inductee/harriet-beecher-stowe/
  10. 10,0 10,1 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 2, ՀՍՀ գլխավոր խմբագրություն, Երևան, 1976, էջ 443:
  11. Քեռի Թոմասի խրճիթը: Վեպ / Հ. Բիչըր Սթոու; Անգլ. թարգմ.՝ Հ. Բուջիկանյան; Առաջաբ.՝ Կ. Չուկովսկի; Խմբ.՝ Հ.Հ. Դանիելյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1985. - 536 էջ։
  12. THE BYRON CONTROVERSY
  13. Harriet Elizabeth Beecher Stowe
  14. Statement of Significance (անգլ.)