Խնկածաղիկ սովորական

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խնկածաղիկ սովորական
Խնկածաղիկ սովորական
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Լատիներեն անվանում
Origanum vulgare


Խնկածաղիկ սովորական (լատ.՝ Origanum Vulgare), խուլեղինջազգիների կամ շրթնազգիների ընտանիքին պատկանող խոտաբույս։

Բազմամյա բույս է` 30-60 սմ բարձրությամբ։ Կոճղարմատը սողացող է, բազմաթիվ բարակ արմատներով, ցողունը քառանիստ, կարմրամանուշակագույն, տերևները՝ հակադիր դասավորված։ Երկարավուն-ձվաձև, մանր բոսորագույն ծաղիկները հավաքված են վահան ծաղկաբույլում։ Ծաղկում է ամռանը (հունիս-օգոստոս), պտղակալում` օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։

Խնկածաղիկ սովորականը բուրումնավետ է և ունի տտիպ դառնավուն համ։ Հումքը պարունակում է եթերայուղեր (մինչև 1.2-1,5%), հիմնականում թիմոլ, կարվակրոլ, սեսկվիտերպեններ, նաև դաբաղանյութեր, ֆլավանոիդներ, ասկորբինաթթու։

Եթերայուղերի պարունակության շնորհիվ ունի խորխաբեր կծկանքալույծ ազդեցություն, բարելավում է աղիների պերիլստատիկան։ Մտնում է կրծքային և քրտնաբեր հավաքների կազմի մեջ։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարճ կոճղարմատով, ճյուղավոր, 30-50 սմ բարձրությամբ ցողունով բազմամյա խոտաբույս է։ Մանր, դեղնավուն գեղձիկներով ծածկված տերևները հակադիր են, կոթունավոր, սրածայր, ատամնաեզր։ Նոսր, վահանակաձև հուրաններ առաջացնող երկշուրթ, հնգանդամ ծաղիկները հավաքված են ճյուղերի ծայրերին։ Երկշուրթ, կարմիր, երբեմն վարդագույն կամ սպիտակավուն պսակի խողովակը դուրս է գալիս բաժակից։ 5 եռանկյունաձև-նշտարաձև ատամիկներով բաժակը ունի 4 երկուժ առէջ և մազապատ օղակ երախում։ Հարթ պտուղները ձվաձև գորշագույն ընկուզիկներ են[2]։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, անտառներում։ Հանդիպում է Տավուշի, Լոռու, Արագածոտնի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Արմավիրի, Արարատի մարզերում։ Լավ մեղրատու և գեղազարդային բույս [2]է։

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժական նպատակով օգտագործվում է բույսի ծաղիկներն ու տերևները, որոնք հավաքում են ծաղկման շրջանում։ Խնկածաղիկը պարունակում է դաբաղանյութեր, սեսկվիտերպեններ, ասկորբինաթթու, եթերային յուղ, որոնք ապահովում են բույսի հաճելի հոտն ու մանրէասպան ազդեցությունը։ Տերևներն օգտագործում են որպես համեմունք տարբեր կերակրատեսակներ պատրաստելիս։ Եթերային յուղը կիրառում են օծանելիքի արտադրության և ներկարարության մեջ՝ բրդյա գործվածքները նարնջագույն-կարմիր ներկելու համար[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Linnaeus C. Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas — 1753. — Vol. 2. — P. 590.
  2. 2,0 2,1 2,2 Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689