Իվան V

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իվան V
ռուս.՝ Іѡа́ннъ Алеѯї́евичъ
Ivan V by anonym (Kremlin museum).jpg
Ծնվել էօգոստոսի 27 (սեպտեմբերի 6), 1666[1][2]
ԾննդավայրՄոսկվա, Ռուսական թագավորություն
Մահացել էհունվարի 29 (փետրվարի 8), 1696[1][3][2] (29 տարեկանում)
Մահվան վայրՄոսկվա, Ռուսական թագավորություն
ՔաղաքացիությունՌուսական թագավորություն
ԿրոնՌուս ուղղափառ եկեղեցի
Մասնագիտությունմիապետ
ԱմուսինՊրասկովյա Սալտիկովա[1][2]
Ծնողներհայր՝ Ալեքսեյ Միխայլովիչ[1][2], մայր՝ Մարիա Միլոսլավսկայա[1][2]
Զբաղեցրած պաշտոններTsar of All Russia?
ԵրեխաներԵկատերինա Յոհանովնա[1], Աննա Յոհանովնա[1][4], Պրասկովյա Իվանովնա[1], Maria Ivanovna?[1] և Theodosius I.?[1]
Ivan V of Russia Վիքիպահեստում

Իվան V Ալեքսեևիչ (ռուս.՝ Иоа́нн (Ива́н) V Алексе́евич, օգոստոսի 27 (սեպտեմբերի 6), 1666[1][2], Մոսկվա, Ռուսական թագավորություն - հունվարի 29 (փետրվարի 8), 1696[1][3][2], Մոսկվա, Ռուսական թագավորություն), ռուսական արքա, Ռոմանովների արքայատոհմ, գահակալել է 1682-1696 թվականներին: Արքա Ալեքսեյ Միխայլովիչի և թագուհի Մարիի Միլոսլովսկիի որդին: Պետրոս I -ի արյունակից և իշխանակից եղբայրը: Ռուսական կայսրուհի Աննա Յոհանովնայի հայրը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ 1682 թվականին նրա ավագ եղբայր, արքա Ֆյոդոր Ալեքսեևիչը մահացավ`չթողնելով ժառանգ, 15-ամյա Իվան Ալեքսեևիչը, ավագության կարգով պետք է ժառանգեր գահը: Իվան Ալեքսեևիչը մանկուց հիվանդ էր և չէր կարող ղեկավարել երկիրը: Դրա համար պահանջվում էր հեռացնել նրան և հաջորդ արքա ընտրել նրա արյունակից եղբայր 10-ամյա Պետրոսին`Ալեքսեյ Միխայլովիչի կրտսեր որդուն:

Իվան Ալեքսեևիչի մասին ասում էին, թե իբր նա թուլամիտ էր, որը հնարավոր է նրա էպիլեպսիայով հիվանդանալու, լնդախտով նեղվելու և Մարի Միլոսլովսկայի երեխաների ժառանգական հիվանդության հետևանքն էր, Նարիշկինների չարախոսությունը, որը նրանք տարածում էին Միլոսլավսկիների հետ, իշխանության համար ծանր պայքարի ժամանակաշրջանում:

Ստույգ հայտնի է, որ, գտնվելով այդ պայքարի գլխավոր կենտրոնում, Իվան Ալեքսեևիչը ոչ մի անգամ չի փորձել այնտեղ ակտիվ մասնակցություն ունենալ և քաղաքական գործունեությամբ զբաղվելու հետաքրքրություն չի ցուցաբերել: Իվանի երբեմնի կրտսեր ժամանակակից և Պերրոս I-ի սխրակիցներից մեկը`Վասիլի Նիկիտիչ Տատիշչևը նրա մասին գրել է.« մի մարդու մասին, որը բավարարված է»:

Անցում իշխանության[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվան V-ի և Պետրոս I-ի թագադրությունը.25 հունիսի 1682 թվական

Երկու եղբայրները, մեկը առողջության պատճառով, մյուսը`տարիքի չկարողացան մասնակցել իշխանության համար ընթացող պայքարին: Նրանց փոխարեն պայքարում էին ազգականները: Իվանի փոխարեն քույրը`արքայադուստր Սոֆյան և իր մոր ազգականներ Միլասլովսկիները, իսկ Պետրոսի համար Ալեքսեյ Միխայլովիչի երկրորդ կնոջ ազգականներ` Նարիշկինները: Գործը չանցավ առանց արյունոտ խռովարարության: Արդյունքում Իոահիմ պատրիարքը առաջարկեց միաժամանակ երկուսին էլ հռչակել արքա`Իվանին մեծ արքա, իսկ Պետրոսին կրտսեր և նրանց խնամակալ նշանակել արքայադուստր Սոֆյա Ալեքսեևնային: 1682 թվականի հունիսի 25-ին Իվան Ալեքսեևիչ V-ը և Պետրոս Ալեքսեևիչ I-ը թագադրվեցին Մոսկովյան Կրեմլի Վերափոխման տաճարում, ընդ որում «ավագ» արքան թագադրվեց իսկական Մոնոմախի գդակով և մեծ հանդերձանքով, իսկ «կրտսերի» համար պատրաստված էր կրկնօրինակը: Նրանց համար հատուկ երկու տեղանոց գահ է կառուցվել, որն այժմ գտնվում է զինապալատում: Մինչև 1689 թվականը Իվանի և Պետրոսի թագավորումը միայն անվանապես էր, իսկ փաստացի ղեկավարումը իրականացնում էր Սոֆյա Ալեքսեևնան` հենվելով Միրոսլավսկիների և իր հովանավորյալներ`Վ.Վ. Գոլցինի և Ֆ.Լ. Շակլովիտի վրա:

1689 թվականին հանգուցալուծվում է Սոֆյաի և Պետրոսի հակադրությունը, որի արդյունքում Սոֆյան հեռացվում է իշխանությունից: Այդ ժամանակ Պետրոսը ուղերձ է ուղարկում Իվանին, որում գրում է.

Իսկ այժմ, արքա եղբայր, ժամանակն է աստծո օրհնությամբ ղեկավարենք թագավորությունը ինքներս, քանզի եկել է մեր ճիշտ հասակը, իսկ երրորդ ամոթալի դեմքին`մեր քրոջը, մեր երկու տղամարդկային տիտղոսների և գործերի մեջ մենք չենք գոհացնում և նաև քո` իմ արքա եղբոր կամքը թուլացել է ,որովհետև նա սովորել է գործի մեջ մտնել և կոչումներ վերագրել իրեն առանց մեր թույլտվության և նույնիսկ ցանկացել է թագադրվել: Խայտառակություն է արքա, որ մեր այս չափահաս տարիքում, այդ ամոթալի անձնավորությունը ղեկավարի պետությունը առանց մեր իմացության: Ձեզ, արքա եղբայր, հայտարարում և խնդրում եմ թույլ տուր քո հայրական կամեցողությամբ, մեր լավագույն օգտի և ազգի հանգստության համար առանց քեզ` արքային դիմելու, գործել ճիշտ օրինականությամբ, իսկ անպարկեշտությունները փոփոխել որպեսզի դրանով մեր պետությունը հանգիստ պահենք: Երբ միասին լինեն ամեն ինչ կնկնի իր տեղը, իսկ քեզ արքա եղբայր ինչպես հայր, պատրաստ եմ հարգել[5]: Այդ պահին Պետրոսի համար կարևոր էր ստանալ եղբոր աջակցությունը կամ ծայրահեղ դեպքում չմիջամտելը:

Ոսկե դրամ. Իվան V և Պետրոս I հակադարձ երեսին կայսրուհի Սոֆյան է. 1689թ.

Մասնակցություն պետական գործերին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև Իվանը համարվում էր «ավագ արքա» սակայն նա երբեք անմիջական մասնակցություն չի ունեցել պետական գործերին բացի արքայի մասնակցությունը պահանջող ծիսական արարողություններից և իրեն լիովին նվիրել էր ընտանիքին:

1682 թվականից մինչև 1689 թվականը ղեկավարել է Սոֆյան, իսկ 1689 թվականին փաստացի ղեկավարումը անցել է Նարիշկինների տոհմին`թագուհի Նատալյա Կիրիլովնայի գլխավորությամբ, որի մահից հետո 1694 թվականին իշխանությունը կենտրոնանում է Պետրոսի ձեռքում:

Մարի Իլինիչնայի արու զավակներից ամենաերկարը ապրել է Իվան Ալեքսեևիչը բայց նա 27 տարեկանում արդեն լիովին ցնցված էր`լավ չէր տեսնում և անդամալույծ էր:

30 տարեկանում Մոսկվայում հանկարծամահ է լինում և թաղված է Մոսկովյան Կրեմլի Արխանգելսկյան տաճարում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 Н. Павлов-Сильванский Иоанн V Алексеевич // Русский биографический словарьСПб.: 1897. — Т. 8. — С. 271–272.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Н. П.-С. Иоанн V Алексеевич // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1894. — Т. XIIIа. — С. 694.
  3. 3,0 3,1 3,2 Военная энциклопедияСПб.: Иван Дмитриевич Сытин, 1913. — Т. 11.
  4. Д. Корсаков Анна Иоанновна // Русский биографический словарьСПб.: 1900. — Т. 2. — С. 158–178.
  5. С. М. Соловьёв. История России с древнейших времён.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]