Իշխանությունների բաժանում (ուսմունք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Իշխանությունների բաժանում, ուսմունք պետական մարմինների կազմակերպման մասին։ Առաջ է քաշել բուրժուազիան՝ բացարձակ միապետության դեմ մղվող պայքարում։ Իշխանությունների բաժանման ուսմունքը զարգացրել է Շ. Մոնտեսքյոն։ Ըստ իշխանությունների բաժանման, պետությունը ոչ թե ամբողջական հաստատություն է, այլ օրենսդրական, գործադիր և դատական ֆունկցիաները միմյանցից անկախ իրականացնող մարմինների միություն։ Աբսոլյուտիզմի և թագավորական կամայականությունների դեմ բուրժուազիայի պայքարում իշխանությունների բաժանման ուսմունքը պատմականորեն առաջադիմական նշանակություն է ունեցել, մի շարք երկրներում օգտագործվել է բուրժուազիայի և միապետության փոխզիջումը հիմնավորելու համար։ Ինչպես նշում են Կ. Մարքսն ու Ֆ. էնգելսը, «...այն երկրում, որտեղ տվյալ ժամանակ տիրապետության համար պայքարում են թագավորական իշխանությունը, արիստոկրատիան և բուրժուազիան, որտեղ հետնաբար, տիրապետությունը բաժանված է, այնտեղ տիրապետող միտքն է հանդիսանում իշխանության բաժանման ուսմունքը...» (Ընտիր երկ., հ. 1, 1972, էջ 51)։ ԱՄՆ-ում գործող սահմանադրությունը մշակելիս իշխանությունների բաժանման սկզբունքն օգտագործվել է նախագահական ուժեղ իշխանություն ստեղծելու նպատակով։ Սակայն քաղաքի իշխանությունը զավթելուց հետո բուրժուազիան իշխանությունների բաժանման սկզբունքը կիրառել է անհետևողականորեն։ Այդ սկզբունքից հրաժարվելու օրինակ է կապիտալիստական երկրներում պառլամենտի ակտերի նկատմամբ նախագահի վետոյի, սահմանադրական օրենքների նկատմամբ դատական հսկողության իրավունքը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 377 CC-BY-SA-icon-80x15.png