Ժան Բատիստ Լամարկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Ժան Բատիստ Լամարկ
Jean-Baptiste Lamarck
Jean-Baptiste de Lamarck.jpg
Ծնվել է օգոստոսի 1, 1744({{padleft:1744|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3]
Բարսելոնա, Իսպանիա
Մահացել է դեկտեմբերի 18, 1829({{padleft:1829|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[1][4][2] (85 տարեկանում)
Իսպանիա
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Դավանանք Roman Catholic
Մասնագիտություն բուսաբան, կենդանաբան, գիտնական, բնագետ, համալսարանի պրոֆեսոր, կենսաբան և քիմիկոս
Գործունեության ոլորտ կենդանաբանություն, Բուսաբանություն և երկրաբանություն
Անդամակցություն Փարիզի գիտափիլիսոփայական միություն և Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[5]
Պարգևներ
Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) Lam.
Ստորագրություն
Lamark-signature.png
Jean-Baptiste Lamarck Վիքիպահեստում

Ժան Բատիստ Պիեր Անտուան դե Մոնե Լամարկ (ֆր.՝ Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet Lamarck, օգոստոսի 1, 1744({{padleft:1744|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3], Բարսելոնա, Իսպանիա - դեկտեմբերի 18, 1829({{padleft:1829|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[1][4][2], Իսպանիա) ֆրանսիացի գիտնական-բնագետ։ Լամարկը դարձավ առաջին բնագետը, ով փորձեց ստեղծել կենդանի օրգանիզմների էվոլյուցիայի մասին ամբողջական պատկերը. որը այդ ժամանակ կոչվում էր «լամարկիզմ»[6] ։ 1809 թվականին Լամարկը գրեց իր ամենակարևոր աշխատությունը՝ «Կենդանաբանության փիլիսոփայություն»։

Մանկություն և ուսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան Բատիստ Լամարկը ծնվել է 1744 թ. օգոստոսի 1-ին Բեզանտենում՝ աղքատ ընտանիքում։ Նա ընտանիքում 11-րդ երեխան էր։ Լամարկի նախնիներից շատերը ծառայել են բանակում։ Նրա մեծ եղբայրները և հայրը նույնպես ծառայել են բանակում։ Լամարկը ծառայեց բանակում, սակայն 24 տարեկանում նա թողեց ծառայությունը և մեկնեց Փարիզ, որպեսզի ուսում ստանա բժշկական համալսարանում։ Ուսման տարիներին նրան հետաքրքրեցին բնագիտական առարկաները, հատկապես բուսաբանությունը։[7] Նրա տաղանդը ի հայտ եկավ այն ժամանակ, երբ նա գրեց իր առաջին աշխատությունը՝ «Ֆրանսիայի ֆլորան» (ֆրանսերեն՝ «Flore française»)։ Այս գիրքը նրան մեծ հաջողություն բերեց՝ ընդգրկելով այն ֆրանսիական բուսաբանության մասին լավագույն աշխատությունների մեջ։

Լամարկը ֆրանսիական հեղափոխության տարիներին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան Բատիստ Լամարկի արձանը Փարիզում

1789-1794 թթ. Ֆրանսիայում սկսվեց Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը, որի սկզբի հետ Լամարկը համամիտ էր։ Հեղափոխությունը Ֆրանսիայի ժողովրդի ճակատագրի համար արմատական փոփոխություն էր։ 1793 թ. սարսափելի դեպքերը փոխեցին հենց Լամարկի կյանքը։ Փակվեցին հին հաստատությունները։

Լամարկի գիտական ներդրումը կենսաբանության ասպարեզում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լամարկի առաջարկությամբ, 1793 թ. Թագավորական բուսաբանական այգին՝ որտեղ նա էր աշխատում, վերափոխվեց և դարձավ բնագիտության ընդհանուր պատմության թանգարան։ Այստեղ նա դարձավ կենդանաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր և ղեկավարեց ամբիոնը մետ 24 տարի։ Մոտ 50 տարեկան հասակում հեշտ չէր փոխել մասնագիտությունը, բայց Լամարկի հաստատակամությունը օգնեց նրան հաղթահարել բոլոր դժվարությունները։ Նա դարձավ փորձագետ կենդանաբանության ոլորտում։ Լամարկը մեծ ոգևորությամբ իր վրա վերցրեց անողնաշարավոր կենդանիների ուսումնասիրությունը, և հենց նա էլ 1796 թվականին առաջարկեց դրանց անվանել «անողնաշարավորներ») 1815-1822 թթ. լույս տեսավ Լամարկի[յոթ հատորանոց խոշոր աշխատությունը ` «Անողնաշարավորների բնական պատմությունը» վերնագրով։ Լամարկը շրջանառության մեջ է դրել նաև մի տերմին՝ «կենսաբանություն» (1802 թ.), որը ընդունվել է հանրության կողմից։ Բայց Լամարկի ամենակարևոր աշխատությունը «Կենդանաբանության փիլիսոփայությունը» գիրքն է[8](1909 թ.), որն իր մեջ ներառում է կենդանական աշխարհի էվոլյուցիոն տեսությունն ըստ Լամարկի։

Կյանքի վերջին տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1820 թվականից սկսած Լամարկը վերջնականապես կուրանում է և իր աշխատանքները թելադրում է աղջկան։ Ապրել և մահացել է աղքատ և անհայտ պայմաններում։ Մահացել է 1829 թ. դեկտեմբերի 29-ին՝ 85 տարեկան հասակում։ Կյանքի վերջին ժամերը նրա հետ մնացել է իր աղջիկ՝ Կորնելիան։[9]

Պատկերներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]