Թուլսիդաս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Թուլսիդաս
Tulsidas stamp.jpg
Ծննդյան անուն հինդի՝ गोस्वामी तुलसीदास
Ծնվել է 1532[1][2][2][2]
Ծննդավայր Գոնդա, Gonda district, Ուտան Պրադեչ, Հնդկաստան
Վախճանվել է 1623[1][2][2][2]
Վախճանի վայր Ասսի Գհատ
Մասնագիտություն բանաստեղծ և գրող
Լեզու հինդի
Քաղաքացիություն Հնդկաստան
Ուշագրավ աշխատանքներ Ռամաչարիտամանասա
Tulsidas Վիքիպահեստում

Թուլսիդաս ((հինդի՝ तुलसीदास, մոտ 1497/1532[3]-1624), հնդիկ բանաստեղծ, Շրի Ռամային նվիրվածության համար հաճախ անվանում էին բարեփոխիչ և փիլիսոփա Ռամանանդի Սամփրադայայից։ Թուլսիդասը ունի մի քանի հայտնի աշխատություններ՝ գրված սանսկրիտով և ավադխիով։ Հայտնի է որպես էպիկական Ռամաչարիտամանասայի հեղինակ, որը սանկրիտով Ռամայանայի վերապատումն է։

Թուլսիդասը համարվում էր Վալմիկիի՝ սանսկրիտով բնօրինակ Ռամայանայի հեղինակի վերամարմնավորումը[4]։ Նա նաև համարվում է Հանումանին նվիրված հայտնի հիմնի՝ Հանուման Չալիսայի հեղինակը[5]։

Թուլսիդասն իր կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Վարանասի քաղաքում[6]։ Վարանասիում Գանգեսի վրա գտնվող Թուլսի Գաթը կրում է նրա անունը[7]։ Վարանասիում կառուցել է Հանումանի նվիրված Սանկատմոչան տաճարը, հենց այն վայրում, որտեղ նրան ի հայտ եկավ Հանումանի տեսիլքը[8]։ Թուլսիդասը սկսեց Ռամլիլա պիեսների բեմադրությունը՝ Ռամայանայի ադապտացված ժողովրդական թատերական ներկայացումները։

Նա համարվում է Հնդկաստանի և աշխարհի մեծագույն բանաստեղծներից մեկը[9][10][11][12]։ Թուլսիդասի և նրա ստեղծագործությունների ազդեցությունը Հնդկաստանի արվեստի, մշակույթի և հասարակության վրա մեծ է, որը կարելի է տեսնել Ռամլիլա պիեսներում, Հինդուստանի դասական և ժողովրդական երաժշտության, հեռուստատեսային սերիալների մեջ[13][14][15][16][17]։

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուլսիդասի անունը սանսկրիտով ունի 2 ստուգաբանություն։ Բնօրինակ սանսկրիտով այն գրվում է Tulasīdāsa։ Հունտերյան գրադարձությամբ գրվում է Tulsidas կամ Tulsīdās՝ պահպանելով տեղական արտասանությունը (գրավոր հնդկերեն խոսքում պահպանվում է չարտասանվող տառերի գրությունը)։ Կորսված ձայնավորները հնդկական լեզուներից ջնջված շչվա ձայնարկություններն են, որոնք տարբերվում են շրջանից շրջան։ Թուլսիդաս անունը կազմված է 2 սանսկրիտերեն բառերից՝ Tulasī, որը Ocimum tenuiflorum (Թուլսի) բույսի հնդկական տարատեսակն է[18][19] և Dāsa, որը նշանակում է ծառա, ստրուկ և նվիրյալ[20]։ Այսպիսով, Թուլսիդաս նշանակում է Թուլսի բույսի ծառա։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուլսիդասի գլխավոր երկը 7 գրքից բաղկացած «Ռամայանա» (մոտ 1575) պոեմն է՝ գրված համանուն էպոպեայի սյուժեով։ Հեղինակն է «Օրհներգություններ» (մոտ 1570), «Գովք աստվածուհի Փարվաթին» (1586), «Գովք Սիթային» (1586), «Բանաստեղծությունների ծաղկաշղթա» (1612-1614) ժողովածուների[21]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Միջազգային տիպօրինակ անուների նույնացուցիչ
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Swartz A. Open Library — 2005.
  3. Pandey 2008, pp. 23–34.
  4. Lutgendorf 2007, p. 293.
  5. Rambhadracharya 2008, p. 306.
  6. Prasad 2008, p. 857, quoting Mata Prasad Gupta: Although he paid occasional visits to several places of pilgrimage associated with Rama, his permanent residence was in Kashi.
  7. de Bruyn, Pippa; Bain, Dr. Keith; Allardice, David; Joshi, Shonar (2010). Frommer's India. Hoboken, New Jersey, United States of America: John Wiley and Sons. էջ 471. ISBN 9780470602645. 
  8. Callewaert, Winand M.; Schilder, Robert (2000). Banaras: Vision of a Living Ancient Tradition. New Delhi, India: Hemkunt Press. էջ 90. ISBN 9788170103028. 
  9. Prasad 2008, p. xii: He is not only the supreme poet, but the unofficial poet-laureate of India.
  10. Prasad 2008, p. xix: Of Tulasidasa's place among the major Indian poets there can be no question: he is as sublime as Valmiki and as elegant as Kalidasa in his handling of the theme.
  11. Jones, Constance; Ryan, James D. (2007). Encyclopedia of Hinduism (Encyclopedia of World Religions) (Hardbound, Illustrated տպ.). New York City, United States of America: Infobase Publishing. էջ 456. ISBN 9780816054589. «It can be said without reservation that Tulsidas is the greatest poet to write in the Hindi language. Tulsidas was a Brahmin by birth and was believed to be a reincarnation of the author of the Sanskrit Ramayana, Valmiki.» 
  12. Sahni, Bhisham (2000) (hindi). Nilu, Nilima, Nilofara. New Delhi, India: Rajkamal Prakashan Pvt Ltd. էջեր 78–80. ISBN 9788171789603. 
  13. Lutgendorf 1991, p. 11: ... – scores of lines from the Rāmcaritmānas have entered folk speech as proverbs – ...
  14. Mitra, Swati (5 May 2002). Good Earth Varanasi City Guide. New Delhi, India: Eicher Goodearth Publications. էջ 216. ISBN 9788187780045. 
  15. Subramanian, Vadakaymadam Krishnier (2008). Hymns of Tulsidas. New Delhi, India: Abhinav Publications. էջ Inside Cover. ISBN 9788170174967. «Famous classical singers like Paluskar, Anoop Jalota and MS Subbulakshmi have popularised Tulsidas's hymns among the people of India.» 
  16. Lutgendorf 1991, p. 411
  17. Lutgendorf 1991, p. 411–412
  18. Flood, Gavin D. (2003). The Blackwell Companion to Hinduism (Illustrated տպ.). Hoboken, New Jersey, United States of America: Wiley-Blackwell. էջ 331. ISBN 9780631215356. 
  19. Simoons, Frederick J. (1998). Plants of life, plants of death (1st տպ.). Madison, Wisconsin, United States of America: Univ of Wisconsin Press. էջեր 7–40. ISBN 9780299159047. 
  20. Monier-Williams, Sir Monier (2005) [1899]. A Sanskrit-English dictionary: etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages. New Delhi, India: Motilal Banarsidass. էջ 477. ISBN 9788120831056. 
  21. Խմբագրական կոլեգիա, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1978, էջ 230 — 720 էջ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]