Էռնստ Աբբե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Էռնստ Աբբե
Ernst Abbe
Ernst Abbe.jpg
Ծնվել է հունվարի 23, 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2]
Այզենախ, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական միություն[3]
Մահացել է հունվարի 14, 1905({{padleft:1905|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2] (64 տարեկանում)
Ենա, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական կայսրություն[3]
Գերեզման Nordfriedhof (Jena)
Քաղաքացիություն Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, աստղագետ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Ենայի համալսարան
Գործունեության ոլորտ օպտիկա
Անդամակցություն Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա և Royal Microscopical Society
Ալմա մատեր Գյոթինգենի համալսարան և Ենայի համալսարան
Գիտական աստիճան փիլիսոփայության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[4]
Գիտական ղեկավար Վիլհելմ Էդուարդ Վեբեր
Պարգևներ
Գիտության և արվեստի Բաբարիական Մաքսիմիլիանի շքանշան
Կուսակցություն Ազատամիտ ժողովրդական կուսակցություն
Ernst Abbe Վիքիպահեստում

Էռնստ Կարլ Աբբե (գերմ.՝ Ernst Karl Abbe, հունվարի 23, 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2], Այզենախ, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական միություն[3] - հունվարի 14, 1905({{padleft:1905|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2], Ենա, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական կայսրություն[3]), գերմանացի ֆիզիկոս և հասարակական գործիչ։ Մանրադիտակում պատկերների գոյացման տեսության հեղինակն է։ Աբբեի տեսությունն այդ բնագավառի առաջին գիտական սպառիչ ամփոփումն է։ Աբբեն ազատամիտ-բարենորոգիչ էր, «լիբերալ ժողովրդական կուսակցության» անդամ։

Ծնվել է 1840 թ-ի հունվարի 23-ին։ 1870-ից ֆիզիկայի պրոֆեսոր է Ենայի համալսարանում, 1877-1890-ին՝ նույն քաղաքի աստղադիտարանի տնօրեն։

Ենայի համալսարանի մեխանիկ Կառլ Ցայսի առաջարկով Աբբեն մասնակցել է նրա օպտիկական արհեստանոցի ստեղծմանը։ Աբբեի շնորհիվ Ցայսի արհեստանոցը վերածվեց համաշխարհային հռչակ վայելող ձեռնարկության։ Ցայսի մահից հետո Աբբեն դարձավ ձեռնարկության փաստացի տերը։ Սակայն ելնելով իր սոցիալ-քաղաքական համոզմունքներից, հրաժարվեց սեփականատիրոջ իրավունքից, ձեռնարկության համար մշակեց հատուկ կանոնադրություն, ըստ որի ձեռնարկության վարչությունը պետք է կազմվեր կառավարության, Ենայի համալսարանի ու բանվորների ներկայացուցիչներից։ 1900-ին այնտեղ սահմանվեց ութժամյա բանվորական օր։ Գործարանի եկամտի որոշ մասը հատկացվում էր Ենայի համալսարանի թոշակառուների ֆոնդին ու լուսավորական նպատակների։

Մահացել է հունվարի 14-ին, 1905։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png