Էռնստ Աբբե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Էռնստ Աբբե
Ernst Abbe
Ernst Abbe.jpg
Ծնվել է հունվարի 23, 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2][3][4]
Այզենախ, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական միություն[5]
Մահացել է հունվարի 14, 1905({{padleft:1905|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4] (64 տարեկանում)
Ենա, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական կայսրություն[5]
Գերեզման Nordfriedhof (Jena)
Քաղաքացիություն Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, աստղագետ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Ենայի համալսարան
Գործունեության ոլորտ օպտիկա
Անդամակցություն Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա և Royal Microscopical Society
Ալմա մատեր Գյոթինգենի համալսարան և Ենայի համալսարան
Գիտական աստիճան փիլիսոփայության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[6]
Գիտական ղեկավար Վիլհելմ Էդուարդ Վեբեր
Պարգևներ
Գիտության և արվեստի Բաբարիական Մաքսիմիլիանի շքանշան
Կուսակցություն Ազատամիտ ժողովրդական կուսակցություն
Ernst Abbe Վիքիպահեստում

Էռնստ Կարլ Աբբե (գերմ.՝ Ernst Karl Abbe, հունվարի 23, 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2][3][4], Այզենախ, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական միություն[5] - հունվարի 14, 1905({{padleft:1905|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[1][2][3][4], Ենա, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական կայսրություն[5]), գերմանացի ֆիզիկոս և հասարակական գործիչ։ Մանրադիտակում պատկերների գոյացման տեսության հեղինակն է։ Աբբեի տեսությունն այդ բնագավառի առաջին գիտական սպառիչ ամփոփումն է։ Աբբեն ազատամիտ-բարենորոգիչ էր, «լիբերալ ժողովրդական կուսակցության» անդամ։

Ծնվել է 1840 թ-ի հունվարի 23-ին։ 1870-ից ֆիզիկայի պրոֆեսոր է Ենայի համալսարանում, 1877-1890-ին՝ նույն քաղաքի աստղադիտարանի տնօրեն։

Ենայի համալսարանի մեխանիկ Կառլ Ցայսի առաջարկով Աբբեն մասնակցել է նրա օպտիկական արհեստանոցի ստեղծմանը։ Աբբեի շնորհիվ Ցայսի արհեստանոցը վերածվեց համաշխարհային հռչակ վայելող ձեռնարկության։ Ցայսի մահից հետո Աբբեն դարձավ ձեռնարկության փաստացի տերը։ Սակայն ելնելով իր սոցիալ-քաղաքական համոզմունքներից, հրաժարվեց սեփականատիրոջ իրավունքից, ձեռնարկության համար մշակեց հատուկ կանոնադրություն, ըստ որի ձեռնարկության վարչությունը պետք է կազմվեր կառավարության, Ենայի համալսարանի ու բանվորների ներկայացուցիչներից։ 1900-ին այնտեղ սահմանվեց ութժամյա բանվորական օր։ Գործարանի եկամտի որոշ մասը հատկացվում էր Ենայի համալսարանի թոշակառուների ֆոնդին ու լուսավորական նպատակների։

Մահացել է հունվարի 14-ին, 1905։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Аббе Эрнст // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. — Т. 1 : А — Ангоб. — С. 14.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ernst Abbe
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118646419 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  6. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb123054337
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png