Ազգայնականության ուսումնասիրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բաբելոնյան աշտարակը՝ ազգայնականության քննարկման համընդհանուր խորհրդնաիշը (Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկար, 1563)

Ազգայնականության ուսումնասիրություն (անգլ.՝ Nationalism studies), ազգայնականության և հարակից խնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող միջառարկայական ակադեմիական գիտություն: Չնայած ազգայնականությունը հետազոտողների կողմից գիտական քննարկումների առարկա է սկսած 18-րդ դարի վերջից, միայն 1990-ականների սկզբին այն բավական ուշադրության արժանացավ գիտության առանձին ճյուղի կազմավորման համար[1]:

Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում ազգայնականության ուսումնասիրությունների հիմքն են դրել Քարլթոն Ջ.Հ. Հեյսը, Հանս Քոնը, Էլի Քեդուրին, Ջոն Հաթչինսոնը, Էռնեստ Գելլները, Կառլ Դոյչը, Ուոլքեր Քոննորը, Էնթոնի Դ. Սմիթը և Բենեդիկտ Անդերսոնը: 1990-ականների սկզբներին իրենց գաղափարները մեծ եռանդով ընդունվել են գիտնականների, լրագրողների և այլոց կողմից, ովքեր ուզում էին հասկանալ և բացատրել ԽՍՀՄ փլուզմամբ, Ռուանդայում ցեղասպանությամբ և Հարավսլավյան պատերազմներով պսակավորված ազգայնականության ակնհատ վերածնուննդը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգայնականության ուսումնասիրության զարգացումն բաժանված է մի շարք փուլերի՝

  1. Ուշ 18-րդ և 19-րդ դարեր, երբ առաջին անգամ արձանագրվում են ազգայնականության դրսևորումները, և հիմնական հետաքրքրությունն է դրսևորվում փիլիսոփայության կողմից:
  2. Առաջին համաշխարհային պատերազմից մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, երբ ազգայնականությունը դառնում է պաշտոնական ակադեմիական ուսումնասիրության առարկա:
  3. Հետպատերազմյան ժամանակաշրջան՝ 1945 թվականից մինչև ուշ 1980-ականները, երբ որոշ սոցիոլոգներ և քաղաքագետներ զարգացնում են ազգայնականության հիմնական տեսությունները համաշխարհային ապագաղութացման և Արևմտյան աշխարի 'էթնիկ վերածննդի' հաամտեքստում:
  4. Կոմունիզմի տապալմանը հաջորդող ժամանակաշրջան, որը ազգայնականության նկատմամբ հետաքրքրության զգալի աճի և ազգայնականության ուսումնասիրույթան՝ որպես առանձին գիտական առարկայի կազմավորման պատճառ է դառնում[1]

18-րդ և 19-րդ դարեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ումութ Օզքիրիմլիի բացատրմամբ, «մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը ազգայնականության նկատմամբ հետաքրքրությունը հիմնականում կապված էր էթիկայի փիլիսոփայության հետ»: Այդ ժամանակի գիտանականները, հիմնականում պատմաբաններն ու հասարակական փիլիսոփաները, ավելի շատ հետաքրքրված էին դոկտրինի առավելություններով և թերություններով, քան ազգային երևույթների ծագումով և տարածումով[2]: Ազգային պետությունը դիտարկվում էր որպես մարդկային համայնքների պատմական զարգացման պրոգրեսիվ փուլ, դրա հետ մեկտեղ և՛ լիբերալները, և՛ մարքսիստները ակնկալում էին, որ վերջնական արդյունքում ազգայնականությունը հետ կնահանջի կոսմոպոլիտիկ աշխարհակարգին: Այս համատեքստում ազգերը և ազգայնականությունը ինքնին հասկանալի էին համարվում, և այդ երևույթները քննարկող հեղինակների մեծամասնությունը խթանված էին որևէ քաղաքական խնդրով: Այդ ժամանակ չկային բոլոր դեպքերում կիրառելի ազգայնականության ընդհանուր տեսությունը մշակելու փորձե[3]ր: Այդ ժամանակաշրջանի հիմնական հեղինակներից են՝ Յոհան Գոթֆրիդ Հերդերը, Ժան-Ժակ Ռուսոն, Էմանուել Ժոզեֆ Սիյեսը, Յոհան Գոթլիբ Ֆիխտեն, Ջուզեպպե Մացցինին, Էռնեստ Ռենանը, and Ջոն Ստյուարտ Միլը:

1914-1939[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945-1980-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1990-ականներից ի վեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգայնականության ուսումնասիրությունը որպես ակադեմիական առարկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհի մի քանի համալսարաններ կազմավորել են ազգայնականությանն նվիրված ուսումնասիրությունների մագիստրոսների և ազատ ունկըդիրների ծրագրեր: Բոստոնի համալսարանը, Լոնդոնի համալսարանը (մասնավորապես՝ Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը), Կենտրոնաեվրոպական համալսարանը Հունգարիայում և Էդինբուրգի համալսարանը ամենահայտնի հաստատություններն են, որտեղ ազգայնականության ուսումնասիրությունը գտնվում է ուշադրության կենտրոնում: Բուդապեշտի համալսարանի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետում վերջերս մեկնարկել է ազգայնականության ուսումնասիրության կարճաժամկետ ծրագիր:

Պարբերականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգայնականության ուսումնասիրությանը նվիրված ամենաառաջին հանդեսներից մեկն է եղել Էդուարդ արքայազնի կղզու համալսարանում 1973 թվականին Թոմաս Սպիրայի կողմից հիմնված Canadian Review of Studies in Nationalism-ը: 1971 թվականին հիմնվել է "Nationalities Papers" հանդես: Այսօր ազգայնականության ուսումնասիրության հանդեսների թվում են.

Ասիոցիացիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետազոտողների խմբեր, կենտրոններ, հիմնարկներ և հիմնադրամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ակադեմիական ծրագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Özkirimli Umut (2000)։ Theories of Nationalism: A Critical Introduction։ St. Martin's Press։ էջ 15։ ISBN 0-333-77711-5 
  2. Özkirimli Umut (2000)։ Theories of Nationalism: A Critical Introduction։ St. Martin's Press։ էջ 12։ ISBN 0-333-77711-5 
  3. Özkirimli Umut (2000)։ Theories of Nationalism: A Critical Introduction։ St. Martin's Press։ էջեր 12–13։ ISBN 0-333-77711-5 

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Özkirimli Umut (2000)։ Theories of Nationalism: A Critical Introduction։ New York: St. Martin's Press 
  • Smith Anthony D. (1998)։ Nationalism and Modernism: A critical survey of recent theories of nations and nationalism։ London: Routledge 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներածություններ և ակնարկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Özkirimli Umut (2000)։ Theories of Nationalism: A Critical Introduction։ New York: St. Martin's Press 
  • Smith Anthony D. (1998)։ Nationalism and Modernism: A critical survey of recent theories of nations and nationalism։ London: Routledge 
  • Spencer Philip, Howard Wollman (2002)։ Nationalism: A Critical Introduction։ London: Sage Publications 

Reference works[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կայքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Mailing lists[խմբագրել | խմբագրել կոդը]