Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգ

Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է:

Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաև Սահմանադրությամբ նախատեսված պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով:

Հայաստանի Հանրապետության պետական կարգը կիսանախագահական հանրապետությունն է:

Պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման հիման վրա:

Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ

Տես` Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ

Հայաստանի Հանրապետության Կառավարություն

Կառավարությունը մշակում և իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության ներքին քաղաքականությունը։ Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականությունը կառավարությունը մշակում և իրականացնում է Հանրապետության Նախագահի հետ համատեղ։

Կառավարության լիազորությունները

Կառավարության իրավասությանն են ենթակա պետական կառավարման բոլոր այն հարցերը, որոնք օրենքով վերապահված չեն այլ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների։Կառավարության լիազորությունները սահմանվում են Սահմանադրությամբ և օրենքներով:

Կառավարության կառուցվածքը կառավարության առաջարկությամբ սահմանվում է օրենքով: Կառավարության և նրան ենթակա պետական կառավարման այլ մարմինների գործունեության կազմակերպման կարգը վարչապետի ներկայացմամբ սահմանվում է Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով:

Կառավարությունը՝

1) Սահմանադրության 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով Ազգային ժողովի հավանությանն է ներկայացնում իր ծրագիրը.

2) Ազգային ժողովի հաստատմանն է ներկայացնում պետական բյուջեի նախագիծը, ապահովում բյուջեի կատարումը, որի վերաբերյալ հաշվետվություն է ներկայացնում Ազգային ժողով.

3) կառավարում է պետական սեփականությունը.

4) իրականացնում է ֆինանսատնտեսական, վարկային և հարկային միասնական պետական քաղաքականությունը.

4.1) իրականացնում է տարածքային զարգացման պետական քաղաքականությունը.

5) իրականացնում է պետական քաղաքականությունը գիտության, կրթության, մշակույթի, առողջապահության, սոցիալական ապահովության և բնության պահպանության բնագավառներում.

6) ապահովում է Հանրապետության պաշտպանության, ազգային անվտանգության և արտաքին քաղաքականության իրականացումը.

7) ապահովում է հասարակական կարգի պահպանությունը, միջոցներ է ձեռնարկում օրինականության ամրապնդման, քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների ապահովման ուղղությամբ.

8) իրականացնում է Սահմանադրությամբ և օրենքներով սահմանված այլ գործառույթներ և լիազորություններ:

Հայաստանի Հանրապետության նախարարություններ

• ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն
• ՀՀ Առողջապահության նախարարություն
• ՀՀ Արդարադատության նախարարություն
• ՀՀ Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն
• ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարություն
• ՀՀ Բնապահպանության նախարարություն
• ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարություն
• ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն
• ՀՀ Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարություն
• ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարություն
• ՀՀ Մշակույթի նախարարություն
• ՀՀ Պաշտպանության նախարարություն
• ՀՀ Սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարություն
• ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն
• ՀՀ Տարածքային կառավարման նախարարություն
• ՀՀ Տրանսպորտի և կապի նախարարություն
• ՀՀ Քաղաքաշինության նախարարություն
• ՀՀ Ֆինանսների նախարարություն

Հայաստանի Հանրապետության Կառավարությանն առընթեր մարմիններ

• Ազգային անվտանգության ծառայություն
• Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե
• ՀՀ Ոստիկանություն
• Միջուկային անվտանգության կարգավորման պետական կոմիտե
• Պետական գույքի կառավարման վարչություն
• Պետական եկամուտների կոմիտե
• Քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչություն

Հայաստանի Հանրապետության Մարզպետարաններ

• ՀՀ Արագածոտնի մարզպետարան
• ՀՀ Արարատի մարզպետարան
• ՀՀ Արմավիրի մարզպետարան
• ՀՀ Գեղարքունիքի մարզպետարան
• ՀՀ Լոռու մարզպետարան
• ՀՀ Կոտայքի մարզպետարան
• ՀՀ Շիրակի մարզպետարան
• ՀՀ Սյունիքի մարզպետարան
• ՀՀ Վայոց Ձորի մարզպետարան
• ՀՀ Տավուշի մարզպետարան

Դատական իշխանությունը

Հայաստանի Հանրապետության Վերաքննիչ դատարաններ

• Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարան
• Վերաքննիչ քրեական դատարան
• Վերաքննիչ վարչական դատարան

Հայաստանի Հանրապետության դատախազություն

• Գլխավոր դատախազություն
• Զինվորական դատախազություն
• ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայություն

Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկ

Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի հիմնական խնդիրը Հայաստանի Հանրապետությունում գների կայունությունն ապահովելն է։ Կենտրոնական բանկը մշակում, հաստատում և իրականացնում է դրամավարկային քաղաքականության ծրագրերը։

Կենտրոնական բանկը թողարկում է Հայաստանի Հանրապետության արժույթը՝ հայկական դրամը։

Կենտրոնական բանկը Սահմանադրությամբ և օրենքով իրեն վերապահված խնդիրները և գործառույթներն իրականացնելիս անկախ է։

Կենտրոնական բանկի նախագահը նշանակվում է Հանրապետության Նախագահի առաջարկությամբ՝ Ազգային ժողովի կողմից` վեց տարի ժամկետով։ Նույն անձը չի կարող ավելի քան երկու անգամ անընդմեջ նշանակվել կենտրոնական բանկի նախագահ:

Օրենքով սահմանված դեպքերում Ազգային ժողովը պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ Հանրապետության Նախագահի առաջարկությամբ կարող է պաշտոնանկ անել կենտրոնական բանկի նախագահին:

Հայաստանի Հանրապետության Վերահսկիչ պալատ

• Իշխան Սերժիկի Զաքարյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի նախագահ (2007-ից)
• Լևոն Սուրենի Յոլյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի նախագահի տեղակալ (2007-ից)

Հայաստանի Հանրապետության Վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամներ

• Գագիկ Սևանի Մկրտումյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամ (2007-ից)
• Սեյրան Մարտիրոսի Ավագյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամ (2007-ից)
• Լիլիթ Մարտունի Գևորգյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամ (2007-2010, 2010-ից)
• Գագիկ Շավարշի Ոսկանյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամ (2007-2009, 2009-ից)
• Տիտալ Հուսեինի Ջնդոյան - ՀՀ Վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամ (2007-2008, 2008-ից)

Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպան

Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանները

• Կարեն Արեսի Անդրեասյան(2011թ. մարտի 2-ից)
• Արմեն Շուրայի Հարությունյան (2006թ. փետրվարի 20 - 2011թ. մարտի 1)
• Լարիսա Ասատուրի Ալավերդյան (2004թ. մարտի 1 - 2006թ. հունվարի 4)

Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանի կարգավիճակը

Մարդու իրավունքների պաշտպանը (այսուհետ՝ Պաշտպան) անկախ և անփոփոխելի պաշտոնատար անձ է, որն իրականացնում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը` ղեկավարվելով օրինականության, հասարակական համակեցության և սոցիալական արդարության հիմնարար սկզբունքներով:

Պաշտպանը չի կարող զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, զբաղեցնել պաշտոն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում կամ առևտրային կազմակերպություններում, կատարել վճարովի այլ աշխատանք, բացի գիտական, մանկավարժական և ստեղծագործական աշխատանքից։

Պաշտպանը չի կարող լինել որևէ կուսակցության անդամ կամ ընտրություններում առաջադրել իր թեկնածությունը, մասնակցել նախընտրական քարոզչությանը:

Պաշտպանն իր լիազորություններն իրականացնելիս անկախ է, ենթարկվում է միայն Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը և օրենքներին, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներին ու նորմերին: Պաշտպանը չի ենթարկվում պետական կամ տեղական ինքնակառավարման որևէ մարմնի կամ պաշտոնատար անձի:

Պաշտպանը պարտավոր չէ բացատրություններ տալ, այդ թվում` նաև որպես վկա, իր մոտ գտնվող բողոքի կամ փաստաթղթի էության վերաբերյալ կամ դրանք տրամադրել ծանոթացման այլ կերպ, քան օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով:

Պաշտպանը հանդիսանում է «Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ կոնվենցիայի» կամընտիր արձանագրությամբ սահմանված կանխարգելման անկախ ազգային մեխանիզմ: