Լիլիթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լիլիթ (1892), Ջոն Կոլլիեր

Լիլիթը միջագետքյան առասպելներում եղել է փոթորիկների չար ոգին, որը կապ ուներ քամու հետ և բերում էր հիվանդություն և մահ‌[փա՞ստ]։ Շումերական «Գիլգամեշ» անունով էպիկական պոեմում նա ոչնչացնում է աստվածուհի Իշթառի սուրբ ծառը։ Նա կոչվել է «Լիլիթու» անունով մինչև մ.թ.ա. 7-րդ դարը։ Այդ ժամանակվանից հրեական առասպելներում նա նշվել է «Լիլիթ» անունով։

Ստուգաբանություն[խմբագրել]

Լիլիթը (սեմիտական արմատը L-Y-L l) օգտագործվել է հրեական առասպելներում որպես գիշերվա չար ոգի։ Աքքադերեն լեզվում lili և l īlītu եզրույթները նշանակել են ոգիներ։ Սումմերների մոտ lili անվանումը կրող էգ չար ոգիները ստուգաբանական որևէ կապ չեն ունեցել աքքադերեն lilu բառի հետ, որ նշանակել է երեկո։[1] Լիլիթ անունը հրեական համայնքներում մոռացվել էր դարերով։ Միջնադարում հրեական ռաբայները փորձում էին պարզել պաճառը, թե ինչու է «Լիլիթ» անունը շեշտվել հին կտակարանում։[2] Միջնադարյան «Բեն Սիրայի Այբուբեն» գրի մեջ Լիլիթը ներկայացվում է որպես Ադամի առաջին կինը։

Լիլիթը հունահռոմեական դիցաբանության մեջ[խմբագրել]

Հիմնական հոդված՝ Lamia Mythology

Եսայի մարգարեի մոտ (Աղ. 34։14) Լիլիթը թարգմանվում է որպես Լամիա։

Ըստ Զիգմոնդ Հուրվիցի՝ թալմուդական Լիլիթը կապված է հունական Լամիայի հետ, որը, ինչպես նշում է հեղինակը, կառավարել է երեխա գողացող լամիա-հրեշների։ Լամիան հայտնի էր որպես երեխա սպանող, և Լիլիթի պես նրան նույնպես վախեցրել էին իր պատճառած չարիքների համար։ Նրա ծագումնաբանության վերաբերյալ տեղեկությունները խիստ հակասական են. ինչ վերաբերում է արտաքինին՝ Լամիան ներկայացվում է որպես էակ, որի մարմնի վերին հատվածը հիշեցնում է մարդու, իսկ ներքևի հատվածը՝ գոտկատեղից մինչև ոտքեր՝ օձի[3]։

Աղբյուրներից մեկում նշված է, որ նա Հեկատե աստվածուհու դուստրն է։ Մեկ այլ աղբյուրի համաձայն՝ Հերա աստվածուհին հետագայում անիծել է Լամիայի կապը Զևսի հետ՝ ցանկանալով նրան ունենալ մահացած երեխաներ։ Փոխարենը՝ Հերան, զայրանալով որ Լամիան կենակցել է իր ամուսնու հետ, սպանել է նրա բոլոր երեխաներին (բացառությամբ մեկից)։ Վշտահար Լամիան այնուհետև վերածվել է հրեշի, որը երեխաներ գողանալով վրեժ է լուծել մայրերից[4]։

Լիլիթը հայտնի էր նաև որպես տղամարդկանց արյունը ծծող[5]։

Լիլիթը հայ գրականության մեջ[խմբագրել]

Ավետիք Իսահակյանի Լիլիթը[խմբագրել]

Ավետիք Իսահակյանի «Լիլիթ» պոեմը հիմված է հրեական առասպելի վրա։ Նա գրել է պոեմը Վենետիկում՝ 1921 թվականին։ Իսահակյանի «Լիլիթ»-ում Ադամը ստեղծվում է հողից (ինչպես՝ հրեական առասպելում), իսկ Լիլիթը՝ հուրից։ Ադամը սիրահարված է լինում Լիլիթին, իսկ Լիլիթը Ադամի նկատմամբ անտարբեր էր և հակակրանք էր տածում Ադամի նկատմամբ, քանի որ նա հողից էր և ոչ թե հուրից, ինչպես ինքը՝ Լիլիթը։

Տես նաև[խմբագրել]

Ավետիք Իսահակյանի Լիլիթ առասպելը վիքիդարանում

Կարծիքներ[խմբագրել]

  1. ^ Michael C. Astour Hellenosemitica: an ethnic and cultural study in west Semitic impact on Mycenaean. Greece 1965 Brill p138
  2. Judit M. Blair De-Demonising the Old Testament - An Investigation of Azazel, Lilith, Deber, Qeteb and Reshef in the Hebrew Bible. Forschungen zum Alten Testament 2 Reihe, Mohr Siebeck 2009 ISBN 3-16-150131-4
  3. Տես Հուրվից, էջ 43 (անգլ.)
  4. Տես Հուրվից, էջ 33 (անգլ.)
  5. Տես Հուրվից, Էջ 77 (անգլ.)