Իվան Պավլով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Իվան Պավլով
Иван Петрович Павлов

Ծնվել է սեպտեմբերի 14 (26), 1849
Ռուսաստան Ռյազան
Մահացել է փետրվարի 27, 1936
Լենինգրադ
Բնակության վայր(եր) Ռուսաստան Ռուսաստան
ՌԽՖՍՀ ՌԽՖՍՀ
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
Ազգություն Ռուս
Ալմա մատեր Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան
Հայտնի է որպես բարձրագույն նյարդային գործունեության և մարսողության շարժընթացների մասին գիտական տեսությունների հեղինակ
Ազդել է Լևոն Օրբելի
Պարգևներ Order of Saint Anne Ribbon.png RUS Order św. Stanisława (baretka).svg Saint vladimir (bande).png Saint vladimir (bande).png
Order of Saint Anne Ribbon.png RUS Order św. Stanisława (baretka).svg Legion Honneur Chevalier ribbon.svg Նոբելյան մրցանակ


Իվան Պետրովիչ Պավլով (ռուս.՝ Павлов, Иван Петрович, սեպտեմբերի 14 (26), 1849, Ռյազան - փետրվարի 27, 1936 Լենինգրադ), ռուս ֆիզիոլոգ, հոգեբան, բարձրագույն նյարդային գործունեության և մարսողության շարժընթացների մասին գիտական տեսությունների հեղինակ, ռուսական խոշորագույն ֆիզիոլոգիական դպրոցի հիմնադիր։ Բժշկագիտության և ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1904) «ֆիզիոլոգիական մարսողության աշխատանքի համար»[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Իվան Պետրովիչը ծնվել է 1849 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Ռյազան քաղաքում: Պավլովի նախահայրերը հորական և մորական կողմից եղել են քահանաներ ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցում: Հայրը՝ Պյոտր Դմիտրի Պավլովը (1823-1899), Մայրը՝ Վարվարա Իվանովնա (1826-1890):

1864 թվականի ավարտել է Ռյազանի հոգևոր դպրոցը, 1870 թվականին ընդունվել է իրավաբանական ֆակուլտետը, բայց ընդունվելուց 17 օր անց փոխվում է Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ: 1875 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը, 1879 թվականին՝ Բժշկավիրաբուժական ակադեմիան: Նույն թվականից եղել է Ս. Բոտկինի անվան կլինիկայի ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ:

1884-1886 թվականներին կատարելագործվել է Բրեսլաուում և Լայպցիգում, 1890 թվականին ընտրվել Բժշկավիրաբուժական ակադեմիայի պրոֆեսոր, միաժամանակ ղեկավարել մի շարք ինստիտուտների ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիաները, 1925 թվականից` ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը:

Ազդանշանային համակարգի մասին ուսմունքում Պավլովը ցույց է տվել մարդուն բնորոշ առանձնահատկությունը՝ առաջին ազդանշանային համակարգի հետ երկրորդ ազդանշանային համակարգի՝ խոսելու գործառույթի առկայությունը: 1935 թվականին ֆիզիոլոգների 15-րդ միջազգային գիտաժողովում Պավլովը ճանաչվել է աշխարհի ֆիզիոլոգների ավագ՝ ոչ միայն տարիքի, այլև բարձր հեղինակության համար:

Պավլովը 1907 թվականից Սանկտ Պետերբուրգի, այնուհետև` ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիաների ակադեմիկոս էր, ընտրվել է նաև արտասահմանյան բազմաթիվ գիտական ընկերությունների, ակադեմիաների անդամ և պատվավոր անդամ:

Պավլովի անունով են կոչվել ՌԴ գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի, Սանկտ Պետերբուրգի 1-ին և Ռյազանի բժշկական ինստիտուտները:

Հիմնական հետազոտություններ[խմբագրել]

RR5110-0027R.gif

Պավլովի հիմնական հետազոտությունները վերաբերում են արյան շրջանառությանը, մարսողությանը և բարձրագույն նյարդային գործունեությանը: Նրա գիտական գործունեությունը հեղաշրջող ազդեցություն է ունեցել արյան շրջանառության ու մարսողության վերաբերյալ եղած պատկերացումների վրա, իսկ պայմանական ռեֆլեքսների տեսությունը դարձել է մարդու և կենդանիների գլխուղեղի բարձրագույն գործառույթների ուսումնասիրության մատերիալիստական հիմքը: Նա առաջինն է (1883) ցույց տվել սրտի աշխատանքն ուժեղացնող ու թուլացնող նյարդաթելերի գոյությունը, ինչը դարձավ նյարդային համակարգի սնուցողական գործառույթի վերաբերյալ ուսմունքի մշակման հիմքը:

1897 թվականին ապացուցել է, որ մարսողության համակարգը գտնվում է գլխուղեղի կեղևի կարգավորող ազդեցության ներքո, ինչի համար 1904 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի: Մեկուսացված (պավլովյան) ստամոքսի վրա կատարած փորձերով Պավլովը պարզել է ստամոքսի հյութազատության 2 փուլերը: Լեղապարկի քրոնիկական խուղակի միջոցով ուսումնասիրել է լյարդի ֆիզիոլոգիան: Պավլովն զբաղվել է նաև բարձրագույն նյարդային գործունեության տիպերի, նյարդային հիմնական շարժընթացների՝ դրդման և արգելակման, քնի, հիպնոսի, նևրոզների ու գլխուղեղի կեղևում գործառույթների տեղակայման և այլ հարցերի ուսումնասիրմամբ:

Մրցանակներ[խմբագրել]

Բժշկագիտության և ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1904): 1934 թվականի ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիան սահմանել է Պավլովի անվան մրցանակ, 1949 թվականին՝ ոսկե մեդալ:

Հուշարձաններ[խմբագրել]

Ասույթներ[խմբագրել]

  • «Ըստ էության կյանքում մեզ հետաքրքրում է միայն մի բան՝ մեր հոգեկան բովանդակությունը»։[2]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  • Boakes, Robert (1984)։ From Darwin to behaviourism։ Cambridge: Cambridge University Press։ ISBN 978-0-521-23512-9։ 
  • Firkin, Barry G. (1987)։ Dictionary of Medical Eponyms։ Parthenon Publishing։ ISBN 978-1-85070-333-4։ 
  • Todes, D. P. (1997). «Pavlov's Physiological Factory». Isis (The History of Science Society) 88 (2): 205–246. doi:10.1086/383690. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են