Կրթություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երեխաները մանկապարտեզում դասարան Ֆրանսիայում

Ամենալայն և ընդհանուր իմաստով կրթությունը միջոց է, որով մի խումբ մարդկանց նպատակները և սովորույթները ապրում և փոխանցվում է մի սերնդից հաջորդ սերնդին։[1] Ընդհանուր առմամբ դա տեղի է ունենում փորձի միջոցով, որ ազդեցություն է թողնում մարդու մտածելակերպի, զգացողությունների կամ գործողությունների վրա։Իր նեղ տեխնիկական իմաստով կրթությունը ֆորմալ գործընթաց է, որով հասարակությունը գիտակցաբար իր կուտակած գիտելիքները, ունակությունները, ավանդույթները և արժեքները փոխանցում է մի սերընդից մյուսին, e.g., ուսուցումը դպրոցում։

Կրթության իրավունքը ստեղծվել և ճանաչվել է մի քանի իրավասուների կողմից։ Սկսած1952թ. Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնցվենցիայի առաջին արձանագրության 2-րդ հոդվածը բոլոր ստորագրած կողմերին պարտավորեցնում է երաշխավորել կրթության իրավունքը։ Համաշխարհային մակարդակով, կրթության իրավունքը երաշխավորվում է ըստ 1966թ. Միավորված Ազգերի Կազմակերպության կողմից ընդունած Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրի 13-րդ հոդվածի։

Կրթական հաստատությունների համակարգ[խմբագրել]

Նախադպրոցական կրթություն[խմբագրել]

Նախադպրոցական դասարան բաց երկնքի տակ։ Ուսուցիչը (քահանան) իր աշակերտների հետ Բուխարեստի մոտ, մոտ 1842թ

Տարրական կրթությունը համարվում է պրակտիկորեն ընդունելի կրթության առաջին մի քանի տարիներին։ Տարբեր երկրներում այն սկսվում է հինգից յոթ տարեկան հասակում և տևում մինչև յոթ տարի։ Ներկա ժամանակ աշխարհի երեխաների 70%-ից ոչ պակասը ստանում են տարրական կրթություն։[2] ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ջանքերով նախատեսվում է մինչև 2015 թ.-ը աշխարհի երկրների մեծամասնության մեջ մտցնել համընդհանուր տարրական կրթություն։ Տարրական կրթության ավարտական տարիքը տարբերվում է տարբեր երկրներում, բայց միջինում այն տատանվում է 11-ից 12 տարեկան։ Երկրների մեծամասնությունում տարրական և միջին կրթական հաստատությունները բաժանված են։

Միջնակարգ կրթություն[խմբագրել]

Զարգացած երկրներում սկսած 20-րդ դարից միջնակարգ կրթությունը համարվում է պարտադիր և ընդհանուր։ Միջնակարգ կրթության ավարտի տարիքը հիմնականում մոտենում է չափահասության տարիքին, որից հետո կրթությունը կա՛մ ավարտվում է, կա՛մ շարունակվում բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, արհեստագործական ուսումնարաններում և այլն։

Բարձրագույն կրթություն[խմբագրել]

Բնակչության կրթական մակարդակը աշխարհի տարբեր երկրներում[3]

Ի տարբերություն տարրական և միջնակարգ կրթության, բարձրագույն կրթությունը նույնիսկ զարգացած երկրներում չի համարվում համընդհանուր։ Առավել զարգացած երկրներում բարձրագույն կրթություն է ստանում բնակչության մոտ կեսը։ Այն ինքնին համարվում է նշանակալից տնտեսության ոլորտ, ինչպես նաև գիտական իմացության և այլ ոլորտների համար կրթված աշխատողների աղբյուր։

Ավանդական բարձրագույն կրթությունը (բացառությամբ ոչ բժշկական բարձրագույն կրթության գերմանական մոդելի, փոխառված ցարական Ռուսաստանի և ժառանգված՝ ԽՍՀՄ-ի կողմից) բաժանվում է երկու փուլի` բակալավր և մագիստրատուրա, օրդինատուրա կամ ինտերնատուրա։ Մագիստրոսները համարվում են բարձրագույն կրթության երկրորդ աստիճանի շրջանավարտներ,նրանք ստանում են բարձրագույն առանձնահատուկ մասնագիտական կրթություն։ Բարձրագույն կրթության հիմնական հաստատություները համարվում են համալսարանները, ակադեմիաները, ռազմական դպրոցները, իսկ արտասահմանում՝ նաև քոլեջները։ Բուհերի շրջանավարտները սովորաբար ստանում են դիպլոմ, իսկ ասպիրանտները և ադյունկտները՝ գիտությունների թեկնածուի թեզ պաշտպանելու հիման վրա, կարող են պարգևատրվել գիտական աստիճանով։ Կրթության վերջին փուլում մասնագետները, մագիստրատները, ասպիրանտները, ադյունկտները պարտավոր են ոչ միայն ստանալ կրթություն՝ այս բառի սովորական իմաստով, այլև անմիջական մասնակցություն ունենալ գիտական հետազոտություններում, իսկ դիպլոմի կամ գիտական աստիճանի ստացումը կախված է գիտական աշխատանքի արդյունքներից։ Բուհում լավ կրթության համար ոչ պակաս կարևոր գործոն է համարվում շարժառիթը։

Ներառական կրթություն[խմբագրել]

Ներառական կրթությունը` կրթություն է բոլորի համար[խմբագրել]

Երբ կրթությունը ներառական է, ապա դրանից շահում են երեխան, ընտանիքը, պետությունը և հասարակությունը։ Այն կրթության կազմակերպման գործընթաց է, որի հիմքում բոլոր երեխաների, այդ թվում նաև` հաշմանդամություն և կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների կրթություն ստանալու իրավունքն է: Այն արձագանքում է բոլոր սովորողների բազմազան կարիքներին, մեծացնում է նրանց մասնակցությունը ուսումնական, մշակութային և համայնքային կյանքին և նվազեցնում է կրթությունից նրանց դուրս մնալը: Ներառական կրթությունը ենթադրում է կրթական գործընթաց, որն ուղղված է բոլոր սովորողների կարիքներին, ներառյալ հաշմանդամություն և կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաներ, բռնությունների ենթարկվող երեխաներ, աշխատող երեխաներ, փախստական կամ տեղահանված երեխաներ, միգրանտներ, աղքատ և չքավոր երեխաներ, լեզվական փոքրամասնություններ, ազգային փոքրամասնություններ, հակամարտությունների հետևանքով որբացած երեխաներ և այլն:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Dewey, John (1916/1944)։ Democracy and Education։ The Free Press, 1–4։ ISBN 0-684-83631-9։ 
  2. UNESCO, Education For All Monitoring Report 2008, Net Enrollment Rate in primary education
  3. «History of the Human Development Report»։ United Nations Development Programme։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-23-ին։ http://www.webcitation.org/6190qINaR։ Վերցված է 2008-05-15։