Պաուլա Վեսելի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վեսելի Պաուլա
գերմ.՝ Paula Wessely
Paula Wessely Setzer.jpg
Ի ծնե անուն՝Վեսելի Աննա Մարիա Պաուլա
Ծննդյան թիվ՝հունվարի 20, 1907(1907-01-20)[1][2][3][…]
Ծննդավայր՝Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[4]
Վախճանի թիվ՝մայիսի 11, 2000(2000-05-11)[1][2] (93 տարեկան)
Վախճանի վայր՝Վիեննա, Ավստրիա[4]
Քաղաքացիություն՝Flag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտություն՝կինոպրոդյուսեր, թատրոնի դերասանուհի, կինոդերասանուհի և դերասանուհի
Պարգևներ՝Alma Seidler Ring?, Վիեն քաղաքի պատվո մատանի, Մեծ արծաթե պատվավոր նշան Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար և Կայնցի մեդալ
IMDb։ID 0921839

Վեսելի Աննա Մարիա Պաուլա (գերմ.՝ Paula Anna Maria Wessely հունվարի 20, 1907թ., Վիեննա, Ավստրո-Հունգարական կայսրություն - մայիսի 11, 2000թ., Վիեննա, Ավստրիա), ավստրիացի թատրոնի և կինոյի դերասանուհի[5][6][7]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաուլան ծնվել է Վիեննայի մսագործ Կառլ Վեսելիի ընտանիքում։ Կառլի ավագ քույրը՝ Ժոզեֆինան, մեծ հռչակ ուներ Բուրգ թատրոնում, սակայն 27 տարեկան հասակում մահանում է։ Պաուլայի շպարման սենյակում մշտապես դրված էր Ժոզեֆինա Վեսելիի դիմանկարը։ Պաուլայի մայրը՝ Աննան, պատանեկության տարիներին հրապուրված էր խորեոգրաֆիայով, բայց ուսուցիչ եղբոր պնդմամբ հրաժարվեց կորդեբալետում աշխատանքից[8]։

Պաուլայի դեբյուտը կայացավ 1922 թվականի մայիսի 18-ին դպրոցական բարեգործական երեկոյի ժամանակ, որտեղ նա հանդես եկավ Ագնեսի դերով Հերման Զուդերման «Ֆրիցհեն» մեկ գործողության պիեսում։ 1922 թվականին Պաուլա Վեսելին ընդունվեց երաժշտության և կատարողական արվեստի պետական ակադեմիան։ Այն ավարտելուց հետո Վեսելին հաճախեց Մաքս Ռայնհարդի վարպետության դասերին[8]։

1924 թվականին Վեսելին առաջին անգամ դուրս եկավ վիեննական ֆոլկսթատրոնի բեմ, որտեղ մնաց մինչև 1926 թվականը։ Այնտեղ նա կատարում էր գերազանցապես սպասուհիների դերեր։ 1926 թվականի աշնանը Պաուլան հրավեր ստացավ Լեոպոլդ Կրամերից Պրահայում Գերմանական թատրոնում ելույթ ունենալու համար, որտեղ նրա գործընկեր դարձավ Ատիլա Գյորբինգերը։ Մեկ տարի անց՝ 1929 թվականին, Վեսելին ապագա ամուսնու՝ Ատիլա Գյորբիգերի հետ զբաղված էր Յոզեֆշտադտի թատրոնում Մաքս Ռայնհարդի ներկայացումներով։ Նրա կյանքի ընկերը այն ժամանակ դերասան Հանս Յարյան էր, որի հետ նա ծանոթացել էր Ֆոլկսթատրոնում։ 1930 թվականին Վեսելին առաջին անգամ մասնակցեց Զալցբուրգյան փառատոնին խաղալով Ռեյնհարդի հեղինակավոր «Անգթություն և սեր» բեմադրության մեջ՝ կատարելով Լուիզայի դերը։ 1932 թվականից Պաուլան աշխատում էր Ռեյնհարդի մոտ՝ Բեռլնի Գերմանական թատրոնում[8]։

Պաուլա Վեսելին Նացիստական Գերմանիայի նախարար Յոզեֆ Գեբելսի հետ հանդիպմանը, 30.03.1938թ., Հոֆբուրգ, Վիեննա

Վեսելին իսկական հաջողության հասավ 1932 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Գերհարդ Հաուպտմանի Ռոզի Բերնդ դերի շնորհիվ, որը բեմադրել էր Կալհայնց Մարտինը։ Այդ հաջողությանը հետևեղ Ֆրից Կրեյսլերի «Սիսի» օպերետը, որի գլխավոր դերում խաղալու համար նա վոկալի դասեր էր անցնում[8]։

Կինոարվեստում կատարած բազմաթիվ փորձերից հետո Պաուլան խաղաց «Դիմակահանդես» ֆիլմում, որտեղ խաղում էր նաև Ադոլֆ Վոլբրյուկը։ 1934 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Պաուլա Վեսելին Ադոլֆ Հիտլերի մոտ ընդունելության հրավեր ստացավ։ 1935 թվականին նա նկարահանվեց «Դրվագ» ժապավենում, որի համար ստացավ Վենետիկի կինոփառատոնի պատվոգիր։ Այդ նույն տարում նա հիմնեց սեփական պրոդյուսերական ընկերությունը՝ Vienna-Film Ges, որը անշլյուսից հետո լուծարվեց նրա ընկերուհիների ոչ արիական ծագման պատճառով։ Երրորդ Ռեյխի քարոզչական ֆիլմում («Վերադարձ տուն», 1941թ.) նկարահանվելու համար ենթարկվեց սուր քննադատության և բազմաթիվ անգամ իր ափսոսանքը հայտնեց այդ ֆիլմում նկարահանվելու համար[8]։

Պաուլա Վեսելիի գերեզմանաքարը

1935 թվականի նոյեմբերի 23-ին Վիեննայի ռատուշայում կայացավ Պաուլա Վեսելիի ամուսնական արարողությունը դերասան Ատիլա Հյորբիգերի հետ։ Ամուսինները Գրինցինգում գնեցին տուն, որտեղ էլ սկսեցին ապրել միասին։ Մեկ տարի անց ծնվեց նրանց դուստրը՝ Էլիզաբեթը։ 1938 թվականին ծնվեց Քրիստիանան, իսկ 1945 թվականին՝ Մարեսան։ Ընտանիքը ապրում էր բարեկեցիկ կյանքով։ Այդ ընթացքում Պաուլան չթողեց թատրոնում և կինոյում իր աշխանքը[6][8]

Պատերազմից հետո ամերիկյան օկուպացիոն իշխանությունների կողմից արգելվեցին Վեսելիի ելույթները, և նա սկսեց սկսեց աշխատել ֆրանսիական օկուպացիոն իշխանություններ՝ Ինսբրուքի նահանգային թատրոնում։ 1946 թվականի աշնանը Պաուլա Վեսելին ենթարկվեց բազմաթիվ հարցաքննությունների։ Նրա մոտ սկսվեց լուրջ ճգնաժամ։ Վեսելիի կյանքի այդ շրջանն իր արտացոլումը գտավ Էլֆրիդե Ելինեկի «Բուրգթատրոն» պիեսում։ Պաուլա Վեսելին շարունակեց դերասանական կարիերան ընդհուպ մինչև 1980-ական թվականների վերջ։ Իր կյանքի վերջին տարիներն անցկացրեց առանձնացած իր տան մեջ։ Պաուլայի աճյունը ամփոփված է Վիեննայի Գիրնցինգյան գերեզմանատանը[8][9]։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1934թ. - Դիմակահանդես/Maskerade
  • 1934թ. - So endete eine Liebe
  • 1935թ. - Դրվագ/Episode
  • 1936թ. - Die Julika
  • 1937թ. - Die ganz großen Torheiten
  • 1938թ. - Spiegel des Lebens
  • 1939թ. - Maria Ilona
  • 1940թ. - Ein Leben lang
  • 1941թ. - Վերադարձ տուն/Heimkehr
  • 1943թ. - Späte Liebe
  • 1943թ. - Die kluge Marianne
  • 1944թ. - Das Herz muß schweigen
  • 1948թ. - Հրեշտակը շեփորով/Der Engel mit der Posaune
  • 1949թ. - Vagabunden der Liebe
  • 1950թ. - Cordula
  • 1951թ. - Maria Theresia
  • 1953թ. - Ich und meine Frau
  • 1954թ. - Das Licht der Liebe / Wenn du noch eine Mutter hast
  • 1954թ. - Der Weg in die Vergangenheit
  • 1955թ. - Die Wirtin zur Goldenen Krone
  • 1956թ. - Liebe, die den Kopf verliert
  • 1956թ. - Wo die Lerche singt
  • 1956թ. - Maria Stuart
  • 1957թ. - Unter 18 / Noch minderjährig
  • 1957թ. - Anders als du und ich / Das dritte Geschlecht
  • 1958թ. - Im Prater blüh’n wieder die Bäume
  • 1959թ. - Die unvollkommene Ehe
  • 1960թ. - Das weite Land
  • 1961թ. - Der Bauer als Millionär
  • 1961թ. - Jedermann
  • 1961թ. - Anatol
  • 1962թ. - Überfahrt
  • 1963թ. - Port Royal
  • 1964թ. - Eine Frau ohne Bedeutung
  • 1968թ. - Fast ein Poet
  • 1969թ. - Rumpelstilz
  • 1973թ. - Nichts als Erinnerung
  • 1975թ. - Die Dämmerung der Sehnsucht
  • 1977թ. - Glückssachen
  • 1978թ. - Der große Karpfen Ferdinand und andere Weihnachtsgeschichten
  • 1979թ. - Augenblicke
  • 1984թ. - Wie war das damals?
  • 1986թ. - Der Unbestechliche

Օգտագործված գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Maria Steiner: Paula Wessely. Die verdrängten Jahre. Verlag für Gesellschaftskritik, Wien 1996, ISBN 3-85115-224-7.(գերմ.)
  • Elisabeth Orth: Märchen ihres Lebens. Meine Eltern Paula Wessely und Attila Hörbiger. Molden, Wien 1975, ISBN 3-217-05032-0.(գերմ.)
  • Edda Fuhrich u. Gisela Prossnitz (Hg.): Paula Wessely, Attila Hörbiger. Ihr Leben — ihr Spiel. Eine Dokumentation. Langen Müller, München 1985, ISBN 3-7844-2035-4.(գերմ.)
  • André Müller: Entblößungen. Goldmann, München 1979, ISBN 3-442-03887-1.(գերմ.)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Discogs — 2000.
  2. 2,0 2,1 filmportal.de — 2005.
  3. Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118631756 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. Wessely, Paula. Austria-Forum.(գերմ.)
  6. 6,0 6,1 Paula Wessely (1907–2000). imdb(անգլ.)
  7. Paula Wessely, Virtual History.(անգլ.)
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Maria Steiner: Paula Wessely. Die verdrängten Jahre. Wien: Verlag für Gesellschaftskritik, 1996. ISBN 3-85115-224-7.(գերմ.)
  9. Paula Wessely, Grave Memorial Page.(անգլ.)