Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս
լիտ.՝ Justinas Marcinkevičius
Justinas Marcinkevicius by Augustas Didzgalvis.jpg
Ծնվել է մարտի 10, 1930(1930-03-10)[1][2][3]
Ծննդավայր Važatkiemis, Q14918828?, Prienai District Municipality, Kaunas County, Լիտվա[1]
Վախճանվել է փետրվարի 16, 2011(2011-02-16)[4][5][2] (80 տարեկանում)
Վախճանի վայր Վիլնյուս, Լիտվա[5]
Մասնագիտություն բանաստեղծ, քաղաքական գործիչ, թարգմանիչ, դրամատուրգ, լրագրող և գրող
Լեզու լիտվերեն[2]
Քաղաքացիություն Flag of Lithuania.svg Լիտվա
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Կրթություն Վիլնյուսի համալսարան
Անդամակցություն Լիտվայի գիտությունների ակադեմաի
Կուսակցություն ԽՄԿԿ
Պարգևներ Լիտվայի ազգային մրցանակ Լիտվայի մեծ իշխան Գյադիմինասի շքանշանի մեծ խաչ Վիտաուտաս Մեծի շքանշանի մեծ խաչ «Պատվո նշան» շքանշան Հերդերի մրցանակ Order of the White Star, 2nd Class և honorary citizen of Vilnius
Justinas Marcinkevičius Վիքիպահեստում

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս (լիտ.՝ Justinas Marcinkevičius, մարտի 10, 1930, Վաժատկեմիս, Պրենայի շրջան, Կաունասի գավառ, Լիտվա - 16 փետրվարի, 2011, Վիլնյուս, Լիտվա), լիտվացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ։ Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1957, 1969

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը ծնվել է 1930 թվականի մարտի 10-ին Լիտվայի Կաունասի գավառի Պրենայի շրջանի Վաժատկեմիս գյուղում։ Սովորել է Վիլնյուսի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1954 թվականին։ 1957 թվականին դարձել է Խորհիդային Միության Կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Եղել է Լիտվայի գրողների միության նախագահության քարտուղար, ապա նախագահի տեղակալ։

Մասնակցել է «Սայուդիս» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության ղեկավարման աշխատանքներին։ Եղել է Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ։ Պարգևատրվել է Խորհրդային Միության շքանշաններով, Վիտաուտաս Մեծի շքանշանով, Լիտվայի մեծ իշխան Գյադիմինասի I և III աստիճանի շքանշաններով, արժանացել է Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1957, 1969), «Սանտարվե» («Համաձայնություններ», Santarvės premija, 1994) մրցանակի։

2010 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսն ընկել է այն տան սանդղավանդակում, որտեղ ինքն ապրում էր։ Նա ստացել է գանգուղեղային վնասվածք և ողնաշարի կոտրվածք, ինչից հետո գտնվել է Վիլնյուսի համալսարանային շտապօգնության հիվանդանոցում, որտեղ էլ մահացել է 2011 թվականի փետրվարի 16-ին[6]: Ի հիշատակ բանաստեղծի՝ Լիտվայում հայտարարվել է սուգ փետրվարի 18-ի ժամը 7:00-ից մինչև փետրվարի 19-ի ժամը 22:00[7]: Հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 18-ին Վիլնյուսում՝ Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի Մեծ սրահում[8]: Փետրվարի 19-ին նա թաղվել է Անտակալնիսի գերեզմանատանը։

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի հուշատախտակը

2012 թվականի հուլիսի 3-ին Վիլնյուսի համալսարանի Սարբևիայի բակում տեղի է ունեցել Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի հուշատախտակի բացումը, որին ներկա էին Լիտվայի Հանրապետության նախագահ Դալյա Գրիբաուսկայտեն, մշակույթի նախարար Առունաս Գելունասը, համալսարանի ռեկտոր Բենեդիկտաս Յուոդկան[9]:

Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսին բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Խոսք եմ խնդրում», լույս է տեսել 1955 թվականին: «Քսաներորդ գարուն» (1956, Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1957) պոեմը նվիրված է լիտվացի երիտասարդների կյանքի հետպատերազմյա տարիներին։ «Սոճին, որ ծիծաղում էր» (1961) պոեմը, որ նվիրված է երիտասարդության բարոյական հասունացման խնդիրներին, հետագայում տեղիք է տվել քննարկումների որպես հնարավոր պասկվիլ Թոմաս Վենցլովի սերնդի մտավորականության մի մասի արևմտյա կողմնորոշման համար։

«Արյուն և մոխիր» (1960) պոեմը վերաբերում է ֆաշիստական հանցագրծություններին, իսկ «Հրապարակախոսական պոեմը» (1961), «Հաց պատրաստող ձեռքերը» (1963), «Փայտե կամուրջներ» (1966), «Բոցավառվող թուփ» (1968) պոեմները նվիրված են ժամանակակից մարդու կյանքին ու ճակատագրին։

Հեղինակել է նաև գրքեր մանուկների համար («Շտապ օգնություն», «Սնկերի պատերազմը» և այլն)։

«Դոնելայտիս» (1964), «Պատը» (1965) դրամատիկական պոեմները, «Մինդաուգաս» (1968, Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1969) և «Տաճար» (1971) դրամաները կազմել են քառերգություն՝ նվիրված լիտվական ժողովրդի պատմական ճակատագրին։

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի, Սերգեյ Եսենինի, Ադամ Միցկևիչի ստեղծագործություններից, «Կալևիպոեգ» էստոնական ազգային էպոսը, «Կալեվալա» կարելաֆիննական ազգային էպոսը և այլն։

Տարբեր ամսագրերում, ալմանախներում ու ժողովածուներում Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի ստեղծագործություների իսպաներեն, իտալերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն և այլ լեզուներով թարգմանությունները։ Նրա ստեղծագործությունների առանձին ժողովածուներ են հրատարակվել անգլերեն, հայերեն, բուլղարերեն, վրացերեն, ղրղզերեն, լատվիերեն, մոլդովերեն, գերմաներեն, նորվեգերեն, ռումիներեն, սերբերեն, ուզբեկերեն, ուկրաիներեն, չեխերեն, էստոներեն, ռուսերեն և այլն։

Հրատարակություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեղծագործությունների ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Raštai, 4 t. («Երկեր», 4 հատոր). Vilnius: Vaga, 1975—1978
  • Raštai, 5 t. («Երկեր», 5 հատոր). Vilnius: Vaga, 1982—1983

Պեոմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dvidešimtas pavasaris: poema. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1956 (վերահրատ.՝ 1960, 1970)
  • Kraujas ir pelenai: herojinė poema. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1960 (վերահրատ.՝ 1961)
  • Publicistinė poema. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1961
  • Donelaitis: poema. Vilnius: Vaga, 1964
  • Siena: miesto poema. Vilnius: Vaga, 1965
  • Baladė apie Ievą. Vilnius: Vaga, 1965
  • Poemos. 2 t. Vilnius: Vaga, 1972
  • Šešios poemos. Vilnius: Vaga, 1973
  • Kraujas ir pelenai; Siena; Publicistinė poema; Heroica arba Prometėjo pasmerkimas: poemos. Vilnius: Vaga, 1977
  • Pažinimo medis: poema. Vilnius: Vaga, 1979 (վերահրատ.՝ 2001)
  • Carmina minora: poema. Vilnius: Tyto alba, 2000
  • Devyni broliai: baladžių poema. Kaunas: Santara, 2000

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Daina prie laužo. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1955
  • Prašau žodžio: eilėraščiai. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1955
  • Duoną raikančios rankos. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1963
  • Mediniai tiltai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1966
  • Liepsnojantis krūmas. Vilnius: Vaga, 1968
  • Sena abėcėlė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969
  • Gyvenimo švelnus prisiglaudimas: lyrika. Vilnius: Vaga, 1978
  • Būk ir palaimink: lyrika. Vilnius: Vaga, 1980
  • Tokia yra meilė = Love is like this: eilėraščiai; vertė Lionginas Pažūsis. Vilnius: Vaga, 1983
  • Vienintelė žemė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1984
  • Už gyvus ir mirusius: lyrika. Vilnius: Vaga, 1988
  • Lopšinė gimtinei ir motinai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1992
  • Prie rugių ir prie ugnies: eilėraščiai. Vilnius: Lituanus, 1992
  • Eilėraščiai iš dienoraščio. Kaunas: Spindulys, 1993 (2-րդ հրատ.՝ 1994)
  • Žingsnis. Kaunas: Santara, 1998
  • Poezija. 2 kn. Vilnius: Vaga, 2000
  • Dienos drobulė: eilėraščiai. Vilnius : Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2002

Դրամաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mindaugas: dviejų dalių drama-poema. Vilnius: Vaga, 1968 (վերահրատ.՝ 1970, 1978)
  • Katedra: 10-ties giesmių drama: Vilniaus m. 650-sioms metinėms. Vilnius: Vaga, 1971
  • Čičinskas: dramatizuota 3-jų d. poema su prologu ir epilogu. Vilnius: Vaga, 1976
  • Mažvydas: trijų dalių giesmė. Vilnius: Vaga, 1977 (վերահրատ.՝ 1996)
  • Mindaugas; Mažvydas; Katedra: draminė trilogija. Kaunas : Šviesa, 1988
  • Daukantas: dviejų dalių draminė apysaka. Kaunas: Santara, 1997

Վիպակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Pušis, kuri juokėsi: apysaka. Kaunas: Šviesa, 1971

Մանկական գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Grybų karas. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1958 (վերահրատ.,՝ 1970, 1988, 1995, 2002)
  • Laukinė kriaušė. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1960 (վերահրատ.՝ 1973, 1982)
  • Greitoji pagalba: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1968 (վերահրատ.՝ 1977, 2001)
  • U-ti-ti-ti, šalta: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969 (повторное изд. 1998)
  • Skrendančios pušys: eilėraščiai, 1962—1977: vyresniam mokykliniam amžiui. Vilnius: Vaga, 1979
  • Voro vestuvės: poema: ikimokykliniam amžiui. Vilnius: Vaga, 1980 (վերահրատ.՝ 2002)
  • Mašinų paradas: žaislinė knygelė: ikimokykliniam ir jaunesniam mokykliniam amžiui. Vilnius: Vyturys, 1988

Էսսեների գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dienoraštis be datų. Vilnius: Vaga, 1981 (վերահրատ.՝ 1999)
  • Tekančios upės vienybė. Kaunas: Spindulys, 1994 (վերահրատ.՝ 1995)

Թարգմանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • A. Mickevičius. Vėlinės. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1958
  • A. Mickevičius. Meilės sonetai («Սիրային սոնետներ»). Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
  • S. Jeseninas. Baltoji obelų pūga. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
  • Sergejus Jeseninas. Poezija. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
  • Sergejus Jeseninas. Mėlynas gaisras. Vilnius: Vaga, 1965
  • Kalevala. Vilnius: Vaga, 1972
  • Kalevala. Vilnius: Vaga, 1986

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Борисова Е. Б. Марцинкявичюс Юстинас // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 15 : Ломбард — Мезитол. — С. 428–429.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. RKDartists
  4. http://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/mire-poetas-jmarcinkevicius.d?id=42063477
  5. 5,0 5,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #124139892 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  6. «Ушел из жизни поэт Юстинас Марцинкявичюс»։ ru.DELFI.lt։ 16 февраля 2011 г.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-24-ին։ Վերցված է 2011-03-11 
  7. «Похороны Юстинаса Марцинкявичюса состоятся в субботу»։ ru.DELFI.lt։ 17 февраля 2011 г.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-24-ին։ Վերցված է 2011-03-11 
  8. Миндаугас Яцкявичюс. (18 февраля 2011 г.)։ «Множество людей пришло отдать дань памяти поэту Марцинкявичюсу»։ ru.DELFI.lt։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-24-ին։ Վերցված է 2011-03-11 
  9. «В Вильнюсе открыта памятная доска Юстинасу Марцинкявичюсу»։ ru.DELFI.lt։ Delfi։ 2012-07-03։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2012-07-04 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • В. Кубилюс. Поэма о жизни и смерти // Дружба народов. 1960. № 6
  • Б. Рунин. Исповедь молодого современника // Новый мир. 1962. № 12
  • В. Огнев. У карты поэзии. Москва, 1968
  • R. Pakalniškis. Poezija, asmenybė, laikas: Justino Marcinkevičiaus kūryba. Vilnius: Vaga, 1969
  • Jonas Lankutis. Justino Marcinkevičiaus draminė trilogija. Vilnius: Vaga, 1977

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]