Յոհաննե Դիբվադ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յոհաննե Դիբվադ
Johanne Dybwad (c. 1900).jpg
Ծնվել էօգոստոսի 2, 1867(1867-08-02)
ԾննդավայրՔրիստիանիա, Նորվեգիա
Մահացել էմարտի 4, 1950(1950-03-04) (82 տարեկանում)
Մահվան վայրՕսլո, Նորվեգիա
ՔաղաքացիությունՆորվեգիա
Մասնագիտությունթատրոնի դերասանուհի
ԱմուսինVilhelm Dybwad?[1]
Ծնողներհայր՝ Mathias Juell?[2], մայր՝ Johanne Regine Reimers?
Պարգևներ և
մրցանակներ
Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար մեդալ
ԵրեխաներNils Juell Dybwad?[3]
Johanne Dybwad Վիքիպահեստում

Յոհաննե Դիբվադ (օգոստոսի 2, 1867(1867-08-02), Քրիստիանիա, Նորվեգիա - մարտի 4, 1950(1950-03-04), Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի թատրոնի դերասանուհի և պրոդյուսեր: Շուրջ կես դար եղել է նորվեգական թատրոնի առաջատար դերասանուհին:

Վաղ և անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոհաննե Դիբվադ, 1922

Յոհաննե Դիբվադը ծնվել է Քրիստիանիա (ներկայումս՝ Օսլո) քաղաքում դերասան Մատիաս Ջուելի (1835-1894) և դերասանուհի Յոհաննե Էլվիգի (1847-1882) ընտանիքում[4]: Երկուսն էլ աշխատում էին Քրիստիանիայի թատրոնում: Յոհաննեի մայրն առաջին նորվեգացին էր, ով խաղաց Նորայի դերը Հենրիկ Իբսենի «Տիկնիկների տունը» պիեսում (1880)[5]: Մայրը մահացել է 1882 թվականին՝ 34 տարեկան հասակում, իսկ Յոհաննեն մեծացել է Բերգենում ապրող մորաքրոջ մոտ[6]: Խնամակալները ձգտում էին աղջկան հեռու պահել թատրոնից, սակայն Յոհաննեն ցանկանում էր դառնալ դերասանուհի[4]:

1891-1916 թվականներին Յոհաննեն ամուսնացած է եղել փաստաբան և երգահան Վիլհելմ Դիբվադի հետ[7]:

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոհաննե Դիբվադը Կորնելիայի դերում Էգիլ Այդի հետ Գուննադր Հեյբերգի Kjærlighet til næsten ստեղծագործությունում (1903), հեղինակ՝ Գուստավ Լարում

Դերասանուհի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոհաննեի Դիբվադի դեբյուտը կայացել է 1887 թվականի նոյեմբերի 7-ին Բերգենի Ազգային բեմում «Gertrude eller den lille skat» կատակերգությունով[8]: Հաջորդը Նորայի դերն էր «Տիկնիկների տունը» պիեսում[9]: Բեկումնային էր նրա «Fanchon»-ի դերը Շառլոթ Բիրչ-Փֆեյֆերի «En liden Hex» պիեսում նախ Բերգենոմ[9], իսկ ավելի ուշ՝ 1888 թվականին, Քրիստիանիայի թատրոնում[8]: Այն տեսարանը, որտեղ Յոհաննեն լուսնի լույսի տակ պարում է իր ստվերի հետ, ցնցեց հանդիսատեսին: Թատրոնի տնօրեն և քննադատ Գուննար Հեյբերգը մեկնաբանել է այդ տեսարանը որպես «մեծ դերասանի ծնունդ»[9]:

1888-1899 թվականներին Յոհաննեն շարունակեց խաղալ Քրիստիանիայի թատրոնում: 1899 թվականին՝ Ազգային թատրոնի բացումից հետո, սկսեց համագործակցել թատրոնի տնօրեն Բյոռն Բյոռնսոնի հետ և այստեղ անցկացրեց իր կարիերայի մեծ մասը[10]: Քրիստիանիայի թատրոնում իր գործունեության ընթացքում Յոհաննեն խաղացել է 76 դեր, այդ թվում՝ «Հեդվիգի» դերը «Վայրի բադիկը» պիեսում (1889), «Նորայի» դերը «Տիկնիկների տունը» պիեսում (1890) և «Ջուլիետի» դերը «Ռոմեո և Ջուլիետ» պիեսում (1899)[4]: Ազգային թատրոնում նա խաղացել է այնպիսի դերեր, ինչպես՝ «Կլարա Սանգ» «Over Ævne I» պիեսում (1899), «Մայա» «Երբ մենք՝ մահացածներս, արթնանում ենք» պիեսում և «Գերդ» «Բրանդ» պիեսում: Յոհեննեն նաև մեկնել է շրջագայությունների՝ 1903 թվականին Կոպենհագեն[11], 1907 թվականին Բեռլին և 1937 թվականին Փարիզ[10]:

Թատրոնի պրոդյուսեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1906 թվականին Յոհաննե Դիբվադը բեմադրեց իր առաջին պիեսը՝ Մորիս Մետերլինկի «Pelléas and Mélisande»-ը: Ավելի ուշ բեմադրեց ավելի քան քառասուն պիես՝ հաճախ նաև խաղալով գլխավոր դերում[4]: Նրա բեմադրություններից են Եվրիպիդեսի «Մեդեա» ողբերգությունը (1918), Նուրդալ Գրիգի «Barabbas»-ը (1927) և Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Մարի Ստյուարտ»-ը (1929)[4]:

Յոհաննե Դիբվադի հրապարակ

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1924 թվականին Յոհաննե Դիբվադը պարգևատրվել է Սուրբ Օլավի շքանշանով[4]: Որպես դերասան 60-ամյա հոբելյանին՝ 1947 թվականի նոյեմբերի 7-ին, Յոհաննեն հանդես եկավ Իբսենի «Պեր Գյունտ» պիեսում՝ որպես «Mor Aase», և պարգևատրվեց Սուրբ Օլավի Մեծ խաչով[12]: Նրա վերջին բեմելը տեղի ունեցավ մեկ ամիս անց՝ 1947 թվականի դեկտեմբերի 8-ին[12]:

Դերասանուհին մահացավ 1950 թվականի մարտի 4-ին Օսլոյում 82 տարեկան հասակում[4]: 1962 թվականին Օսլոյի Ազգային թատրոնի դիմաց տեղադրվեց նրա բրոնզե արձանը (ճարտարապետ Պեր Ունգ)[10][13]: Յոհաննեն առաջին նորվեգացի դերասանն էր, ում դիմանկարով դրոշմանիշ պատրաստվեց (1967)[4]: Ազգային թատրոնի դիմացի տարածքը նրա անունով կոչվում է «Յոհաննե Դիբվադի հրապարակ», իսկ թատրոնի հասցեն՝ «Յոհաննե Դիբվադի հրապարակ 1»[14]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. (not translated to no) Biografisk skuespillerleksikon : norske, danske og svenske skuespillere på norske scener særlig på 1800-tallet(untranslated), 1981. — P. 47. — ISBN 82-00-05622-8
  2. 2,0 2,1 Norsk biografisk leksikonKunnskapsforlaget.
  3. http://runeberg.org/hvemerhvem/1948/0124.html
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Waal Carla։ «Johanne Dybwad»։ in Helle, Knut։ Norsk biografisk leksikon (Norwegian)։ Oslo: Kunnskapsforlaget։ Վերցված է 12 April 2009 
  5. Næss Trine։ «Johanne Juell»։ in Helle, Knut։ Norsk biografisk leksikon (Norwegian)։ Oslo: Kunnskapsforlaget։ Վերցված է 12 April 2009 
  6. Lyche Lise (1991)։ Norges teaterhistorie (Norwegian)։ Asker: Tell Forlag։ էջեր 128–131 
  7. Schulerud Mentz։ «Vilhelm Dybwad»։ in Helle, Knut։ Norsk biografisk leksikon (Norwegian)։ Oslo: Kunnskapsforlaget։ Վերցված է 12 April 2009 
  8. 8,0 8,1 Rønneberg Anton (1949)։ Nationaltheatret gjennom femti år (Norwegian)։ Oslo: Gyldendal։ էջեր 78–79 
  9. 9,0 9,1 9,2 Skavlan Einar (1927)։ Jacob S. Worm-Müller, ed.։ «Johanne Dybwad»։ Samtiden (Oslo: Aschehoug): 509–512 
  10. 10,0 10,1 10,2 «Johanne Dybwad»։ Store norske leksikon (Norwegian)։ Oslo: Kunnskapsforlaget։ 2007։ Վերցված է 12 April 2009 
  11. Bull Francis (1937)։ Jac. S. Worm-Müller, ed.։ «Johanne Dybwad»։ Samtiden (Oslo: Aschehoug): 613–617 
  12. 12,0 12,1 Rønneberg Anton (1949)։ Nationaltheatret gjennom femti år (Norwegian)։ Oslo: Gyldendal։ էջեր 455–456 
  13. Kokkin Jan։ «Per Ung»։ in Helle, Knut։ Norsk biografisk leksikon (Norwegian)։ Oslo: Kunnskapsforlaget։ Վերցված է 12 April 2009 
  14. «Nationaltheatrets historie» (Norwegian)։ The Nationaltheatret]]։ Վերցված է 12 April 2009 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Kristian Elster, Jr.: Skuespillerinden Johanne Dybwad. Til belysning av realismen i skuespillkunsten (1931)
  • Axel Otto Normann: Johanne Dybwad. Liv og kunst (1937)
  • Carla Rae Waal: Johanne Dybwad. Norwegian Actress (1967)