Միխաիլո Պետրովիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Միխաիլո Պետրովիչ
Михаило Петровић
Mihailo Petrovic.jpg
Ծնվել է ապրիլի 24 (մայիսի 6), 1868[1][2]
Բելգրադ, Սերբիայի իշխանություն
Մահացել է հունիսի 8, 1943(1943-06-08)[1][2][3] (75 տարեկանում)
Բելգրադ, axis occupation of Serbia
Գերեզման Belgrade New Cemetery
Քաղաքացիություն Սերբիայի իշխանություն
Սերբիայի թագավորություն
Kingdom of Serbs, Croatians and Slovenes
Հարավսլավիայի Թագավորություն
Ազգություն սերբ
Դավանանք Սերբ ուղղափառ եկեղեցի
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս, ակադեմիկոս, գյուտարար և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Բելգրադի համալսարան
Գործունեության ոլորտ մաթեմատիկա
Պաշտոն(ներ) համալսարանի պրոֆեսոր
Անդամակցություն Սերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա
Ալմա մատեր Փարիզի համալսարան, Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Բելգրադի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ և First Belgrade Gymnasium
Գիտական աստիճան ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն և սերբերեն[2]
Գիտական ղեկավար Շառլ Հերմիտ[4], Էմիլ Պիկար[5] և Հենրի Պուանկարե
Եղել է գիտական ղեկավար Tadija Pejović[6], Dragoslav Mitrinović[7] և Jovan Karamata[8]
Mihailo Petrović Alas Վիքիպահեստում


Միխաիլո Պետրովիչ (սերբ.՝ Михаило Петровић / Mihailo Petrović, ապրիլի 24 (մայիսի 6), 1868[1][2], Բելգրադ, Սերբիայի իշխանություն - հունիսի 8, 1943(1943-06-08)[1][2][3], Բելգրադ, axis occupation of Serbia), սերբ նշանավոր մաթեմատիկոս և գյուտարար, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, երկար տարիներ եղել է Բելգրադի համալսարանի պրոֆեսոր։ Նշանակալից ներդրում է ունեցել դիֆերենցիալ հավասարումների և ֆենոմենոլոգիական մոդելների տեսության բնագավառում, անալոգային համակարգչի նախատիպերից մեկի ստեղծողն է[9]։ Նաև հայտնի է որպես ակադեմիկոս, գրող, հրապարակախոս, ձկնորս, երաժիշտ և ճանապարհորդ, Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների մասնակից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միխաիլո Պետրովիչը ծնվել է 1868 թվականի մայիսի 6-ին Սերբիայի թագավորության Բելգրադ քաղաքում։ Աստվածաբանության պրոֆեսոր Նիկոմիդ Պետրովիչի և նրա կնոջ՝ Միլիցայի (օրիորդական ազգանունը՝ Լազարևիչ) 5 որդիներից ավագն էր։

1878-1885 թվականներին սովորել է Բելգրադի առաջին գիմնազիայում, որից հետո Բելգրադում՝ փիլիսոփայության ֆակուլտետում սովորել է բնական գիտություններ։ 1889 թվականին ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Փարիզ, մասնավորապես, ընդունելության քննություններ է հանձնել Բարձրագույն նորմալ դպրոցում։ Փարիզի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկական գիտությունների աստիճան (1891), իսկ հետո՝ ֆիզիկական գիտությունների (1893)։ 1894 թվականի հունիսի 21-ին պաշտպանել է դիֆերենցիալ հավասարումների թեմայով դոկտորական ատենախոսությունը և արժանացել մաթեմատիկական փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Նրան դասավանդել են ֆրանսիացի նշանավոր այնպիսի գիտնականներ, ինչպիսիք են Անրի Պուանկարեն, Շառլ Հերմիտը և Էմիլ Պիկարը[10][11]։

Այդ ժամանակներից մաթեմատիկա է դասավանդել Բելգրադի բարձրագույն դպրոցում (որը հետագայում դարձավ Բելգրադի համալսարան), դիֆերենցիալ հավասարումների բնագավառում եղել է այդ ուսումնական հաստատության ամենաուժեղ մասնագետներից մեկը, պատրաստել է բազմաթիվ տաղանդավոր ուսանողներ։ Այնտեղ դասախոսություններ է կարդացել մինչև թոշակի անցնելը՝ 1938 թվականը և դոկտորական ատենախոսությունների պաշտպանության ժամանակ միշտ եղել է մենտոր։ 1897 թվականին դարձել է Սերբիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ և Զագրեբում Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի թղթակից-անդամ։ 31 տարեկան հասակում ճանաչվել է որպես Սերբիայի գիտությունների ակադեմիայի լիիրավ անդամ[12][13]։

Mihailo Petrović Alas, portrait by Uroš Predić.jpg

Պետրովիչն իր ամբողջ կյանքի ընթացքում հետաքրքրվել է ձկնորսությամբ, լրջորեն ուսումնասիրել է այդ արվեստը և նույնիսկ քննություններ է հանձնել վարպետ ձկնորսի կոչման համար, այդտեղից էլ նրա Ալաս մականունը (գետի ձկնորս)։ Սիրել է նվագել կիթառ, 1896 թվականին հիմնել է «Суз» երաժշտական հասարակությունը։ Կառուցել է հիդրավլիկ ինտեգրատոր և 1900 թվականին Փարիզում Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ այդ գյուտի համար ստացել ոսկե մեդալ։ Եղել է մոլի ճանապարհորդ, օրինակ, եղել է երկու բևեռներում՝ Հյուսիսային և Հարավային[14]։

Իր երկարատև գիտական գործունեության ընթացքում Պետրովիչը հրատարակել է բազմաթիվ գյուտերի նախագծեր, գիտական աշխատանքներ, գրքեր և ծովայի արշավների ընթացքում կատարված նշումներ։ Ստացել է մի շարք հեղինակավոր մրցանակներ և պարգևներ, եղել արտասահմանյան մի շարք գիտությունների ակադեմիաների (Պրահա, Բուխարեստ, Վարշավա, Կրակով) և գիտական հասարակությոնների անդամ։ Երբ 1927 թվականին մահացավ Յովան Ցվիիչը, Միխաիլո Պետրովիչն առաջադրվեց Սերբիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի նախագահի պաշտոնում, սակայ ոչ բոլոր պրոֆեսորները պաշտպանեցին նրա թեկնածությունը, և նա չընտրվեց։ Դրա հնարավոր պատճառը Պետրովիչի սերտ ընկերությունն էր իշխան Գեորգի Կարագեորգիևիչի՝ թագավորի եղբոր հետ, որը 1925 թվականին ձերբակալվել էր և ենթարկվել տնային կալանքի։ 1931 թվականի ակադեմիայի անդամները նորից միաձայն առաջադրեցին Պետրովիչի թեկնածությունը, բայց ղեկավարությունը կրկին մերժեց նրան։ Այդ պաշտոնում նշանակեցին Պետրովիչի գործընկերոջը՝ մաթեմատիկոս Բոգդան Գավրիլովիչին։

1939 թվականին դարձել է Բելգրադի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, միևնույն ժամանակ պարգևատրվել Սուրբ Սաավայի առաջին աստիճանի շքանշանով։ Իսկ ավելի ուշ հիմնել է Բելգրադի մաթեմատիկական դպրոցը, դպրոցի բազմաթիվ շրջանավարտներ հետագայում շարունակել են նրա գործը[15]։

Mihajlo Petrović Alas.JPG

Որպես սպա մասնակցել է Բալկանյան պատերազմներին և Առաջին համաշխարհային պատերազմին, որից հետո դարձել է պահեստային։ Զբաղվել է ծածկագրությամբ, նրա գաղտնագրման համակարգը հարավսլավական բանակում կիրառվել է երկար տարիներ։ Երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանացիները ներխուժեցին Հարավսլավիա, Պետրովիչը նորից զորակոչվեց բանակ։ Գերի է ընկել, բայց շուտով նրան ազատ են արձակել լուրջ հիվանդության պատճառով։ Մահացել է Բելգրադի իր տանը 1943 թվականի հունիսի 8-ին։

Ընտրյալ աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • O asimptonim vrednostima integrala i deferencijalnih jednačina, Beograd, 1895.
  • Elementi matematicke fenomenologije, Beograd 1911.
  • Les spectres numeriques, Paris 1919.
  • Mecanismes communs aux phenomenes disparates, Paris 1921,
  • Notice sur les travaux scientifiques de M. Michel Petrovich, Paris, 1922
  • Durees physiques independantes des dimensions spatiales, Zurich-Paris, 1924.
  • Lecons sur les spectres mathematiques, Paris, 1928.
  • Integrales premieres a restrictions, Paris, 1929.
  • Integrales qualitative des equations differentielles, Paris, 1931.
  • Fenomenološko preslikavanje, Beograd, 1933.
  • Jedan diferencijalni algoritam i njegove primene, Beograd, 1936.
  • Članci, Beograd, 1949.
  • Metafore i alegorije, Beograd 1967.
  • Računanje sa brojnim razmacima, Beograd, 1932.
  • Eliptičke funkcije, Beograd, 1937.
  • Integracije diferencijalnih jednačina pomoću redova, Beograd 1938.
  • Kroz polarnu oblast, Boegrad 1932.
  • U carstvu gusara, Beograd, 1933.
  • Sa okeanskim ribarima, Beograd, 1935.
  • Po zabačenim ostrvima, Beograd, 1936.
  • Roman jegulje, Beograd, 1940.
  • Đerdapski ribolov u prošlosti i sadašnjosti, Beograd, 1941.
  • Daleka kopna i mora, Beograd, 1948.
  • Po gusarima i drugim ostrvima, Beograd 1952.
  • S okenaskim ribarima, Subotica, 1953.
  • Po gusarskim ostrvima, Beograd, 1960.
  • Sa Arktika do Antarktika, Beograd, 1960.

Ստեղծագործությունների լիակատար հավաքածուն․

  • Հատոր 1: Diferencijalne jednacine I
  • Հատոր 2: Diferencijalne jednacine II
  • Հատոր 3: Matematicka analiza
  • Հատոր 4: Algebra
  • Հատոր 5: Matematicki spektri
  • Հատոր 6: Matematicka fenomenologija
  • Հատոր 7: Elementi matematicke fenomenologije
  • Հատոր 8: Intervalna matematika — diferencijalni algoritam
  • Հատոր 9: Elipticke funkcije — integracija pomocu redova
  • Հատոր 10: Clanci — Studije
  • Հատոր 11: Putopisi I
  • Հատոր 12: Putopisi II
  • Հատոր 13: Metafore i alegorije — clanci
  • Հատոր 14: Ribarstvo
  • Հատոր 15: Mihailo Petrovic (pisma, bibliografija i letopis)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119219069 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  5. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  6. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  7. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  8. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  9. «Istorija nauke: Mihajlo Petrović Alas»։ RTS։ 20 December 2011։ Վերցված է 25 October 2012 
  10. Tomas Edison, SAD։ «Математичар са Саве и Дунава (Најстудент, 1. април 2013)»։ Najstudent.com։ Վերցված է 13. 07. 2015 
  11. «Драган Трифуновић: Поглед на живот и дело Михаила Петровића»։ Web.archive.org։ 24. 09. 2006։ Վերցված է 13. 07. 2015 
  12. «Михаило Петровић - Алас, на сајту Архива Србије»։ Web.archive.org։ 01. 03. 2009։ Վերցված է 13. 07. 2015 
  13. «Велики математичар и страсни риболовац („Глас јавности“, 13. новембар 2000)»։ Arhiva.glas-javnosti.rs։ 13. 05. 1912։ Վերցված է 13. 07. 2015 
  14. Српски рудари с рачунарима («Политика», 12. април 2010), Приступљено 13. 4. 2013.
  15. Математичар заљубљен у мреже, удице и виолину («Политика», 6. јун 2013), Приступљено 7. 6. 2013.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]