Մերլ Գրին Ռոբերտսոն

Մերլ Գրին Ռոբերտսոն; անգլ.՝ Merle Greene Robertson
Ծնվել է	օգոստոսի 30, 1913; Miles City, Մոնտանա, ԱՄՆ
Մահացել է	ապրիլի 22, 2011 (97 տարեկան); Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն	ԱՄՆ
Մասնագիտություն	հնագետ
Գործունեության ոլորտ	գեղանկարչություն, արվեստագիտություն և հնագիտություն
Ալմա մատեր	Ռուզվելտի անվան միջնակարգ դպրոց և Universidad de Guanajuato?
Տիրապետում է լեզուներին	անգլերեն
Պարգևներ	Orden del Pop?
	Merle Greene Robertson Վիքիպահեստում

Մերլ Գրին Ռոբերտսոն (անգլ.՝ Merle Greene Robertson, օգոստոսի 30, 1913(1913-08-30), Miles City, Մոնտանա, ԱՄՆ - ապրիլի 22, 2011(2011-04-22)^[1], Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ)^[2], ամերիկացի նկարիչ, արվեստի պատմաբան, հնագետ, դասախոս և մայաիստ հետազոտող, որը հայտնի է իր ծավալուն աշխատանքով մայաների քաղաքակրթության արվեստի, պատկերագրության և մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի գրչության ուսումնասիրման և պահպանման ուղղությամբ^[3]։ Նա առավել հայտնի է մայաների փորագրված ստելաների, քանդակագործության և փորագրված քարերի ստելլաներով, հատկապես մայաների Տիկալ և Պալենկե վայրերում։

Վաղ կյանք և կրթություն

Ռոբերտսոնը ծնվել է 1913 թվականին Մոնտանա նահանգի Մայլս Սիթի փոքրիկ քաղաքում՝ Ադա Էմմա Ֆուտի և Դարել Իրվինգ ՄաքՔենի ընտանիքում։ Ութ տարեկանում տեղափոխվել է Մոնտանա նահանգի Գրեյթ Ֆոլս։ Այստեղ նա մեծապես հետաքրքրվել է բնիկ ամերիկացիների մշակույթով և նույնիսկ սովորել հնդկական ժեստերի լեզուն Բլեքֆութ (Blackfoot) հնդիկ առաջնորդներից, որոնց հետ մտերիմ էր նրա հայրը^[4]։ Բայց ավելի կարևոր է, որ նա հանդիպել է նկարիչ Չարլզ Մ. Ռասելին Great Falls-ում, ով Մերլին սովորեցնել է նկարել։ Դեռահաս տարիքում տեղափոխվել է Սիեթլ (Վաշինգտոն), այնտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և հաճախել Վաշինգտոնի համալսարան^[5]։

Չափահասություն

Մերլը սկսել է աշխատել որպես կոմերցիոն նկարիչ և ոսկյա թերթավոր փեղկերի նկարիչ-դրվագող։ Ամառները նա աշխատել է Տապավինգո ճամբարում։ Ավարտելուց հետո Մերլին ամուսնացել է իր քոլեջի ընկերոջ՝ Ուոլաս ՄակՆիլ Գրինի հետ։ Զույգն ամուսնացած է եղել տասներեք տարի և ունեցել երկու երեխա՝ Դեյվիդն ու Բարբարան։ Այնուամենայնիվ, ամուսնությունը լուծարվել է, երբ Մերլը իմացել է, որ համատեղ կյանքում իր ամուսինն ունեցել է մի քանի սիրավեպեր։ Ամուսնալուծությունից հետո Մերլը երեխաների հետ տեղափոխվել է Կալիֆորնիա, որտեղ նա սկսել է դասավանդել Սան Ռաֆայելի ռազմական ակադեմիայում։ Այնտեղ նա առաջին անգամ հանդիպել է դեկան Բոբ Ռոբերտսոնին, որը հետագայում դարձել է նրա ամուսինը։ Նա և պարոն Ռոբերտսոնը մեկնել են Սալվադոր՝ այցելելու կադետներ Քինոնեսին, Էսկալոնին և Սագրերայի և սալվադորյան հնագիտության մասին տեղեկանալու։ Հետագայում նա որոշել է վերադառնալ դպրոց և տեղափոխվել Սան Միգել դե Ալենդե քաղաք (Մեքսիկա, Գուանախուատո)։

Նա ստացել է կերպարվեստի մագիստրոսի կոչում Գուանախուատոյի համալսարանում, որտեղ սովորել է ջրանկարչություն, յուղանկարչություն, լուսանկարչություն և որմնանկարչություն Մեքսիկայի լավագույն նկարիչներից մեկի՝ Ջեյմս Պինտոյի մոտ^[4]։ Իր մագիստրոսականն ավարտելուց հետո Մերլը սկսել է աշխատել Տիկալ նախագծի վրա Փենսիլվանիայի համալսարանի հետ 1961 թվականին^[6]։ Նա երեք ամառ անցկացրել է՝ նկարելով Կենտրոնական Ակրոպոլիսի ճարտարապետությունը^[4]։ Նա նաև սկսել է իր հայտնի ռուբինգ կրկնօրինակումներն՝ արվեստը դարձնելով մայաների ռելիեֆային քանդակների մասին տեղեկատվությունը փաստագրելու և պահպանելու միջոց։ Մինչ նա այնտեղ էր, նրան առաջարկել են ճանապարհորդել Գվատեմալայով և վերարտադրել ստելլաներն այլ վայրերում։

Մինչ Մերլն իր համար ճանապարհ էր հարթում որպես մայաիստ, նա շարունակում է դասավանդել նահանգային դպրոցներում։ Նա և իր ամուսին Բոբը երկուսն էլ աշխատում էին Կալիֆորնիայի Փեբլ Բիչ քաղաքի Սթիվենսոնի դպրոցում։ Այստեղ Մերլն առաջին անգամ սկսել է երիտասարդ ուսանողների շրջանում սեր սերմանել մայաների հանդեպ։ Նա դասավանդել է մեզոամերիկյան հնագիտություն և իր ուսանողներից շատերին տարել Կենտրոնական Ամերիկայի ջունգլիներ արշավների։ Նրա ուսանողներից ոմանք նույնիսկ շարունակել են սովորել հնագիտության քոլեջում և շարունակել կարիերան՝ ուսումնասիրելով մայա քաղաքակրթությունը, որոնց լավագույն օրինակներից մեկը մայաիստ Առլեն Ֆ. Չեյզն էր^[7]։

Ներդրում մայա ուսումնասիրություններում

Ռուբբինգ կամ դրոշմապիտակում

Ի սկզբանե նկարչական կրթություն ունենալով՝ Ռոբերտսոնն առաջինն է սկսել մայաների մոնումենտալ քանդակների և արձանագրությունների պատկերները ռուբբինգ (rubbing-դրոշմապիտակում) տեխնիկայով կրկնօրինակել՝ ստեղծելով դրանցից ավելի քան 4000-ը չորս տասնամյակ տևած կարիերայի ընթացքում (2000-ը՝ հուշարձան)^[8]։ Շատ դեպքերում այս վերատպումների շնորհիվ պահպանվել են արվեստի գործերի մանրամասները, որոնք դրանից հետո քայքայվել կամ նույնիսկ անհետացել են շրջակա միջավայրի կամ թալանողական գործողությունների պատճառով։ Այս մեթոդն առաջին անգամ օգտագործվել է հին չինացիների կողմից, սակայն Մերլը հետագայում զարգացրել և կատարելագործել է գործընթացը։ Նա մշակել է երկու տեխնիկա՝ օգտագործելով թանաքի երկու տարբեր ձևեր բրնձի թղթի վրա։ Ընտրված թանաքի տեսակը հիմնված էր շրջակա միջավայրի պայմանների և գրանցվող նյութի բնույթի վրա։ Մերլը մայաիստ Տատյանա Պրոսկուրյակովայի և Էդիթ Ռիկետսոնի հետ միասին կանանց համար մայաների հնագիտության ոլորտ մուտք գործելու ճանապարհ է հարթել։ Նա առաջին կինն էր, ով միացավ Տիկալի նախագծին, այն ժամանակ, երբ կանայք չպետք է աշխատեին հնագիտական նախագծերի վրա^[9]։

Մերլն առավել հայտնի է Պալենկեի իր աշխատանքով։ 1980-ականներին նա ձեռնարկել է մի նախագիծ՝ փաստագրելու և մանրամասնորեն արձանագրելու ամբողջ քանդակագործական արվեստը^[9]։ Սա հանգեցրել է մայաների համաժողովների շարքի անցկացմանը, որը հայտնի է որպես Պալենկեի կլոր սեղաններ, որոնք հանգեցրել են մայաների հետազոտության և հնագույն մայաների գրերի վիմագրական վերծանման ամենակարևոր բեկումներին։ Հանդիպումները սկսվել են 1973 թվականի դեկտեմբերին և ավարտվել 1993 թվականի հունիսին^[6]։ Կլոր սեղանի հանդիպումների նյութերից ընդհանուր առմամբ 10-ը հրատարակվել են առանձին հատորով^[9]։

Մերլը նաև հայտնի է Չիչեն Իցայում երկարատև աշխատանքով։ Այստեղ նույնպես նա ստեղծել է մի մեծ, ընդգրկող զեկույց՝ տեղանքի բոլոր քանդակների մասին^[10]։ Նա ոչ միայն արձանագրել է հիերոգլիֆային և պատկերագրական արձանագրությունները, այլև դրանք մեկնաբանել է հեղինակների աչքերով։ Սա ցույց է տվել նրա եզակի կարողությունները որպես նկարիչ, այլ ոչ թե ֆորմալ կրթություն ստացած հնագետ^[10]։

1982 թվականին Մերլը հիմնել է Մինչկոլումբիական մշակույթի ինստիտուտը, որը հրատարակում է PARI Journal-ը^[6]։ Այս շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունն աջակցել է մեզոամերիկյան արվեստի, էպիգրաֆիայի և պատկերագրության հետազոտություններին և ֆինանսավորել հնագիտական պեղումները Պալենկում Cross Group նախագծի շրջանակներում^[6]։

2004 թվականին Ռոբերտսոնը ստացել է Orden del Pop մրցանակ Գվատեմալայի Popol Vuh թանգարանից՝ ի նշան մայաների հուշարձանների մանրամասն փաստաթղթավորման և հիերոգլիֆային գրության իր տասնամյակների աշխատանքի՝ մայաների մշակութային ժառանգությունը պահպանելու գործում^[11]։ Այս Անթրոպոլոգիայի և Պատմության Ազգային Ինստիտուտը (INAH) նաև Մերլին է հանձնել Ացտեկների արծվի շքանշան^[12] և նրան շնորհել Պալենկեի կլոր սեղանների պատվավոր նախագահի կոչում, որոնք շարունակվում են առ այսօր^[6]։

Ծանոթագրություններ

1 2 http://mesoweb.com/reports/Merle.html
↑ Zender and Skidmore (2011)
↑ Doyle (2000), Zender and Skidmore (2011)
1 2 3 Robertson, Merle Greene (2006). Never in Fear. The Pre-Columbian Art Research Institute. ISBN 9780934051118.
↑ Barnhart (2003, p.1). In interview, Robertson describes Mile City [sic] of the time as "..a little cattle crossing in the road."
1 2 3 4 5 Zender, Marc (2011). «In memoriam: Merle Greene Robertson». PARI Journal.
↑ Chase, Arlen (2011). «Remembering Merle Greene Robertson». Stevenson School. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
↑ Some 2,000 of these rubbings are archived at the Tulane University's Latin American Library in New Orleans; see Gidwitz (2002), Olivera (1998). In a 2003 interview Robertson estimated that she has made "probably about four thousand" (Barnhart 2003, p.4).
1 2 3 Wyllys, Andrew (2011). «A celebration of the life of Merle Greene Robertson». PARI Journal.
1 2 Kurjack, Edward (2015 թ․ նոյեմբեր). «Merle Greene Robertson». Institute of Maya Studies. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
↑ Museo Popol Vuh (n.d.)
↑ Matthews, Peter (2006). Forward to Never in Fear. San Francisco: Pre-Columbian Art Institute. էջեր 13–18.

Գրականություն

Barnhart, Ed (2003 թ․ դեկտեմբեր). «Periodic Interview Series: Merle Greene Robertson» (PDF, transcript of interview with Merle Greene Robertson, recorded December 2003). Resources. Palenque, Mexico: Maya Exploration Center. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 28-ին.
Coe, Michael D. (1992). Breaking the Maya Code. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-05061-9. OCLC 26605966.
Doyle, John (2000 թ․ սեպտեմբերի 4). «Digging Deep: Archaeologist Merle Greene Robertson has spent four decades uncovering treasures of Mayan civilization». San Francisco Chronicle. San Francisco: Hearst Corporation: A-5. ISSN 1932-8672. Արխիվացված է օրիգինալից (online republication at SFGate) 2012-12-09-ին. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
Gidwitz, Tom (May–June 2002). «Doyenne of Mayanists: Merle Greene Robertson has spent a lifetime chronicling Mesoamerican art» (online abstract). Archaeology (magazine). New York: Archaeological Institute of America. 55 (3): 42–49. ISSN 0003-8113. OCLC 95337645. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 28-ին.
Olivera, Ruth (1998). «Merle Greene Robertson Collection, 1966 - 1993». Latin American Library Manuscripts Collection. New Orleans: Tulane University. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 28-ին.
Museo Popol Vuh (n.d.). «Dra. Merle Greene Robertson: Orden del Pop 2004». Orden del Pop. Guatemala City: Museo Popol Vuh, Universidad Francisco Marroquín. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
Zender, Marc; Joel Skidmore (2011). «In Memoriam: Merle Greene Robertson». Mesoweb.

Արտաքին հղումներ

Pre-Columbian Art Research Institute (PARI), founded by Robertson
Merle Greene Robertson's Rubbings of Maya Sculpture, at Mesoweb. Contains online database of selected reproductions and some history.
Merle Greene Robertson receives the Orden del Pop, video of award ceremony, Museo Popol Vuh (WMV format)

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մերլ Գրին Ռոբերտսոն» հոդվածին։

[_f7d5180ca2e99513-1] 1 2 http://mesoweb.com/reports/Merle.html

[2] Zender and Skidmore (2011)

[3] Doyle (2000), Zender and Skidmore (2011)

[:0-4] 1 2 3 Robertson, Merle Greene (2006). Never in Fear. The Pre-Columbian Art Research Institute. ISBN 9780934051118.

[5] Barnhart (2003, p.1). In interview, Robertson describes Mile City [sic] of the time as "..a little cattle crossing in the road."

[:1-6] 1 2 3 4 5 Zender, Marc (2011). «In memoriam: Merle Greene Robertson». PARI Journal.

[7] Chase, Arlen (2011). «Remembering Merle Greene Robertson». Stevenson School. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 1-ին.

[8] Some 2,000 of these rubbings are archived at the Tulane University's Latin American Library in New Orleans; see Gidwitz (2002), Olivera (1998). In a 2003 interview Robertson estimated that she has made "probably about four thousand" (Barnhart 2003, p.4).

[:2-9] 1 2 3 Wyllys, Andrew (2011). «A celebration of the life of Merle Greene Robertson». PARI Journal.

[:3-10] 1 2 Kurjack, Edward (2015 թ․ նոյեմբեր). «Merle Greene Robertson». Institute of Maya Studies. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.

[11] Museo Popol Vuh (n.d.)

[12] Matthews, Peter (2006). Forward to Never in Fear. San Francisco: Pre-Columbian Art Institute. էջեր 13–18.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]