Տիկալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox plant.png
Տիկալ
Tik’alk
Guatemala 074.jpg
Տեսակ հնագիտական հուշարձան
Մասն է Tikal National Park
Երկիր Flag of Guatemala.svg Գվատեմալա
Վարչատարածք Petén Department
Մակերես 60 կմ²
Կոորդինատներ: 17°13′19.5400000984″ հս․ լ. 89°37′25.010000100389″ ամ. ե. / 17.222094444471779° հս․. լ. 89.62361388891677905° ավ. ե. / 17.222094444471779; 89.62361388891677905
Lua error in Մոդուլ:Location_map at line 442: Unable to find the specified location map definition. Neither "Module:Location map/data/Գվատեմալա" nor "Template:Տեղորոշման քարտեզ Գվատեմալա" exists.
Տիկալը գտնվում է Աշխարհում
Տիկալ

Տիկալ, Մուտուլյան թագավորության մայրաքաղաք, մայաների խոշորագույն քաղաքներից մեկը: Տեղակայված է Գվատեմալայի էլ-Պետեն նահանգում: Տիկալը իր հզորության գագաթնակետին է հասել Մեզոամերիկյան ժամանակաշրջանում[1]: Քաղաքի կենտրոնում են գտնվում 6 բարձր աստիճանաձև բուրգերը, որոնց վերին հատվածներում կան տաճարներ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկացիների բնակավայրը գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. 7-րդ դարում:

1-9-րդ դարերում Տիկալը եղել է մայաների քաղաքակրթության կարևորագույն կենտրոններից մեկը: Հետազոտությունների արդյունքում այդ ժամանակ քաղաքի բնակչությունը կազմել է 100-200 հազար մարդ: 10-րդ դարի վերջին, մի շարք ապստամբություններից հետո, քաղաքը վերջնականապես լքվեց բնակիչների կողմից: Մայաների լեզվով Տիկալ նշանակում է «տեղ, որտեղ լսվում է հոգիների ձայներ»: Հերոգլիֆային արձանագրություններում հիշատակվում է քաղաքի ավելի հին անվանումը՝ Yax Mutal:

Տիկալը և հարակից տարածքները Գվատեմալայի կառավարության կողմից ներգրավված են նույնանուն ազգային պարկի մեջ: 1979 թվականին ազգային պարկը մտել է Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ:

Հոլիվուդյան «Աստղային պատերազմներ» ֆիլմում քաղաքի ավերակները օգտագործվել են որպես ֆոն:

Տիկալը համարվում է այն առավել նշանակալի տեղերից մեկը, որտեղ նշվել է 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ը: Սակայն, արդյունքում, կառավարության կարծիքով տեղանքին էական վնաս է հասցվել[2]:

Տիկալի տաճարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիկալ

Տիկալի փառահեղ կառույցի շինարարությունը Գվատեմալայի կենտրոնական՝ Պետենի արևադարձային անտառներում սկսվել է մ. թ. ա. 4-րդ դարում, սակայն ամենաարդյունավետ ժամանակաշրջանը 200-850 թվականներն էր, երբ Տիկալը մայաների քաղաքական ու մշակութային հիմնական կենտրոնն էր: I-VI տաճարներ կոչվող աստիճանաձև վիթխարի վեց բուրգ-տաճարների կառուցումը տևել է հարյուր տարուց ավելի (մոտավորապես 695-810 թվականներին): Այդ ժամանակաշրջանի կառավարիչներից մեկը՝ Խասավ Չան Կավիլ I-ը (682-734 թվականներ) հանգչում է I տաճարում: IV տաճարը՝ մինչև 77 մ (240 ոտնաչափ) բարձրությամբ, վեց տաճարներից ամենաբարձրն է և կառուցվել է 741 թվականին: Տարածքում, որն ընդհանուր առմամբ զբաղեցնում է մոտավորապես 60 կմ² մակերես, առկա են նաև կայսերական պալատների ավերակներ, ավելի փոքր բուրգեր և քարե հուշարձաններ:

Տիկալն ամայացավ 10-րդ դարում և միայն աշխարհի ուշադրությանն արժանացավ Պետենի նահանգի կառավարիչ ու դատավոր Մոդեստո Մենդեզի և ծառից խեժ հավաքող հասարակ բանվոր Ամբրոսիո Թութի գիտարշավից հետո: 1955 թվականին քաղաքը հայտարարվեց Տիկալ ազգային պարկի մաս, որն իր տեսակի մեջ առաջինն էր Կենտրոնական Ամերիկայում:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Drew, 1999, p. 183.
  2. Туристы отомстили храму майя за несостоявшийся конец света. Проверено 24 декабря 2012. Архивировано 25 декабря 2012 года.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Drew, David. The Lost Chronicles Of The Maya Kings. — Weidenfield & Nicolson, 1999. — ISBN 0-297-81699-3.
  • Nikolai Grube: „Lady Ti“ und die Liebe. Die „Frau von Tikal“ genannte Herrscherin gibt der Forschung Rätsel auf... in: Abenteuer Archäologie. Spektrum der Wissenschaft Verlagsgesellschaft, Heidelberg 2005,1. ISSN 1612-9954
  • Nikolai Grube: Maya. Gottkönige im Regenwald. Könemann-Verlag, Köln 2000, ISBN 3-8290-1564-X
  • Rudolf Oeser: Shield Skull: Der Maya-Herrscher Nuun Ujol Chaak von Tikal, Zeitschriftenartikel in: Amerindian Research Nr. 1, 2006
  • John Montgomery: Tikal - an illustrated history. Hippocrene, New York 2001, ISBN 0-7818-0853-7.
  • James & Oliver Tickell: Tikal - city of the Maya. Tauris Parke Books, London 1991, ISBN 1-85043-223-6.
  • Joyce Kelly: An Archaeological Guide to Northern Central America: Belize, Guatemala, Honduras, and El Salvador. Univ.of Oklahoma Pr., Norman 1996, ISBN 0-8061-2858-5, S. 129-145.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]