Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ
թուրք.՝ Mehmet Emin Yurdakul
Memed Emin Yurdakul.jpg
Ծնվել էմայիսի 13, 1869(1869-05-13)[1]
ԾննդավայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էհունվարի 14, 1944(1944-01-14) (74 տարեկան)
Վախճանի վայրՍտամբուլ, Թուրքիա
ԳերեզմանԶինջիրլիքույու գերեզմանատուն
Մասնագիտությունգրող, բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ
ՔաղաքացիությունFlag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանյան կայսրություն և Flag of Turkey.svg Թուրքիա
ԿրթությունՍտամբուլի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ
ԿուսակցությունՄիության և Առաջադիմության Կոմիտե
Mehmet Emin Yurdakul Վիքիպահեստում

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ (թուրք.՝ Mehmet Emin Yurdakul, մայիսի 13, 1869(1869-05-13)[1], Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 14, 1944(1944-01-14), Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք ազգայնական գրող, բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։ Լինելով պանթյուրքիզմի գաղափարախոսը՝ նրա ստեղծագործություններն ու պոեմները մեծ ազդեցություն են ունեցել vatan (հայրենիք) եզրույթի սահմանման վրա[2]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը ծնվել է 1869 թվականի մայիսի 13-ին Կոստանդնուպոլսում, երբ Օսմանյան կայսրությունում ընթանում էր ուշ թանզիմաթի շրջանը։ Նրա հայրը ձկնորս Սալիհ Ռեյզն էր, իսկ մայրը՝ Էմինե Խաթունը։

Նախնական կրթությունը ստացել է Ստամբուլում, սակայն պաշտոնապես չի ավարտել այն, քանի որ ընտանիքում տիրել է ծանր ֆինանսական վիճակ։ Այնուհետև սկսել է վերապատրաստվել օսմանյան վարչակազմում[3]։ 1891 թվականին հրատարակել է Fazilet ve Asalet գիրքը, ինչի արդյունքում վարչապետը նրան նշանակել է իր վարչության փաստաթղթերի գծով տնօրեն[3]։ Նրա վաղ գրական գործունեության վրա ազդեցություն է ունեցել Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանին, որի հետ ծանոթացել է Կոստանդնուպոլսում 1892 թվականին[4]։ 1897 թվականին հրատարակել է բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ Türkçe Şiirler գիրքը, որի մեջ եղել են Ֆաուստո Զոնարոյի նկարներից[3]։

1907 թվականին մտել է Միություն և առաջադիմություն կոմիտե, որը 1908 թվականին կատարել է հեղաշրջում՝ ընդդեմ սուլթան Աբդուլ Համիդ II[3]։ Դրանից հետո ծառայության է անցել Օսմանյան վարչակազմում և ուղարկվել Տրապիզոն[3]։ 1909 թվականից նա նշանակվել է Օսմանյան կայսրության մի քանի նահանգների նահանգապետ[5]։ 1911 թվականից ներգրավված է եղել պանթյուրքական միավորումներում, ինչպիսիք են Թուրքերի ասոցիացիան (Türk Derneği) և Թուրքական օջախը (Türk Ocakları)[6]։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա գրական գործունեությունը հայտնի է դարձել Միություն և առաջադիմություն կոմիտեի հետևորդների շրջանում, քանի որ նրա ազգայնական հայացքները չեն մերժել կրոնը[4]։ 1913 թվականին դարձել Է Մոսուլի ներկայացուցիչը օսմանյան խորհրդարանում[5]։

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը Կոմիտասի ընկերն էր։ Ըստ տարբեր աղբյուրների՝ երբ Կոմիտասը 1915 թվականի ապրիլի 24-ին մի շարք հայ մտավորականների հետ ձերբակալվել է, Էմին Յուրդաքուլը և ամերիկացի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն միջնորդել են, որպեսզի Կոմիտասն ազատ արձակվի, ինչը տեղի է ունեցել։ Սակայն կոմիտասագետ Տիրան Լոքմագյոզյանը պնդում է, որ որևէ փաստ գոյություն չունի, որ Յուրդաքուլը միջնորդել է Կոմիտասի ազատ արձակման համար, և դրա վերաբերյալ վարկածները «լրիվ հերյուրանք են»։ Ըստ նրա՝ երբ Յուրդաքուլին տեղեկացրել են Կոմիտասի աքսորվելու մասին, նա անտարբեր վերաբերմունք է դրսևորել[7]։

1923 թվականին՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից հետո, եղել է Մեծ Ազգային ժողովի անդամ, որտեղ պաշտպանել է թուրքերեն այբուբենի ընդունումը[8]։

Մահացել է 1944 թվականի հունվարի 14-ին և թաղված է Թուրքիայի Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը։

Հայտնի աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Fazilet ve Adalet (1891)
  • Türkçe Şiirler (1898)
  • Türk Sazı (1914)
  • Ey Türk Uyan (1914)
  • Tan Sesleri (1915)
  • Ordunun Destanı (1915)
  • Dicle Önünde (1916)
  • İsyan ve Dua (1918)
  • Zafer Yolunda (1918)
  • Turan'a Doğru (1918)
  • Aydın Kızları (1919)
  • Türk'ün Hukuku (1919)
  • Dante'ye (1928)
  • Kıral Corc'a (1928)
  • Mustafa Kemal (1928)
  • Ankara (1939)

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #119525828 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. M.Landau Jacob (1995)։ Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation (անգլերեն)։ C.Hurst & Co.։ ISBN 1-85065-223-6 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Arslanbenzer Hakan (2016-09-10)։ «Mehmet Emin Yurdakul: 'My name is Turk'»։ Daily Sabah (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-07-28 
  4. 4,0 4,1 Köroğlu Erol (2007-07-21)։ Ottoman Propaganda and Turkish Identity: Literature in Turkey During World War I (անգլերեն)։ Bloomsbury Academic։ էջեր 129։ ISBN 978-1-84511-490-9 
  5. 5,0 5,1 Dadrian Vahakn N., Akçam Taner (2011-12-01)։ Judgment At Istanbul: The Armenian Genocide Trials (անգլերեն)։ Berghahn Books։ էջեր 39–40։ ISBN 978-0-85745-286-3 
  6. Landau Jacob M. (1981)։ Pan-Turkism in Turkey: A Study of Irredentism (անգլերեն)։ C. Hurst։ էջեր 38–40։ ISBN 0905838572 
  7. «1869թ. այս օրը ծնվեց երգահան, երաժշտագետ, վարդապետ Կոմիտասը»։ akunq.net։ 2012/09/26։ Վերցված է 22․11․2020 
  8. Bayar Yesim (2016-10-19)։ Formation of the Turkish Nation-State, 1920–1938 (անգլերեն)։ Springer։ էջ 57։ ISBN 978-1-137-38453-9 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]