Հենրի Մորգենթաու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հենրի Մորգենթաու
Hans Henry Morgenthau
Henry Morgenthau.jpg
Ծնվել է ապրիլի 26, 1856({{padleft:1856|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Մանհայմ, Grand Duchy of Baden, Գերմանական միություն[1]
Մահացել է նոյեմբերի 25, 1946({{padleft:1946|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][2] (90 տարեկանում)
Մահվան վայր Նյու Յորք, Նյու Յորք, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[1]
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կրոն հուդայականություն
Կրթություն Նյու Յորք քաղաքի քոլեջ և Կոլումբիական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետ
Մասնագիտություն ձեռնարկատեր, դիվանագետ և փաստաբան
Զբաղեցրած պաշտոններ Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան
Քաղաքական կուսակցություն Դեմոկրատական կուսակցություն
Երեխաներ Հենրի Մորգենթաու և Helen Morgenthau Fox
Henry Morgenthau senior Վիքիպահեստում

Հենրի Մորգենթաու (անգլ.՝ Henry Morgenthau, ապրիլի 26, 1856({{padleft:1856|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2], Մանհայմ, Grand Duchy of Baden, Գերմանական միություն[1] - նոյեմբերի 25, 1946({{padleft:1946|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][2], Նյու Յորք, Նյու Յորք, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[1]), ամերիկացի դիվանագետ, ԱՄՆ դեսպանը Օսմանյան կայսրությունում (1913-1916 թթ.), դատապարտել է Հայոց ցեղասպանությունը, դրան անդրադարձել իր հուշերում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հենրի Մորգենթաուն 1865 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ, 1877 թվականին ավարտել է Կոլումբիայի իրավաբանական քոլեջը, հետագայում եղել է ԱՄՆ-ի ժողովրդավարական կուսակցության գործուն անդամներից։ 1913–1916 թթ-ին նա ԱՄՆ-ի դեսպանն էր Թուրքիայում, Առաջին աշխարհամարտի (1914–1918 թթ.) սկսվելուց հետո Օսմանյան կայսրությունում ներկայացրել է նաև Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի, Իտալիայի, Բելգիայի շահերը։

1915 թվականից Մերձավոր Արևելքում Ամերիկյան օգնության կոմիտեի փոխնախագահն էր։ Երբ հայտնի է դարձել, որ արևմտահայերի տեղահանության իրական նպատակը նրանց լիակատար բնաջնջումն է, Մորգենթաուն հանդիպել է երիտթուրքերի պարագլուխներ Թալեաթ և Էնվեր փաշաների հետ, փորձել է կասեցնել կոտորածն ու տեղահանությունը։ Դիմելով Թալեաթին՝ Մորգենթաուն ասել է. «Մեր ժողովուրդը երբեք չի մոռանա այս ջարդերը»։ Իր հուշերում, որոնք գրված են Օսմանյան Թուրքիայում Հալեպի ԱՄՆ հյուպատոսների զեկուցագրերի հիման վրա, նա առանձին գլուխներ է նվիրել արևմտահայերի ողբերգությանը։

1916 թվականին Մորգենթաուն թողել է դեսպանի պաշտոնը՝ ասելով.

Aquote1.png Ես այլևս չէի կարող շարունակել իմ հարաբերություններն այնպիսի մարդկանց հետ, որոնք թեպետ սիրալիր և բարեկիրթ են, բայց կարող են 1 միլիոն մարդու արյուն հեղել։ Aquote2.png

Մորգենթաուի գրքերն ու հոդվածները արժանահավատ վկայություններ են Մեծ եղեռնի մասին.

  • «Հայկական ջարդերի առթիվ» (1918 թ.)
  • «Ինչու պետք է կործանել Օսմանյան կայսրությունը» (1918 թ.)
  • «Հայաստանը կանչում է» (1918 թ.)
  • «Կոչնչանա՞ արդյոք Հայաստանը» (1920 թ.)
  • «Հայերի կոտորածները 1915-ին» (1922 թ.) հոդվածները

Նա մերժել է ռազմական անհրաժեշտությամբ հայերի տեղահանության թուրքական վարկածը և ապացուցել, որ երիտթուրքական պարագլուխների նպատակը հայ ազգի իսպառ ոչնչացումն էր։ Մորգենթաուն դատապարտել է նաև եվրոպական տերությունների անտարբերությունը հայերի հալածանքների նկատմամբ, որն էլ իր հերթին խրախուսել է թուրք ջարդարարներին։

1919 թվայանին Մորգենթաուն գլխավորել է Լեհաստանում հրեաների դրությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովը, 1923 թվականին նշանակվել է Ազգերի լիգայի փախստականների գործերով հանձնաժողովի նախագահ, կազմակերպել Թուրքիայից հույների տեղափոխումը Հունաստան և Հունաստանից թուրքերի տեղափոխումը Թուրքիա։

Մորգենթաուն եղել է Միջազգային Կարմիր Խաչի կազմակերպիչներից և ղեկավարել Ամերիկյան Կարմիր խաչը, զբաղվել է բարեգործությամբ, հատկապես խոշոր նվիրատվություններ է արել թանգարաններին։ Նա գործուն մասնակցություն է ունեցել նաև հրեական հասարակական-կրոնական կյանքին, եղել հրեական «Բնեյ Բրիտ» կազմակերպության գործադիր կոմիտեի անդամ։

Հայոց ցեղասպանության թանգարանին կից Հուշապատի վերջնամասում, ի թիվս այլ մտավորականների և գործիչների, որոնք բողոքել են Հայոց ցեղասպանության դեմ, ամփոփվել է նաև Մորգենթաուի շիրմից բերված հողով սափորը։ Մորգենթաուն այն գործիչներից է, որ արժանի է երախտիքի։

Գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Դեսպան Մորգենթաուի պատմությունը 
  • The Ambassador Morgenthau’s Story (1918)
  • The Secrets of the Bosphorus (1918)
  • The Morgenthau Report (October 3, 1919)
  • I was sent to Athens (1929)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]