Մասնակից:Հարություն2002/Քաղաքացիական բողոքները Սիրիայում (2011)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաքացիական բողոքները Սիրիայում
Մաս Արաբական գարուն
SyrianAngerRevolution.jpg
Ամսաթիվ 2011 թվական մարտի 152011 թվական հուլիսի 29
Վայր Սիրիա
Պատճառ Գործազրկություն, Կաշառակերություն, Ավտորիտարիզմ
Նպատակ Բաշշար ալ-Ասադի հրաժարական, ժողովրդական բարեփոխումների անցկացում, քաղաքացիական իրավունքների ընդարձակում, արտակարգ դրության չեղարկում, արաբների ու քրդերի հավասար իրավունքներ
Մեթոդ Ցույց, վանդալիզմ, դասլքություն բանակից ու ոստիկանությունից
Կարգավիճակ ավարտված
Հակամարտող կողմեր
Ղեկավարներ
Բուրհան Գալյուն
Աբդել Բասսետ Սեյդա
Խալեդ Խոջա
Սալիհ Մուսլիմ Մուհամմեդ
Աբդուլ-Քադիր Սալեհ
Ահմեդ ալ-Սայասին
Հուսեյն ալ Հարմուշ
Աբդուլ Ռահման Օրֆալի
Ձեռբակալություններ, և այլն
Զոհված՝ 1800-2100 սպանված
Վիրավորված՝ հազարավոր
Ձեռբակալված՝ 12,617
Զոհված՝ 400-500 սպանված

Քաղաքացիական ցույցերը Սիրիայում` սոցիալական հակամարտության նախնական փուլը Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում (2011 թվականի հունվար — հուլիս):

Սիրիայում առաջին խաղաղ ցույցերը սկսվեցին 2011 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին ինչպես Արաբական գարնան շարժում: Ցուցարարները դեմ արտահայտվեցին կաշառակերությանը և մարդու իրավունքների խախտմանը Բաշշար ալ-Ասադ կառավարության կողմից:

Չնայած կառավարության փորձերին ճնշել ցույցերը, շուտով հայտնի դարձավ, որ իրավիճակը դուրս է գալիս հսկողությունից, և ցուցարարների դեմ դուրս եկան կանոնավոր զորքերը: Ցուցարարները և ԶԼՄ-ները սիրիական կառավարությանը մեղադրում էին վարձկանների օգտագործման մեջ, ովքեր ծեծում և գնդակահարում էին ցույցի մասնակիցներին: Թեև սիրիական կառավարությունը ժխտում էր նրանց գոյությունը, ավելի ուշ այն հաստատեց ՄԱԿ-ը:[4]:

Կառավարության բռնի գործողությունները հանգեցրեցին մասշտաբային դասալքությունների բանակից և նոր ընդդիմադիր ջոկատների առաջացմանը՝ հակամարտությունը քաղաքացիական անհնազանդությունից վերաճեց զինված ապստամբության: 2011 թվականի հուլիսի 29-ին ստեղծվեց ընդդիմական Սիրիայի ազատ բանակը, ինչից հետո հակամարտությունը վերաճեց քաղաքացիական պատերազմի:

Հունվար—փետրվար 2011` ցույցերի սկսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին հակակառավարական ելույթները Սիրիայում սկսվեցին 2011 թվականի հունվարի 26-ին և կրում էին մեծ չափով պատահական բնույթ: Հետո Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում առաջացան նոր խումբ «Սիրիական հեղափոխություն-2011» անվանմամբ, որի հիմնական նպատակն էր անցկացնել «Զայրույթի օր» Սիրիայի խոշոր քաղաքներում ընդդեմ երկրի նախագահ Բաշշար ալ-Ասադի: Քաղաքական ֆլեշմոբի անցկացման առաջին օրը ընտրվեց չորեքշաբթի` փետրվարի 4-ը: Սակայն նշանակված օրը և ժամին այն այդպես էլ չկայացավ: Առաջին վարկածով դրա պատճառը դարձավ տեղատարափը, իսկ ուրիշ վարկածով սիրիական իրավապահ մարմինների օպերատիվ գործողությունները[5]: Ցույցը Դամասկոսում անցկացվեց միայն փետրվարի 17-ին, սակայն ցույցը արագ ցրվեց ոստիկանության կողմից:

Մարտ 2011` առաջին բախումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հակակառավարական ցույց Հոմս քաղաքում

Անկարգությունները Դամասկոսում և Հալեպում վերսկսվեցին մարտի 15-ին: Առաջին մասշտաբային ցույցերը սկսվեցին Դառաա քաղաքում, որը հայտնի դարձավ ինչպես «հեղափոխության օրրան»[6]: Ցույցերի պատճառ դարձավ 15 մարդու ձերբակալությունը և խոշտանգումները, ձերբակալված դեռ մարտի 6-ին հակակառավարական գրաֆիտիի համար[7][8][9]: Սկսվեցին բախումները ոստիկանության ու ցուցարարների միջև: Մարտի 18-ին ուրբաթօրյա աղոթքից հետո ցույցի դուրս եկան հազարավոր մարդիկ, մի քանի մարդ սպանվեց: Մարտի 20-ին ամբոխը այրեց Բաաս կուսակցության գրասենյակը և ուրիշ հասարակական շենքեր: Անվտանգության ուժերը կրակ բացեցին ամբոխի վրա: Արդյունքում Դառաաում երկօրյա բախումների ընթացքում սպանվեց 15 մարդ[10]:

Փոքր ելույթներ անցկացվեցին նաև երկրի ուրիշ շրջաններում: Ցուցարարները պահանջում էին քաղբանտարկյալների ազատ արձակում, արտակարգ դրության չեղարկում, ինչը ձգվում էր 48 տարի:[11]: Մարտի 18-ին կայացավ մասշտաբային ցույցեր Բանիաս, Դամասկոս, Ալ-Հասաքա, Դառաա, Դեր Զոր և Համա քաղաքներում: Ոստիկանությունը պատասխանեց արցունքաբեր գազով, Ջրցաններով և ցուցարարների կոտորածներով: Ամենաքիչը 6 մարդ սպանվեց, շատերը ստացան վնասվածքներ[12].

Մարտի 25-ին ուրբաթօրյա աղոթքից հետո, ամբողջ երկրում անցկացվեցին մասշտաբային բողոքի ցույցեր[10]: Միայն Դառաա քաղաքում փողոց դուրս եկան ավելի քան 100 հազ. մարդ[13]. ամենաքիչը 20 ցուցարարներ սպանվեցին: Ցույցերը անցկացվեցին և ուրիշ սիրիական քաղաքներում, ինչպիսիք են` Հոմս, Համա, Բանիաս, Ջասիմ, Հալեպ, Դամասկոս և Լաթակիա: Սպանվածների թիվը ընդհանուր առմամբ կազմել է ավելի քան 70 մարդ:[14].

Ցուցարարները Դամասկոսի հարավային արվարձանում, 2011 թվականի ապրիլի 8

Ճնշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիրիական ՕՄՕՆ-ը Դամասկոսում

Մինչև ապստամբությունը Սիրիայի կառավարությունը անցկացրեց մասշտաբային ձերբակալություններ քաղաքացիական ակտիվիստների և իրավապաշտպանների նկատմամբ, որոնց Ասադի կառավարությունը հայտարարեց նրանց «ահաբեկիչներ»: Ձերբակալվեցին քաղաքական ընդդիմության առաջնորդներ՝ Հասսան ալ-Նաջարը[15], Աբբաս Աբբասը[16] և Ադնան Մուստաֆան[17]:

Մասշտաբային ցույցերի սկսումից հետո կառավարությունը կազմակերպեց ձերբակալությունների արշավ: Իրավապաշտպան խմբերի հաղորդմամբ ձերբակալվեց են տասնյակ հազարավոր մարդիկ: Ընդունվեց օրենք, ըստ որի ոստիկանությանը և ցանկացած 18 հատուկ ծառայություններին թույլատրվում էր ձերբակալել կասկածյալին ութ ժամվա ընթացքում առանց թույլատվության: Ձերբակալության ենթարկվեցին հիմնականում երկու խմբի մարդիկ՝ քաղաքական ակտիվիստները և տղամարդիկ քաղաքում առաջացնելով ամենամեծ կասկածները իշխանության կողմից[18]: Ձերբակալվածներից շատերը ենթարկվեցին կտտանքների, ծեծի և դաժան վերաբերմունքի: Human Rights Watch-ի տվյալներով 2012 թվականի հուլիսի 3-ի դրությամբ գործել է սիրիական հատուկ ծառայությունների առնվազն 27 կտտանքային կենտրոններ[19].

Նախագահ Ասադը հայտարարեց ընդդիմությանը իսլամական ահաբեկիչներ, իսկ իրեն ներկայացրեց որպես աշխարհիկ կառավարման երաշխավոր[20]: Ապրիլի սկզբին անվտանգության խոշոր ուժերը ուղղվեցին վրանային քաղաքի՝ Լաթակիայի վրա: Մի քանի քաղաքներում ստեղծվեցին բլոկպոստեր ցույցերը կանխելու նպատակով: Չնայած ճնշմանը մասշտաբային ցույցերը մեկ ամսվա ընթացքում շարունակվեցին Դառաա, Բանիաս, Ալ-Կամիշլի, Հոմս, Դումա և Հառասթա քաղաքներում[21]:

Զիջումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդդիմության ցույցը Բանիաս քաղաքում

Մարտի ու ապրիլի ընթացքում սիրիական կառավարությունը հույս ուներ թուլացնել ընդվզումը առաջարկելով քաղաքական զիջումների և բարեփոխումների շարք: Կրճատվեց զինակոչը[22] և հրաժարական տվեց Դառաա մարզի մարզպետը[23]: Կառավարությունը խոստացավ ազատ արձակել քաղբանտարկյալներին, նվազեցնել հարկերը, բարձրացնել բյուջետային ոլորտի աշխատողների աշխատավարձերը, ապահովել ավելի շատ մամուլի ազատություն, ինչպես նաև բարձրացնել զբաղվածության մակարդակը[24]: Թվարկված խոստումներից իրականացվեց ընդամենը մի քանիսը[25]:

Կառավարությունը ղեկավարվելով կրոնական ալավիների կողմից գնաց որոշակի զիջումների սուննիների՝ ովքեր մեծամասնություն էին կազմում Սիրիայի բնակչության մեջ և ազգային որոշ փոքրամասնությունների նկատմամբ: Այդպես չեղարկվեցին աշխատանքային վայրում ուսուցիչների ավանդական մուսուլմանական նիկաբ կրելու արգելքը: Փակվեց երկրում միակ խաղատունը[26]: Կառավարությունը նաև քաղաքացիություն տվեց նախքինում «օտարերկրացի» անունը ստացած սիրիական քրդերի[27]:

Ցուցարարների գլխավոր պահանջներից մեկը արտակարգ դրության չեղարկում, որը Սիրիայում գործում էր գրեթե 50 տարի: Արտակարգ դրության մասին օրենքը կառավարությանը հնարավորություն էր տալիս կամայական ձերբակալությունների և քաղաքական ընդդիմության արգելում: 2011 թվականի ապրիլի 21-ին, մի քանի շաբաթ տևաց բանավեճից հետո Բաշշար Ասադը ստորագրեց հրամանագիրը, ըստ որի չեղարկվում էր արտակարգ դրությունը[28]: Այնուամենայնիվ հակակառավարական ցույցերը շարունակվում էին, քանի որ ակտիվիստները համարում էին բարենորոգումները շատ մշուշոտ[29]:

Ռազմական գործողություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապրիլ 2011[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցույցերի շարունակման հետևանքով սիրիական կառավարությունը այն ճնշելու նպատակով սկսեց օգտագործել կանոնավոր բանակը, որը դարձավ նոր փուլ էսկալացիայի հակամարտությունում: Ապրիլի 25-ին բանակը պաշարեց Դառաա քաղաքը, որը հանդիսանում էր ապստամբության կենտրոնը: Զինվորները գնդակահարում էին ցուցարարներին և խուզարկում էին ապստամբների տները. ձերբակալվեցին հարյուրավորները[30][31]. Впервые против демонстрантов были задействованы танки и снайперы[30]: Հատուկ ծառայությունները անջատում էին բնակելի թաղամասերում ջուրը, էլեկտրաէներգիան և հեռախոսային գծերը, ինչպես նաև վերցնում էին ալյուր և այլ սննդամթերքներ: Բախումները բանակի և ցուցարարների միջև, որի մի մասը այդ ժամանակ զինված էր հանգեցրեց հարյուրավոր մարդկանց մահվան[31][32]: Մինչև մայիսի 5-ը ցույցերի մեծամասնությունը ճնշվեց և բանակը դուրս բերվեց քաղաքից, բացառություն փոքր կայազորի:

Մայիս 2011[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրադարձությունները նման են Դառաայի իրադարձություններին նույնը տեղի ունեցավ Բանիասում, Հոմսում, Թելլ Քալահում, Լաթաքիայում և ուրիշ քաղաքներում:[33]. Насилие над населением городов продолжалось и после окончания активных действий[34]: Ըստ սիրիայի մարդու իրավունքների կազմակերպության, մայիսի վերջին սպանվածների թիվը գերազանցել է 1000 մարդը[35].

Հունիս — հուլիս 2011[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սակայն ընդդիմական ուժերը դարձել էին ավելի կազմակերպված և լավ զինված[36]: Ընդդիմության առաջին զինված ելույթը տեղի ունեցավ 2011 թվականի հունիսի 4-ին Ջիսր ալ-Շուղուր քաղաքում, Իդլիբի մարզում թուրք-սիրիական սահմանի մոտ: Ապստամբները հրկիզեցին անվտանգության վարչությունը, երբ կրակ բացեցին թաղման արարողության վրա: Դրա հետևանքով զոհվեցին անվտանգության ծառայության ութ աշխատակից, ինչից հետո ապստամբները գրավեցին շենքը և վերցրեցին շենքում գտնվող զենքերը: Բախումները ցուցարարների ու անվտանգության ուժերի միջև շարունակվեցին հետագա օրերին: Դրանից հետո անվտանգության ծառայության որոշ սպաներ անցան ապստամբների կողմը, որպես գաղտնի ոստիկանության աշխատակիցներ կրակ բացեցին զինվարների վրա, ովքեր հրաժարվում էին կրակել խաղաղ բնակիչներին: Հունիսի 6-ին սուննիական ոստիկանությունը և զինվոր-փախստականները դարան սարքեցին դեպի քաղաք շարժվող անվտանգության ուժերի շարասյունում: Վախենալով բանակի վրեժխնդրությունից ոստիկանության անդամները և փախստականները ինչպես նաև մոտ 10 հազ. քաղաքի բնակիչներ վազեցին թուրքայի սահմանի երկայնքով:[10].

Հունիսի և հուլիսին ցույցերը շարունակվեցին այն պատճառով, որ կառավարական զորքերը ընդլայնեցին իրենց գործողությունները, կրակ բացելով ցուցարարների վրա և օգտագործելով տանկեր ցուցարարների դեմ: Հունիսի սկզբին պաշարման ենթարկվեցին Ռաստան և Թելլ-Բիսա քաղաքները, ինչպես նաև Մաարրաթ ալ-Նումանքաղաքը[37]: Հունիսի 30-ին մասսայական ցույցեր բռնկվեցին Հալեպում՝ Սիրիայի ամենամեծ քաղաքը[38]: Հուլիսի 3-ին բանակը օգտագործեց տանկ Համայում, նրանից հետո, երբ քաղաքում տեղի ունեցավ մասսայական ցույց ընդդեմ Բաշշար ալ-Ասադի[39]:

Հուլիսի 29-ին սիրիական բանակից դասալքված սպայերի խումբ հայտարարեցին Սիրիական ազատ բանակի ստեղծման մասին: Բանակը կազմված է ապստամների կողմը անցած սիրիական բանակի զինծառայողներից: Բանակի գլխավոր նպատակը Բաշշար ալ-Ասադին իշխանությունից հեռացումն էր:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The Kurdish Democratic Union Party
  2. Bashar al-Assad's inner circle // BBC, 30.07.2012
  3. Syria: feared militia kills up to 21 people as protests continue // The Daily Telegraph, 27.03.2011
  4. Обнародован новый доклад о ситуации с правами человека в Сирии // Центр новостей ООН, 15.08.2012
  5. Пользователи Facebook готовят новую революцию — в Сирии // информагентство «Балтинфо» от 27 февраля 2011
  6. «Mid-East unrest: Syrian protests in Damascus and Aleppo»։ BBC։ 15 March 2011։ Վերցված է 15 March 2013 
  7. Fahim Kareem, Saad Hwaida (9 February 2013)։ «A Faceless Teenage Refugee Who Helped Ignite Syria's War»։ The New York Times 
  8. Droz-Vincent Philippe (Winter 2014)։ «"State of Barbary" (Take Two): From the Arab Spring to the Return of Violence in Syria»։ Middle East Journal (Middle East Institute) 68 (1) – via HighBeam Research։ (subscription required (help)) 
  9. Middle East unrest: Silence broken in Syria By Lina Sinjab BBC News 19 March 2011 | http://www.bbc.com/news/world-middle-east-12794882
  10. 10,0 10,1 10,2 Holliday, Joseph (December 2011)։ «The Struggle for Syria in 2011»։ Institute for the Study of War 
  11. «Officers Fire on Crowd as Syrian Protests Grow»։ The New York Times։ 20 March 2011։ Վերցված է 7 September 2012 
  12. Iddon Paul (30 July)։ «A recap of the Syrian crisis to date»։ Digital Journal։ Վերցված է 3 August 2012 
  13. Palmer Will։ «Now That We Have Tasted Hope (Excerpt)»։ McSweeney's։ «Demonstrations in Daraa that day reportedly swelled to more than 100,000 people.» 
  14. Slackman Michael (25 March 2011)։ «Syrian Troops Open Fire on Protesters in Several Cities»։ New York Times։ Վերցված է 28 January 2013 
  15. «Arrest of leader of the Islamic Democratic movement in Syria»։ Elaph։ Վերցված է 12 February 2011 
  16. «Jailed prominent Syrian opposition for seven and a half years» (Arabic)։ free-syria.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 May 2011-ին։ Վերցված է 12 February 2011 
  17. «Syrian authorities detain national identity Adnan Mustafa Abu Ammar» (Arabic)։ free-syria.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 May 2011-ին։ Վերցված է 12 February 2011 
  18. «Syrian Arrests Are Said to Have Snared Tens of Thousands»։ The New York Times։ 27 June 2012։ Վերցված է 2 August 2012 
  19. «Syria: Torture Centers Revealed»։ Human Rights Watch։ 3 July 2012։ Վերցված է 2 August 2012 
  20. «Opposition: 127 dead as Syrian forces target civilians»։ CNN։ 7 April 2012։ Վերցված է 23 September 2012 
  21. Oweis Khaled (22 April 2011)։ «Almost 90 dead in Syria's bloodiest day of unrest»։ Reuters։ Վերցված է 22 April 2011 
  22. «Syrian mourners call for revolt, forces fire tear gas»։ Reuters։ 19 March 2011։ Վերցված է 19 March 2011 
  23. «President al-Assad Issues Decree on Discharging Governor of Daraa from His Post»։ Syrian Arab News Agency։ 24 March 2011։ Վերցված է 22 February 2012 
  24. «In Syrian flashpoint town, more deaths reported»։ CNN։ 25 March 2011։ Վերցված է 25 March 2011 
  25. al-Hatem Fadwa (31 May 2011)։ «Syrians are tired of Assad's 'reforms'»։ The Guardian (London)։ Վերցված է 2013-06-08 
  26. «Syria lifts niqab ban, shuts casino, in nod to Sunnis»։ Reuters։ 6 April 2011 
  27. «Stateless Kurds in Syria granted citizenship»։ CNN։ 7 April 2011։ Վերցված է 13 November 2011 
  28. Oweis Khaled Yacoub, Karouny Mariam, al-Khalidi Suleiman, Aboudi Sami (21 April 2011)։ «Syria's Assad ends state of emergency»։ Reuters (Beirut, Amman, Cairo)։ Վերցված է 21 April 2011 
  29. Stack, Liam (1 April 2011)։ «Syrian Protesters Clash With Security Forces»։ The New York Times։ Վերցված է 20 September 2012 
  30. 30,0 30,1 Shadid Anthony (25 April 2011)։ «Syria Escalates Crackdown as Tanks Go to Restive City»։ The New York Times։ Վերցված է 26 April 2011 
  31. 31,0 31,1 «Five dead in 'Day of Defiance'»։ Վերցված է 6 May 2011 
  32. «Civilian killings in Syrian demonstrations rises to 800»։ Jerusalemn Post։ 5 July 2011։ Վերցված է 11 April 2012 
  33. «Syrian army tanks 'moving towards Hama'»։ BBC News։ 5 May 2011։ Վերցված է 20 January 2012 
  34. «Shallow grave yields several bodies in Syrian city marked by unrest»։ CNN։ 16 May 2011։ Վերցված է 17 May 2011 
  35. «Syria death toll 'surpasses 1,000'»։ Al Jazeera։ 24 May 2011 
  36. Dagher Sam (6 July 2012)։ «In Paris, Diplomats Cheer Syria General's Defection»։ The Wall Street Journal։ Վերցված է 7 July 2012 
  37. «Syrian forces take over northwestern town of Maaret al-Numan»։ Haaretz։ 17 June 2011 
  38. «Syria unrest: Protests in Aleppo as troops comb border»։ BBC News։ 30 June 2011։ Վերցված է 20 January 2012 
  39. «Syria: 'Hundreds of thousands' join anti-Assad protests»։ BBC։ 1 July 2011։ Վերցված է 3 August 2011