Հովհաննես Մազմանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
ռուս.՝ Оване́с Мазманя́н
Հովհաննես Մազմանյան
Hovhannes Mazmanyan.jpg
1892 - ապրիլի 12, 1920(1920-04-12)
ԾննդավայրԿարս, Օսմանյան կայսրություն
Մահվան վայրԿարս, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն
Ծառայության տարիներ1914-1920
Կոչումգնդապետ
Զորամաս1-ին գունդ
Մարտեր/
պատերազմներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Կովկասյան արշավանք, Թուրք-հայկական պատերազմ (1920) և Սարիղամիշի ճակատամարտ

Հովհաննես Մազմանյան (ռուս.՝ Ованес Мазманян, Мазманов, 1892, Կարս, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 12, 1920(1920-04-12), Կարս, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն), հայ ռազմական գործիչ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության Զինված ուժերի գնդապետ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնդապետ Հովհաննես Մազմանյանը ծնվել է 1892 թվականին (որոշ հետազոտողներ պնդում են 1890 թվականը) Կարս քաղաքում։ Առաջին Համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին զորակոչվել է ցարական բանակ։ Մասնակցել Սարիղամիշի ճակատամարտին[1]:

Կարսի հանձնումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

թուրքական զորքերի կողմից օկուպացիայից հետո Կարսի բնակիչները փախչում են

Անդրկովկասյան նոր կառավարությունը կովկասյան (հայկական) զորքերին ուղարկում է դիրքեր զբաղեցնել Կարսի շրջանում, հրադադարի կնքման հրամանով։ Հայկական կորպուսի հրամանատար գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը 2-րդ դիվիզիայի հրամանատար Մովսես Սիլիկյանին և Կարսի բերդի պարետ գեներալ Դեեվին հրամայում է դադարեցնել ռազմական գործողությունները և սկսել բանակցություններ թուրքերի հետ սահմանային դեմարկացիայի ստեղծման համար։ Թուրքական զորքերի հրամանատարը ի պատասխան հայկական կողմի խանդրանքի՝ հրադադարի, պահանջում է, որ մինչ բանակցությունները, հայկական զորքերը դուրս բերվեն Կարսի բերդից նկատելի հեռավորության վրա և թույլ տան թուրքական զորքերին առանց խոչընդոտների մտնել քաղաք։ Թիֆլիսից հայկական կողմին հրաման է գալիս, որ դադարեցնեն ռազմական գործողությունները և ընդունեն թուրքական կողմի պայմանները։ 1920 թվականի ապրիլի 12-ին (ապրիլի 25) հայկական զորքերը լքում են Կարսը տեղի 20,000 բնակիչների հետ միասին։ Ճակատի ամբողջ հրամանատարությունը հանձնվում է թուրքերին, բացառությամբ մի քանի հոգու, ովքեր նախընտրում են մահը քաղաքի հանձնման դիմաց։ Կարսում անձնասպան են եղել հետևյալ հայ սպաները՝ բերդի պարետ, գնդապետ Մելիք-Հովսեփյանը, Սեպուհի բրիգադի հազարապետ Չիլինգարյանը, մարտկոցի հրամանատար գլխապետ Բագրատունին և առաջին գնդի հրամանատար գնդապետ Հովհաննես Մազմանյանը: Չնայած դրան, առավել հայտնի և խորհրդանշական դարձավ վերջինիս մահը: Երեկոյան ժամը 9-ին Կարս մուտք գործեց թուրքական 11-րդ դիվիզիան։

Ըստ ականատեսների վկայության, գնդապետ Մազմանյանի վերջին բառերն են եղել՝

Aquote1.png Մի կյանք ունեմ, Հայրենիք, Քեզ եմ տալիս[1] Aquote2.png


Մազմանյանի ինքնասպանության հաղորդագրության պահի մասին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության Ազգային ժողովում հայտնել է Կոստան Զարյանը

Aquote1.png «Լռության մեջ նախարարներից մեկը խոսեց, - Պարոնայք պատգամավորներ: Այսօր կեսօրից հետո լուր ստացվեց Կարսի անկման մասին: Ցավով իմացանք, որ թուրքի ասկյարները քաղաք են մտել գրեթե առանց կրակ արձակելու… Պարտք եմ համարում այստեղ հիշել մի սրտառուչ դեպք: Քաջ գնդապետ Մազմանյանը հուսահատությունից մղված տեղնուտեղը ինքնասպան է եղել…

Այդ վայրկյանին ամենքը տեսան, թե ինչպես գնդապետ Մազմանյանի ստվերը համր քայլերով ծածկված, արնաշաղախ գլխով անցավ նստարանների միջից, կանգ առավ դահլիճի խորքում: Հետո բոլորը տեսան՝ գլուխը հակված գնդապետ Մազմանյանը երերաց և մարմնի ամբողջ ծանրությամբ վայր ընկավ: Բոլոր ներկաները սփրթնեցին»։

Aquote2.png


Հովհաննես Մազմանյանը դարձավ Հայ մարտիկի աշխարհընկալման, հոգեբանության ու վարմունքի իրական խորհրդանիշը[1]:

Մազմանովյան հայրենասիրություն արտահայտությունը գործածվել է որպես հայրենիքի հանդեպ ամենաուժեղ սիրո խորհրդանիշ, ինչպես նաև մազմանովյան սինդրոմ-ը, որը համարվում էր ինքնամոռացություն կամ ինքնասպանություն, դավաճանական գործողությունների դեմ անզորության դեպքում[1]։

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Վերջին հայ սամուրայը Արխիվացված է Հունվար 6, 2014 Wayback Machine-ի միջոցով: (հայ.)
  2. Գնդապետ Մազմանյանը ժողովրդական երգերում (հայ.)
  3. «Մաստարայում տեղի ունեցավ Հովհաննես Մազմանյանի կիսանդրու բացման արարողությունը»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-01-07-ին։ Վերցված է 2014-01-06 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]